Grażyna od dwudziestu sześciu lat prowadziła zakład kosmetyczny przy Puławskiej — mały, trzy stanowiska, zapach lakieru do paznokci i tego różowego mydła, którego nikt już nie produkuje, ale ona kupowała hurtowo, bo przyzwyczajenie. W sierpniu, kiedy Warszawa stoi w korkach do Trójmiasta, a klientki dzwonią, iż przekładają wizytę, bo jadą na Hel, miała czas usiąść i policzyć papiery.
Zięć, Kuba, mąż jej córki Moniki, prowadził od trzech lat warsztat wulkanizacyjny w Piasecznie — na ziemi, którą Grażyna kupiła jeszcze za czasów pierwszego męża, jakieś dwadzieścia lat temu, za grosze, bo wtedy to było pole za oborą. Kuba przyszedł do niej z pomysłem, ona dała ziemię, on wziął kredyt na sprzęt, urządził dwa stanowiska do wymiany opon i wulkanizacji. Umowa była ustna — bo rodzina, bo po co papiery, mówił wtedy przy niedzielnym obiedzie, krojąc schabowego.
Rzecz w tym, iż we wrześniu skończyło się pełnomocnictwo, jakie Grażyna dała mu do zarządzania działką — na pięć lat, podpisane u notariusza na Alei Niepodległości, bo choćby przy zaufaniu do rodziny wolała mieć to na papierze. Zapomniała odnowić, bo w zeszłym roku miała operację kolana i głowę miała gdzie indziej. A Kuba nie zapomniał. Poszedł do tego samego notariusza, tylko już nie po pełnomocnictwo — po akt notarialny przenoszący własność działki na niego. Powołał się na jakieś ustne zobowiązanie darowizny, świadków przyprowadził dwóch kolegów z warsztatu, którzy podpisali oświadczenie, iż Grażyna „wielokrotnie w ich obecności deklarowała chęć przekazania gruntu zięciowi”.
Dowiedziała się przypadkiem, od sąsiadki, pani Ireny, która sprzedaje warzywa na bazarku przy Wersalskiej i zna wszystkich urzędników z wydziału geodezji, bo jej syn tam pracuje. — Grażynko, a wy sprzedajecie tę działkę w Piasecznie? Bo w księgach już nowy właściciel wpisany.
Grażyna nie krzyczała. Poszła prosto do córki, do mieszkania na Woli, gdzie Monika akurat prasowała koszule Kuby na jutro, telewizor grał powtórkę jakiegoś serialu, a w kuchni stał nierozpakowany karton z lodówką, bo kupili nową na sezon. Postawiła na stole wydruk z księgi wieczystej.
— Wytłumacz mi to.
Monika spojrzała na papier, potem odłożyła żelazko, tak iż zasyczało na desce.
— Mamo, to miało być dla mnie. Dla nas. Ty i tak nie potrzebujesz tej ziemi, stoi pusta od lat, a Kuba w to włożył pracę.
— Włożył pracę w budynek, który stoi na MOJEJ działce. To nie to samo co ziemia.
— Więc co, chcesz go teraz wyrzucić? Z dziećmi na bruk?
Tego wieczoru Grażyna nie spała. Siedziała w kuchni swojego mieszkania na Mokotowie, w bloku z wielkiej płyty, gdzie za oknem szumiała Puławska, a w telewizji akurat nadawali prognozę — trzydzieści dwa stopnie, susza, apel o oszczędzanie wody. Na balkonie usychał jej pomidor w donicy, bo od tygodnia zapominała podlewać. Wyjęła z szuflady stary segregator, ten w kratkę, gdzie trzymała wszystkie dokumenty od czasu rozwodu z pierwszym mężem — tam, pod aktem notarialnym zakupu działki z osiemdziesiątego dziewiątego roku, leżała kopia pełnomocnictwa. I data jego wygaśnięcia, podkreślona czerwonym długopisem, jak zawsze robiła z ważnymi terminami.
Rano zadzwoniła nie do córki, tylko do adwokata — pana Zborowskiego, którego poznała, gdy sama zakładała działalność, dwadzieścia sześć lat temu. Umówili się na dziewiątą, w jego kancelarii na Mokotowskiej, nad apteką, gdzie w poczekalni zawsze stał ten sam stolik z aktualnymi „Wprost” sprzed pół roku.
— Pełnomocnictwo wygasło we wrześniu zeszłego roku, pani Grażyno. Akt notarialny z darowizną, oparty na ustnym oświadczeniu i zeznaniach świadków — to może się nie ostać, jeżeli udowodnimy, iż działał bez umocowania. Ale to sprawa cywilna, może się ciągnąć.
— Ile czasu?
— Rok. Może dwa.
Grażyna pokiwała głową, policzyła coś w myślach — nie tylko lata, ale i to, ile razy przez dwadzieścia sześć lat zamykała zakład, żeby jechać na rozprawę w innej sprawie, tej z pierwszym mężem, i wiedziała, iż nie ma na to siły drugi raz.
— Jest inna droga — powiedziała w końcu. — Ta działka nie jest jedyna. Mam jeszcze dwie w Konstancinie, po matce. I mam zakład. jeżeli Kuba chce grunt, niech go ma na papierze, którego nie da się podważyć — ale nie za darmo i nie po cichu.
Zadzwoniła do notariusza sama, umówiła spotkanie na piątek, w tej samej kancelarii na Alei Niepodległości. Poprosiła, żeby przyszli oboje — Monika i Kuba.
Siedzieli w tym samym pokoju, gdzie pięć lat temu podpisywano pełnomocnictwo. Kuba miał na sobie tę samą granatową bluzę z logo warsztatu, poplamioną smarem przy mankiecie. Notariusz, pan Wiśniewski, starszy mężczyzna z okularami na czubku nosa, rozłożył papiery.
— Pani Grażyna zdecydowała się formalnie uregulować sprawę działki w Piasecznie — zaczął. — Zamiast dotychczasowego aktu, który obarczony jest wadą prawną z powodu braku umocowania, proponuje umowę sprzedaży.
Kuba poruszył się na krześle.
— Sprzedaży? Ale przecież to miało być…
— Miało być na gębę, Kuba — powiedziała Grażyna spokojnie, kładąc na stole wydruk księgi wieczystej obok drugiego dokumentu, wyceny rzeczoznawcy, którą zamówiła tydzień wcześniej. — Działka jest warta sto osiemdziesiąt tysięcy złotych. Za rynkową cenę mogę ci ją sprzedać, na raty, rozłożone na pięć lat, oprocentowane jak w banku. Albo cofam pełnomocnictwo do zera, unieważniam ten akt przez sąd i zabieram grunt razem z tym, co na nim stoi, bo budynek trwale związany z gruntem prawnie należy do właściciela ziemi.
Monika otworzyła usta, ale nic nie powiedziała. Kuba patrzył na papiery, potem na teścia — to znaczy na notariusza, bo nie miał już do kogo innego patrzeć w tym pokoju.
— Nie mam stu osiemdziesięciu tysięcy.
— Wiem. Dlatego raty. Trzy tysiące złotych miesięcznie przez pięć lat, plus odsetki. jeżeli spóźnisz się z dwiema płatnościami pod rząd, umowa się rozwiązuje i wracamy do punktu wyjścia, tylko iż wtedy już nie będę czekać rok czy dwa na sąd — bo mam nagranie tej rozmowy i papier, który dziś podpiszesz, iż przyjmujesz warunki dobrowolnie.
Cisza w pokoju trwała chwilę. Kuba spojrzał na Monikę, ale ona patrzyła na blat stołu, na słoje drewna, jakby liczyła je od nowa.
— Podpiszę — powiedział w końcu.
Notariusz przysunął dokumenty. Kuba podpisał się na dole strony, litery mniejsze niż zwykle, ręka nie do końca pewna. Grażyna złożyła swój podpis obok, spokojnym, wyrobionym charakterem pisma, którym od dwudziestu sześciu lat wypisywała klientkom potwierdzenia zabiegów.
Wychodząc z kancelarii, Monika dogoniła matkę na schodach.
— Mogłaś po prostu mu wybaczyć i zostawić jak było.
— Zostawiłam mu grunt, Moniko. Kupi go, jak każdy inny. Tyle iż teraz to jest na papierze, którego nikt już nie podważy — ani on, ani jego koledzy ze świadectwem.
Na dole, przed budynkiem, stał zaparkowany srebrny transporter z logo warsztatu, ten sam, którym Kuba przyjeżdżał na niedzielne obiady. Grażyna minęła go bez słowa, otworzyła parasolkę, bo od rana zbierało się na burzę po tygodniach suszy, i poszła w stronę przystanku, gdzie za dwadzieścia minut miała klientkę na manicure hybrydowy.
