Rachunek za mieszkanie na Wichrowej
Mam pięćdziesiąt dziewięć lat i mieszkam z matką w bloku na Wichrowej w Bydgoszczy, na trzecim piętrze, tam gdzie winda staje co drugi tydzień, a listonosz zawsze puka dwa razy, bo dzwonek nie działa od zimy. Urodziny skończyłam tydzień temu. Bez tortu, bez gości. Mama postawiła przy moim łóżku kubek herbaty z cytryną i talerzyk z herbatnikami z dyskontu, powiedziała „sto lat, córeczko" — i to było całe świętowanie. Siedziałam potem długo na brzegu łóżka, słońce wrześniowe wpadało przez firankę, a ja liczyłam w głowie, jak to się adekwatnie stało, iż doszłam do tego miejsca w życiu.
Miałam kiedyś przyjaciółki. Beatę znałam jeszcze z liceum przy Sowińskiego. Z Renatą pracowałam dwadzieścia trzy lata w tej samej księgowości na Fordonie. Życie rozsypało nas powoli, bez żadnego wielkiego pożegnania. Beata wyjechała do córki do Norwegii, przysyła czasem zdjęcia fiordów. Renata wyszła drugi raz za mąż, wnuki, działka, własne sprawy. Dzwonimy do siebie na święta i na urodziny. To już nie jest przyjaźń, to grzeczność. Męża nie miałam — a adekwatnie był, krótko, kiedy miałam dwadzieścia sześć lat, ale to osobna historia, skończona gwałtownie i bez żalu. Dzieci też się nie pojawiły. Kiedyś bolało to bardzo. Teraz mniej. Wieczorem, gdy telewizor już milczy, w mieszkaniu robi się cicho na tyle, iż słyszę tykanie zegara w przedpokoju.
Mama ma osiemdziesiąt trzy lata. Drobna, pochylona, ale w oczach ma dalej ten sam upór co zawsze. Sama, bez niczyjej pomocy, wychodzi na klatkę po gazetę — trzymając się poręczy, powoli, ale o własnych siłach. To mój największy powód do euforii każdego dnia. Patrzę na nią z kuchennego okna i myślę: jeszcze nie teraz. Proszę, jeszcze nie teraz. Wiem, iż to brzmi dziwnie u kobiety po pięćdziesiątce — iż największym lękiem nie jest starość ani choroba, tylko właśnie to jedno konkretne popołudnie, kiedy zostanę zupełnie sama.
Żyjemy skromnie. Emerytury mamy niewielkie, więc liczymy każdą złotówkę. Warzywa kupujemy na targowisku przy Focha, bo tam taniej niż w Biedronce. Ubrania — z ciucholandu na Gdańskiej, dawno przestało nas to krępować. Po co miałoby? Można wyglądać schludnie i ciepło, choćby rzeczy nie były nowe. Po południu siadamy w salonie — mama z robótką na drutach, ja z książką albo też z drutami, jeżeli mam ochotę. Oglądamy razem te same programy co zawsze. Czasem się śmiejemy, czasem po prostu milczymy, a drut stuka o drut w rytm, do którego już choćby nie trzeba patrzeć.
W weekendy zagląda czasem sąsiadka Grażyna z Wojtkiem, jej mężem, z drugiego piętra. Siadamy, pijemy kawę, gadamy, co słychać w bloku, kto wyprowadził psa o dziwnej porze, komu zerwało rurę w łazience. Zwyczajne rozmowy. Ale po takich wizytach robi się w środku cieplej.
Czasem myślę, iż mogło być inaczej, gdybym była odważniejsza w porę. Ale to już nie ma znaczenia — liczy się to, co mam teraz: ten poranek, ta herbata, głos mamy dochodzący z kuchni.
Właśnie ten głos z kuchni zniknął dwa tygodnie temu na trzy dni, kiedy mama trafiła do szpitala przy Ujejskiego z niedociśnieniem i podejrzeniem czegoś gorszego. Siedziałam wtedy na korytarzu oddziału internistycznego, na plastikowym krześle przyśrubowanym do podłogi, i pierwszy raz w życiu naprawdę policzyłam, ile jesteśmy z mamą warte na papierze. Tego samego dnia zadzwonił mój brat przyrodni, Marek, którego widuję raz na parę lat, głównie na pogrzebach dalszej rodziny. Zadzwonił nie zapytać o zdrowie matki. Zadzwonił zapytać, czy „coś już postanowiłyśmy w sprawie mieszkania".
Mieszkanie na Wichrowej jest własnością mamy od trzydziestu ośmiu lat, przydział jeszcze z czasów spółdzielni, potem wykupione. Trzydzieści osiem metrów, dwa pokoje, kuchnia z oknem na podwórko z suszarkami. Marek nigdy tu nie mieszkał po dorosłości, wyprowadził się do żony do Torunia jeszcze przed moim ślubem, tym krótkim. Ale gdy usłyszał od kogoś ze szpitala — bo w tym bloku wszyscy wszystko wiedzą — iż mama miała zapaść, przyjechał następnego dnia z teczką, w której miał już gotowy druk pełnomocnictwa notarialnego. Usiadł przy jej łóżku, pogłaskał ją po dłoni, powiedział, iż kocha, iż się martwi, a potem, kiedy pielęgniarka wyszła zmienić kroplówkę, wyjął tę teczkę i zapytał, czy mama „dla świętego spokoju" nie podpisałaby, „żeby w razie czego wszystko było jasne, kto się czym zajmuje".
Stałam wtedy w drzwiach sali z kubkiem kompotu w ręku i patrzyłam, jak matka, osłabiona, z wenflonem w przedramieniu, próbuje przeczytać drobny druk bez okularów, które zostawiła na szafce w domu. Powiedziałam wtedy tylko jedno zdanie: „Marek, może to poczeka do wypisu". On się uśmiechnął, schował teczkę, ale zdążyłam zobaczyć nagłówek — pełnomocnictwo do rozporządzania nieruchomością, z prawem sprzedaży.
Mama wróciła do domu po pięciu dniach, chudsza, ale na własnych nogach, po poręczy, tak jak zawsze. I już wtedy postanowiłam, iż nie będę czekać na kolejną wizytę Marka z teczką.
Poszłam do notariusza przy Gdańskiej, tego samego, u którego mama kiedyś spisywała testament po śmierci ojca. Zapytałam wprost, co można zrobić, żeby mieszkanie zostało tam, gdzie jest przez trzydzieści osiem lat — u mamy, i żeby nikt, w żadnym stanie zdrowia, nie mógł go rozporządzić bez naszej wiedzy. Notariusz zaproponował dwie rzeczy: odwołanie ewentualnych wcześniejszych pełnomocnictw, jeżeli jakieś istniały — a okazało się, iż istniało jedno, sprzed lat, ogólne, na wypadek wyjazdu mamy do sanatorium, którego Marek nigdy nie zwrócił i o którym mama zapomniała. I drugie: umowę dożywocia albo zwykły testament notarialny na moje imię, jasny, jednoznaczny, bez furtek.
Mama, kiedy jej to wytłumaczyłam przy kuchennym stole, nad tą samą herbatą z cytryną, milczała chwilę, mieszając łyżeczką, a potem powiedziała: „Myślałam, iż nigdy o to nie poprosisz". Podpisałyśmy dwa tygodnie później. Ja zapłaciłam taksę notarialną — sto osiemdziesiąt złotych za odwołanie starego pełnomocnictwa, resztę pokryła emerytura mamy, bo nalegała, iż to jej sprawa i jej wybór.
Marek dowiedział się miesiąc później, kiedy zadzwonił ponownie, tym razem już bezpośrednio z propozycją — mieszkanie na sprzedaż, pieniądze podzielone, mama „może przenieść się do mnie do Torunia, będzie miała opiekę". Powiedziałam mu, iż stare pełnomocnictwo już nie obowiązuje, iż jest nowy testament, i iż mama zostaje tam, gdzie mieszka od trzydziestu ośmiu lat, bo tam ma sąsiadkę Grażynę, targowisko przy Focha i okno, z którego widzi, jak sama dochodzi do poręczy. Po drugiej stronie było długie milczenie, a potem tylko: „No dobrze, jak wolicie" — i telefon się rozłączył.
Nie zadzwonił od tamtej pory. Nie wiem, czy zadzwoni na Boże Narodzenie.
Wieczorem tego samego dnia mama zapytała mnie, czy zrobiłam dobrze. Powiedziałam, iż tak. Odłożyła druty na chwilę, sprawdziła, czy w czajniku została jeszcze woda, i zapytała, czy nie dolać nam po herbacie, bo w telewizorze zaraz zaczyna się jej serial. Poszłam po dzbanek. W kuchni zaskrzypiała szafka, a z salonu dobiegł już znajomy sygnał czołówki programu.
