Nazywam się Bartłomiej Wieczorek i tego wieczoru, w którym moja matka upokorzyła moją żonę przy pięćdziesięciu gościach, sam nie stałem w rzędzie oskarżycieli. Stałem po stronie, którą podważano. Ale żeby ktoś to zrozumiał, muszę cofnąć się o dobrych sześć lat.
Matka, Grażyna, prowadziła w Olsztynie kancelarię notarialną, którą po niej odziedziczyłem — a raczej miałem odziedziczyć, gdybym zrobił to, czego ode mnie oczekiwała. Ja poszedłem na architekturę, potem otworzyłem własną pracownię projektową na Starym Mieście, dwie przecznice od jej kancelarii, i to była pierwsza rzecz, której mi nie wybaczyła. Druga to Kasia.
Poznałem ją na budowie w Barczewie, gdzie prowadziłem nadzór nad remontem starej plebanii. Kasia przyjechała tam z Sępopola, małej miejscowości pod Bartoszycami, gdzie jej rodzice mieli gospodarstwo — dwadzieścia hektarów, kilkanaście krów, ojciec zimą jeździł traktorem odśnieżać drogę gminną za dodatkowe pieniądze. Ona pracowała jako technolog robót wykończeniowych, umiała czytać projekt lepiej niż niejeden inżynier, i to właśnie na budowie, przy kuble z zaprawą, zakochałem się w niej bez żadnego ale.
Matka od pierwszego spotkania mówiła o niej "ta dziewczyna spod Bartoszyc", nigdy po imieniu. Kiedy Kasia przyniosła jej kiedyś słoik miodu od sąsiada z Sępopola, matka podziękowała, a potem, jak mi Kasia opowiedziała później, wystawiła słoik na klatkę schodową, bo "nie wiadomo, co tam jest w środku, skoro pszczoły trzyma jakiś przypadkowy człowiek". Próbowałem to tonować, tłumaczyłem sobie, iż matka po prostu boi się, iż stracę pracownię, iż ktoś mnie oszuka, iż jestem jej jedynym dzieckiem po śmierci ojca. Kasia nigdy się nie skarżyła głośno. Tylko czasem, wieczorem, długo mieszała herbatę, nie pijąc jej.
Ślub wzięliśmy w sierpniu, w zamku w Reszlu — sala na sto dwadzieścia osób, muzyka na żywo, tort od cukierni na Rynku w Olsztynie. Matka usiadła przy głównym stole, w granatowej sukience, i przez cały poczęstunek nie odezwała się do Kasi ani razu. Wiedziałem, iż coś się szykuje, bo widziałem, jak podczas przystawek szeptała coś do swojej siostry, cioci Danuty, a ta kręciła głową i próbowała ją powstrzymać.
Kiedy wstała z kieliszkiem i łyżeczką w ręku, poczułem, jak żołądek mi się ściska. Sala ucichła, myśląc, iż usłyszy wzruszający toast. Ja wiedziałem lepiej.
— Mój syn mógł mieć każdą kobietę w Olsztynie — zaczęła. — Prawniczkę, lekarkę, córkę kogoś, kto by mu pomógł w interesach. A wybrał dziewczynę, która krowy doiła.
Ktoś przy sąsiednim stole odłożył widelec. Ciotka Danuta złapała matkę za rękaw, ale ta się wyrwała.
— Wsi się z człowieka nie wyciągnie, choćby go ubrać w najdroższą suknię ślubną.
Wstałem, powiedziałem "mamo, dość", ale ona mówiła dalej, głośniej, jakby chciała zdążyć, zanim ją ktoś zatrzyma na dobre. Kasia siedziała obok mnie wyprostowana, z dłonią zaciśniętą na serwetce tak mocno, iż pobielały jej knykcie. Nie płakała. Wstała i powiedziała, iż tak, jest ze wsi spod Bartoszyc i jest z tego dumna, bo nauczono ją tam pracy i szacunku do ludzi, niezależnie od tego, ile kto ma na koncie.
Wtedy jeszcze nikt z sali — poza mną i moim kuzynem Michałem, który akurat pracował w kancelarii matki jako aplikant — nie wiedział, iż dwa tygodnie wcześniej Kasia, przy jednym z wieczornych spotkań rodzinnych, przypadkiem usłyszała rozmowę telefoniczną matki z księgową. Matka mówiła o "przeksięgowaniu" trzystu dwudziestu tysięcy złotych z konta kancelarii na prywatne lokaty, żeby "nie było widać w bilansie przed kontrolą izby notarialnej". Kasia nie powiedziała mi wtedy nic — nie chciała, żebym pomyślał, iż szuka broni przeciwko matce. Zatrzymała to dla siebie, aż do chwili, gdy matka, stojąc przy mikrofonie wypożyczonym na wesele, oskarżyła ją publicznie o to, iż nie jest dość dobra.
Michał, który od miesięcy miał wątpliwości co do niektórych zapisów w księgach kancelarii i bał się zgłosić to komukolwiek, bo to była firma jego ciotki, w tym momencie wstał od stołu. Podszedł do mnie i powiedział cicho, iż musi mi coś pokazać — dokumenty, które od dawna nosił w teczce w bagażniku, bo nie wiedział, komu je oddać. Powiedziałem mu, żeby to zrobił tu i teraz, przy wszystkich, skoro moja matka zdecydowała się zrobić z tej sali sąd.
Michał przyniósł teczkę z auta. Wyjął wydruki przelewów, kopie umów lokat, zestawienie, z którego wynikało, iż przez ostatnie trzy lata z konta kancelarii, obsługującej między innymi depozyty klientów przy transakcjach nieruchomości, zniknęło łącznie trzysta dwadzieścia tysięcy złotych, przeksięgowane na prywatne konto matki w banku w Ostródzie, pod nazwiskiem panieńskim jej matki jako pełnomocnika.
Matka zbladła. Powiedziała, iż to nieporozumienie, iż Michał nic nie rozumie, iż jest za młody, żeby czytać takie dokumenty. Ale głos jej się łamał, a ciotka Danuta, patrząc na papiery, powtarzała tylko: "Grażyno, co ty zrobiłaś".
Nie robiłem z tego przedstawienia. Wziąłem teczkę, wyszedłem z sali na taras zamkowy, zadzwoniłem do znajomego prawnika, z którym współpracowałem przy projektach deweloperskich, i zapytałem, co grozi notariuszowi za sprzeniewierzenie środków klientów. Powiedział, iż to sprawa dla prokuratury i dla Izby Notarialnej w Olsztynie, nie dla mnie.
Trzy dni po weselu pojechałem do kancelarii matki, zabrałem Kasię ze sobą — nie dlatego, iż chciałem jej dać satysfakcję, tylko dlatego, iż to ona pierwsza usłyszała tę rozmowę i miała prawo być przy tym, jak sprawa się zamyka. Złożyłem w Izbie Notarialnej zawiadomienie, dołączając kopie dokumentów od Michała. Kancelaria trafiła pod nadzór komisaryczny jeszcze przed końcem miesiąca, a matka straciła uprawnienia notarialne do czasu wyjaśnienia sprawy przez prokuraturę w Olsztynie.
Do domu matki, mieszkania przy alei Piłsudskiego, pojechałem tydzień później, sam. Zastałem ją przy stole w kuchni, z nietkniętą kawą, wpatrzoną w okno, za którym stał pusty parking. Powiedziałem jej, iż nie przyjechałem po to, żeby się kłócić. Powiedziałem, iż jeżeli chce, żebym jej pomógł znaleźć adwokata, pomogę — ale iż pieniędzy klientów nie oddam do jej dyspozycji ponownie, bo już nie jest w stanie nikim zarządzać, ani kancelarią, ani mną.
Kasia nie musiała nic mówić matce w tamtej kuchni. Miesiąc później sama, bez mojej pomocy, otworzyła własną firmę wykończeniową, zarejestrowaną pod adresem naszego mieszkania przy ulicy Kościuszki. Na drzwiach kancelarii matki, gdy przejeżdżam czasem przez centrum, wisi teraz szyld innego notariusza. Matka mieszka przez cały czas przy Piłsudskiego, sama, i co niedzielę dzwoni do mnie, pytając, czy przyjadę na obiad. Czasem jadę. Kasię zabieram tylko wtedy, kiedy ona sama chce jechać.
