Grill stał już od trzeciej po południu, a Basia Woźniak wciąż biegała między kuchnią a tarasem w dresie, który nosiła od rana — bo i po co się przebierać, skoro i tak zaraz będzie pachniała wędzonką i cebulą. Karkówka skwierczała, obok stygły już pierogi z mięsem i talerz z ogórkami małosolnymi, a na środku stołu czekał tort — z narysowanym lisem, bo to był żart wewnętrzny, którego nikt z gości nie rozumiał, ale wszyscy się śmiali.
Bo dziś Zdzisław Kamiński kończył sześćdziesiąt cztery lata.
Poznali się w Toruniu, dwadzieścia trzy lata temu, kiedy on był już znanym w mieście prowadzącym radiowym, a ona — studentką pierwszego roku, która przyszła do studia z pytaniem o praktyki. Różnica siedemnastu lat. Nikt nie dawał im szans. Matka Basi płakała trzy dni, kiedy się dowiedziała, sąsiadka z parteru przestała się kłaniać na klatce schodowej, a była żona Zdzisława dzwoniła do wspólnych znajomych, żeby "ostrzec dziewczynę, zanim będzie za późno".
A oni po prostu zostali razem. Bez ślubu — bo, jak mawiał Zdzisław, "papier niczego nie gwarantuje, gwarantuje tylko prawnik przy rozwodzie" — ale z dwoma psami, domem pod Toruniem i tym rytuałem: co roku na jego urodziny ona gotowała dla wszystkich, a on kupował jej kwiaty, których nie lubiła, bo więdły za szybko, ale nigdy mu tego nie powiedziała.
Goście zaczęli się schodzić około szóstej. Syn Zdzisława z pierwszego małżeństwa, Marek, przyjechał z żoną i dwójką dzieci, spóźniony o czterdzieści minut, bo "korki na S10". Przywitał się z ojcem uściskiem, z Basią — skinieniem głowy i uśmiechem, który nie sięgał oczu. Nigdy nie nazwał jej po imieniu, jeżeli mógł tego uniknąć. Mówił "ona" albo, gdy była w pobliżu, po prostu nic.
— Tato, wyglądasz świetnie jak na swój wiek — powiedział, otwierając piwo. — A ty… — spojrzał na Basię — …odpoczywasz dzisiaj, jak widzę.
— Gotowałam od ósmej rano, Marek. Ktoś musiał.
— No tak, oczywiście.
Zapadła krótka, niezręczna przerwa, którą przerwał pies, wbiegając między nogi gości z piłką w pysku.
Przy stole rozmowy toczyły się swoim rytmem — o cenach prądu, o tym, iż w Toruniu znowu remontują most, o synu sąsiada, który wyjechał do Niemczech na saksy. Ktoś nalał wódki, ktoś inny odmówił, bo prowadził. Basia usiadła w końcu obok Zdzisława, po raz pierwszy tego dnia, z talerzem, na którym miała tylko sałatkę — bo cały wieczór pilnowała, żeby innym niczego nie zabrakło, i o sobie zapomniała.
Właśnie wtedy Marek wstał, żeby wznieść toast.
— Tato. Sześćdziesiąt cztery lata. Chciałbym… — zawiesił głos, jakby dobierał słowa specjalnie na tę okazję — …żebyś pomyślał o tym, co zostawisz. Dom, oszczędności. Rodzinie. Prawdziwej rodzinie.
Cisza przy stole była gęsta jak sos do karkówki. Żona Marka spuściła wzrok w talerz. Zdzisław odstawił kieliszek.
— Marek.
— Co, tato? Mówię tylko, że…
— Wiem, co mówisz. Mówisz to samo od trzech lat, tylko innymi słowami.
Basia wstała cicho, zebrała puste talerze i poszła do kuchni. Nie dlatego, iż uciekała — po prostu nie miała ochoty patrzeć, jak mężczyzna, który jadł jej pierogi od dwudziestu lat, w dniu urodzin jej partnera próbuje policzyć, ile jeszcze mu zostało i co po nim zostanie.
W kuchni, przy zlewie, zauważyła kopertę — leżała na parapecie, adresowana do Zdzisława, z pieczątką kancelarii notarialnej z Bydgoszczy. Nie otwierała cudzej korespondencji nigdy w życiu. Ale nazwisko nadawcy zapamiętała: Kancelaria Notarialna Halina Sadowska.
Trzy dni później Zdzisław wrócił z tej kancelarii blady i milczący. Usiadł przy kuchennym stole, położył przed sobą teczkę i powiedział tylko:
— Marek chciał, żebym podpisał pełnomocnictwo. Do zarządzania kontem firmowym. "Na wszelki wypadek", jak mówił. Gdybym miał wylew albo coś.
Basia nie krzyczała. Nalała mu herbaty, usiadła naprzeciwko.
— I co mu powiedziałeś?
— Że pomyślę.
— A pomyślałeś?
Zdzisław podniósł na nią wzrok — nie, nie podniósł, po prostu spojrzał, długo, jakby dopiero teraz naprawdę ją zobaczył po tylu latach.
— Pomyślałem, iż przez dwadzieścia trzy lata to ty gotowałaś mi zupę, kiedy miałem grypę, a on dzwonił raz na dwa miesiące. Pomyślałem, iż mój syn liczy moje lata jak odsetki w banku.
Nie podpisał pełnomocnictwa. Zamiast tego w poniedziałek pojechali razem do tej samej kancelarii w Bydgoszczy. Basia siedziała w poczekalni z kubkiem kawy z automatu, słuchała, jak w radiu leci stara piosenka Maryli Rodowicz, i czekała czterdzieści minut, aż Zdzisław wyjdzie z gabinetu notariusz Sadowskiej z podpisanym testamentem — takim, w którym dom pod Toruniem i połowa oszczędności, sto dziewięćdziesiąt tysięcy złotych, przypadały jej. Nie jako żonie, bo żoną nigdy nie została. Jako osobie, która przez dwadzieścia trzy lata była przy nim, kiedy inni liczyli kalendarz.
Marek dowiedział się o tym miesiąc później, przypadkiem, od notariusz, do której sam zadzwonił w innej sprawie i usłyszał uprzejme "proszę się skontaktować bezpośrednio z ojcem, nie mogę udzielać takich informacji osobom trzecim".
Przyjechał tego samego wieczoru, bez zapowiedzi. Zdzisław otworzył mu drzwi, Basia stała w progu kuchni z ręcznikiem w rękach, bo akurat wycierała naczynia.
— Tato, co ty zrobiłeś. Ten dom to ma być mój, ja tam się bawiłem jak dziecko, ja…
— Ten dom kupiłem osiem lat temu, Marek. Ty się bawiłeś w domu mojej pierwszej żony, w Chełmży, ten już dawno sprzedany.
— To nie o to chodzi.
— A o co?
Marek nie odpowiedział od razu. Popatrzył na Basię, jakby to ona była winna, jakby to jej ręce, trzymające zwykły ręcznik w kuchenne wzorki, ukradły mu coś, co uważał za swoje z góry, bez żadnego wysiłku.
— O to, iż ona tu jest siedemnaście lat młodsza i pewnie czeka tylko, aż…
Zdzisław uniósł dłoń — nie na Marka, tylko w geście, który kazał mu zamilknąć.
— Ona nie czekała ani jednego dnia. To ty czekałeś. Trzy lata pytałeś, czy mam jakiś testament, czy pomyślałem o zabezpieczeniu, czy nie za dużo wydaję na "tę drugą". Wyjdź stąd, synu. I zadzwoń, kiedy będziesz gotowy przyjechać bez kalkulatora w głowie.
Marek wyszedł, trzasnął drzwiami tak, iż pies zaszczekał w ogrodzie. Samochód odjechał, zgrzytając oponami na żwirze podjazdu.
Basia odłożyła ręcznik na oparcie krzesła. Nie powiedziała nic triumfującego, nie musiała. Podeszła do kuchennego okna, za którym już ściemniało, i zapaliła światło nad zlewem — to samo, które przepalało się co pół roku i które Zdzisław obiecywał wymienić od trzech lat.
— Zjadłbyś coś? — zapytała. — Zostały jeszcze te pierogi.
Usiedli razem przy stole, tym samym, przy którym miesiąc wcześniej stał tort z lisem. Za oknem szczekał pies, sąsiad kosił trawnik po zmroku, bo pracował w dzień, a radio w kuchni grało cicho, jakby samo wiedziało, iż tego wieczoru nikt nie miał ochoty na nic głośnego.
