Coraz więcej dzieci nosi okulary z powodu krótkowzroczności. Nic więc dziwnego, iż wielu dziadków zastanawia się, czy wada wzroku może być dziedziczona i czy fakt, iż sami są krótkowidzami, oznacza większe ryzyko dla wnuków. Choć geny rzeczywiście odgrywają istotną rolę, nie są jedynym czynnikiem wpływającym na rozwój krótkowzroczności. Zobacz, co jeszcze oprócz genów wpływa na pojawianie się krótkowzroczności u dziecka.
Materiał reklamowy mamwzrokok (Hoya)
Czy krótkowzroczność jest dziedziczna?
Predyspozycje do krótkowzroczności mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Badania pokazują, iż ryzyko wystąpienia wady wzroku u dziecka rośnie wraz z liczbą krótkowzrocznych rodziców. W badaniu opublikowanym przez Ip i wsp. oraz przywoływanym później przez Lim i wsp. (2014), krótkowzroczność występowała u 7,6% dzieci, których rodzice nie byli krótkowzroczni, u 14,9% dzieci mających jednego krótkowzrocznego rodzica oraz u 43,6% dzieci, których oboje rodzice byli krótkowzroczni.
Podobne wnioski płyną z przeglądu badań opublikowanego w 2023 roku na łamach czasopisma „Journal of Clinical Medicine”. Autorzy wskazują, iż dziecko mające jednego krótkowzrocznego rodzica jest około dwukrotnie bardziej narażone na rozwój krótkowzroczności, natomiast w przypadku dwojga krótkowzrocznych rodziców ryzyko jest wyraźnie wyższe — różne badania podają wartości od około trzech do pięciu razy.
Warto jednak pamiętać, iż dziedziczone są przede wszystkim predyspozycje do rozwoju wady wzroku, a nie sama wada. Na rozwój krótkowzroczności wpływają również czynniki środowiskowe.
Co wpływa na rozwój krótkowzroczności u dzieci?
Choć genetyka ma znaczenie, równie ważne są czynniki środowiskowe. Współcześnie specjaliści zwracają szczególną uwagę na niedobór czasu spędzanego na świeżym powietrzu i ekspozycji na światło dzienne jako główny modyfikowalny czynnik ryzyka. Pośrednią rolę odgrywają również:
- wielogodzinna nauka lub czytanie bez przerw,
- długotrwałe korzystanie ze telefonów i tabletów (głównie dlatego, iż zastępują aktywność na zewnątrz),
- praca wzrokowa z bliska przez większość dnia.
Badania pokazują, iż regularna aktywność na zewnątrz może zmniejszać ryzyko rozwoju krótkowzroczności u dzieci. Dlatego choćby jeżeli wada występuje w rodzinie, odpowiednie nawyki mogą pomóc chronić wzrok dziecka.
Czy wnuk na pewno będzie krótkowidzem, jeżeli wada występuje w rodzinie?
Występowanie krótkowzroczności u rodziców lub dziadków zwiększa ryzyko rozwoju tej wady u dziecka, ale nie oznacza, iż pojawi się ona na pewno. Geny odpowiadają za część ryzyka, jednak równie istotną rolę odgrywają czynniki środowiskowe i codzienne nawyki.
W praktyce oznacza to, iż dziecko obciążone rodzinną historią krótkowzroczności może przez wiele lat zachować prawidłowy wzrok, szczególnie jeżeli prowadzi aktywny tryb życia z dużą ilością czasu w zewnątrz. Z drugiej strony wada może rozwinąć się również u dzieci, u których krótkowzroczność nie występowała wcześniej w rodzinie — szacuje się, iż znaczna część przypadków miopii pojawia się bez wyraźnego obciążenia rodzinnego. Dlatego niezależnie od predyspozycji genetycznych warto regularnie kontrolować wzrok dziecka i reagować na pierwsze niepokojące objawy.
Jakie objawy krótkowzroczności mogą zauważyć dziadkowie?
Dziadkowie często spędzają z wnukami dużo czasu podczas zabawy, spacerów czy wspólnego oglądania telewizji. Dzięki temu mogą zauważyć pierwsze sygnały świadczące o problemach z widzeniem, zanim dziecko samo zacznie o nich mówić lub zostaną one dostrzeżone w szkole.
Sygnały podczas zabawy i odpoczynku
Warto zwrócić uwagę, jeżeli dziecko:
- siada bardzo blisko telewizora,
- przysuwa książkę lub tablet do twarzy,
- często mruży oczy,
- przechyla głowę podczas patrzenia na odległe obiekty,
- skarży się, iż czegoś nie widzi.
Objawy w codziennym funkcjonowaniu
Niepokojące są:
- zmęczenie oczu,
- problemy z koncentracją,
- niechęć do czytania,
- trudności z rozpoznawaniem osób lub napisów z większej odległości.
Jeżeli takie objawy pojawiają się regularnie, warto poinformować rodziców i zachęcić ich do wykonania badania wzroku.
Jak dziadkowie mogą wspierać zdrowie oczu wnuków?
Choć dziadkowie nie mają wpływu na geny, mogą pomóc w budowaniu nawyków sprzyjających zdrowiu wzroku. Najważniejsze z nich to:
- Zachęcanie do zabawy na świeżym powietrzu. Spacer, jazda na rowerze, zabawa na placu zabaw czy wspólne wycieczki to nie tylko sposób na aktywność fizyczną, ale również wsparcie dla rozwijających się oczu dziecka. Specjaliści zalecają, aby dzieci codziennie spędzały minimum 2 godziny na zewnątrz, korzystając z naturalnego światła dziennego.
- Ograniczanie nadmiar ekranów. Nie zawsze jest to łatwe, jednak warto zachęcać wnuki do różnorodnych aktywności. Zamiast oglądania TV lub spędzania czasu przed tabletem warto zachęcać wnuki do gier planszowych, rysowania, wspólnego gotowania czy spacerów.
- Przypominanie o przerwach. Podczas czytania, odrabiania lekcji lub korzystania z urządzeń elektronicznych dziecko powinno robić regularne przerwy. Oczy potrzebują chwili odpoczynku i zmiany punktu skupienia.
- Dbanie o odpowiednie warunki do nauki i zabawy. Dobre oświetlenie, wygodna pozycja podczas czytania oraz zachowanie odpowiedniej odległości od książki lub ekranu pomagają zmniejszać zmęczenie wzroku.
Kiedy warto umówić wnuka na badanie wzroku?
Badanie wzroku warto wykonać nie tylko wtedy, gdy dziecko zgłasza problemy z widzeniem lub pojawiają się niepokojące objawy. Regularne kontrole pozwalają wykryć wadę wzroku również na wczesnym etapie, zanim zacznie ona wpływać na codzienne funkcjonowanie. Jest to szczególnie ważne w rodzinach, w których krótkowzroczność występowała u rodziców lub dziadków, a także u dzieci z wysoką wadą wzroku w wywiadzie, ponieważ krótkowzroczność powyżej −6 dioptrii wiąże się z wyższym ryzykiem późniejszych powikłań, takich jak odwarstwienie siatkówki. Wczesne rozpoznanie problemu umożliwia szybsze wdrożenie korekcji krótkowzroczności i monitorowanie rozwoju wady.
Bibliografia:
- Lim LT, Gong Y, Ah-Kee EY, Xiao Q. Impact of parental history of myopia on the development of myopia in children: a systematic review. Eye (Lond). 2014;28(7):787–796.
- Ip JM, Saw SM, Rose KA, et al. Role of near work in myopia: findings in a sample of Australian school children. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2008;49(7):2903–2910.
- Martínez-Albert N, Pérez-Cambrodí RJ, Millán-Calenti JC, et al. Risk Factors for Myopia: A Review. Journal of Clinical Medicine. 2023;12(18):5921.
- Morgan IG, French AN, Ashby RS, et al. The epidemics of myopia: Aetiology and prevention. Progress in Retinal and Eye Research. 2018;62:134–149.
- Xiong S, Sankaridurg P, Naduvilath T, et al. Time spent in outdoor activities in relation to myopia prevention and control: a meta-analysis and systematic review. Acta Ophthalmologica. 2017;95(6):551–566.
- Tideman JWL, Polling JR, Hofman A, et al. Environmental factors explain socioeconomic prevalence differences in myopia in 6-year-old children. British Journal of Ophthalmology. 2018;102(2):243–247.
- World Health Organization. World Report on Vision. Geneva: World Health Organization; 2019.
