To ja zaproponowałem sprzedaż mieszkania po ojcu. Sam, na własną odpowiedzialność, choć potem siostra opowiadała wszystkim, iż to był wspólny pomysł, jakby chciała się schować za moimi plecami. Nazywam się Tomasz, mam czterdzieści jeden lat, mieszkam w Krakowie na Podgórzu, i do dziś, kiedy mijam blok mamy przy alei Powstańców Śląskich, gapię się w okna trzeciego piętra, jakby ktoś tam jeszcze na mnie czekał.
Matka ma siedemdziesiąt cztery lata. Renata, moja żona, mówi, iż jestem wobec niej niesprawiedliwy w opowieściach, iż wybielam siebie. Może ma rację. Ale spróbuję opowiedzieć to tak, jak to wyglądało z mojej strony, bo z tamtego obiadu u mamy pamiętam zapach żurku i to, iż ręce mi się pociły pod stołem, zanim w ogóle otworzyłem usta.
Mieszkanie zostało po ojcu, Zbigniewie, który zmarł cztery lata temu na zawał, nagle, w garażu, przy grzebaniu w starym fiacie. Dwa pokoje z kuchnią, blok z wielkiej płyty, winda, która jeździ jak chce. Formalnie należało do mamy, ale wszyscy wiedzieliśmy, iż kiedyś trzeba będzie to podzielić między mnie i Kasię, moją młodszą siostrę. I właśnie ta świadomość mnie zżerała. Bo ja akurat wtedy brałem kredyt na powiększenie warsztatu — mam serwis samochodowy na Zabłociu, dwóch mechaników na etacie, a chciałem trzeciego stanowiska i lakiernię. Bank chciał wkładu własnego, którego nie miałem. A tu, tak blisko, leżały te metry kwadratowe, które kiedyś i tak miały być moje.
Nie oszukiwałem się co do motywu. Chciałem tych pieniędzy szybciej, niż pozwalało na to prawo spadkowe. Więc na obiedzie, między rosołem a szarlotką, powiedziałem mamie, iż sprzedaż teraz, za jej życia, oszczędzi nam wszystkim podatku od spadku i kłopotów z notariuszem po jej śmierci. Że pieniądze podzielimy sprawiedliwie, po połowie z Kasią. A ona zamieszka u mnie, w wolnym pokoju po synu, który wtedy jeszcze spał u nas, bo miał piętnaście lat i nie chciał iść do internatu.
Kasia kiwała głową. Nie patrzyła mamie w oczy, tylko w talerz, i wtedy myślałem, iż to ze wzruszenia. Teraz wiem, iż to był wstyd, bo ona już wtedy wiedziała, iż jak dostanie swoją część, to odda ją na spłatę chwilówek, o których nikomu nie mówiła.
Matka się zgodziła. Bez płaczu, bez targowania się. Powiedziała tylko: „Skoro tak będzie lepiej dla wszystkich". U notariusza na Rynku Podgórskim podpisała wszystko szybko, prawie bez czytania, a ja pamiętam, iż wtedy poczułem ulgę tak wielką, iż aż mnie zemdliło.
Pierwszy miesiąc rzeczywiście był dla niej dobry. Pokój Tomka — mojego syna, dostała ten z widokiem na trzepak i stary klon, którego korony sięgały do trzeciego piętra. Renata kupiła jej nową kołdrę, bo stara pachniała jak mieszkanie ojca, a to mamę przygnębiało. Wnuki, Tomek i mała Zosia, przychodziły całować ją na dobranoc. Sam nosiłem jej rano kawę, zanim wyszedłem do warsztatu.
A potem zaczęło się od drobiazgów, dokładnie tak, jak zawsze zaczynają się takie rzeczy. Renata pracuje w przychodni na Wielickiej, zmiany do późna, więc pytałem mamę, czy odbierze Zosię z przedszkola. Potem — czy ugotuje obiad na wszystkich, skoro już stoi przy garnkach. Potem pranie, prasowanie moich koszul pod warsztat, bo prasowalnia w centrum handlowym kosztowała, a mama przecież miała czas.
Nie odmawiała. Ani razu. I to mnie uspokajało — myślałem, iż jest zadowolona, iż czuje się potrzebna. Renata zresztą też tak mówiła: „Twoja mama się ożywiła, ma po co wstawać". Nie zauważyłem, kiedy z pomocy zrobił się etat bez wypłaty. Wstawała o szóstej, żeby zdążyć z kanapkami dla dzieciaków przed szkołą. Renata wracała z pracy i kładła się przed telewizorem, mówiąc „dzięki, mamo" bez odrywania oczu od ekranu. Ja tego wtedy nie widziałem tak, jak widzę teraz, kiedy to opowiadam na głos.
Pewnego wieczoru mama zadzwoniła do Kasi. Wiem, bo słyszałem przez ścianę, jak mówiła cicho do telefonu, a potem długo siedziała w milczeniu na łóżku. Kasia jej wtedy powiedziała, iż nie ma czasu rozmawiać, iż oddzwoni. Nie oddzwoniła.
Ze mną mama spróbowała rozmawiać w kuchni, gdy Renata pojechała do siostry do Wieliczki. Usiadła naprzeciwko, poukładała ręce na ceracie w kwiatki i powiedziała, iż czuje się jak pracownica bez wypłaty, iż chciała tylko pomagać, a nie prowadzić dom za nas oboje. Pamiętam, iż wtedy zacząłem tłumaczyć się z kredytu na lakiernię, z rat, które właśnie wtedy podskoczyły przez zmianę oprocentowania. Powiedziałem, iż Renata potrzebuje spokoju po pracy, iż dzieci rosną, iż Tomek chce z powrotem swój pokój, bo koledzy się z niego śmieją, iż śpi na materacu w salonie.
„A ja gdzie mam iść?" — spytała.
Milczałem. Patrzyłem na blat, tam gdzie miałem odpryśniętą fugę, którą wciąż odkładałem naprawę. Czułem, jak zaciskam szczękę, dokładnie tak samo, jak robił to ojciec, kiedy nie miał już nic do powiedzenia.
Powiedziałem, iż może coś małego by się znalazło, kawalerka, iż Kasia na pewno dołoży ze swojej połowy. Kasia nie odbierała telefonu przez tydzień. Kiedy w końcu odezwała się, powiedziała, iż pieniądze poszły na spłatę pożyczek i na naprawę samochodu, iż sama ledwo wiąże koniec z końcem. W jej głosie było coś, co teraz nazywam wstydem, choć wtedy odebrałem to jako zwykłą wymówkę.
Nie krzyczałem. Też nie umiałem wtedy krzyczeć, tylko wyszedłem do warsztatu i przesiedziałem tam do północy, niby sprawdzając zamówienie części, choć tak naprawdę po prostu nie chciałem wracać do domu i patrzeć jej w oczy.
Matka poszła do MOPS-u na Wielickiej. Młoda urzędniczka, w wieku Kasi, powiedziała jej, iż przysługuje jej mieszkanie komunalne, ale kolejka jest długa, iż trzeba czekać. Ta kolejka została w niej jak drzazga. Wynajęła pokój u starszej sąsiadki z tego samego osiedla, płaci z emerytury, resztę odkłada na leki.
Dzwonię do niej w niedziele, krótko, jakbym odhaczał punkt na liście. Wiem, iż tak to wygląda, chociaż nie chcę, żeby tak wyglądało. Kasia wysyła esemesy z serduszkami. Żadne z nas nie zaproponowało, żeby oddać jej pieniądze. Może dlatego, iż ich nie mamy — lakiernia pochłonęła wszystko, a rata wciąż wisi nade mną jak młot. Może dlatego, iż łatwiej nie myśleć.
We wrześniu, w to niedzielne popołudnie, kiedy liście klonu pod jej starym oknem zaczęły żółknąć, pojechałem do niej z Zosią, bo córka uparła się, iż chce zobaczyć babcię. Otworzyła drzwi wynajętego pokoju w szlafroku, z termosem z rumiankiem w ręku, i zapytała, czy zabraliśmy garnek na rosół, ten duży, aluminiowy, który zawsze stał u niej w kuchni na Powstańców Śląskich, a teraz stoi u mnie na balkonie, bo Renata mówi, iż jest za duży do szafki.
Powiedziałem, iż przywiozę go następnym razem.
Nie przywiozłem. Stoi tam do dziś, zakurzony, z pokrywką po drugiej stronie. Czasem, kiedy wychodzę na papierosa, patrzę na niego i myślę, iż powinienem był po prostu zapytać ją wtedy, przy tamtym stole u notariusza, czy naprawdę chce podpisać, zamiast czekać, aż powie „tak" tylko dlatego, iż byliśmy jej dziećmi, a ona nam ufała bardziej, niż my na to zasłużyliśmy.
