Marta Sobczak miała czterdzieści jeden lat i córkę, która trzy razy dziennie musiała robić sobie zastrzyk, żeby dożyć wieczora. Mieszkały w Bydgoszczy, na osiedlu Wyżyny, w bloku z lat siedemdziesiątych, gdzie klatka schodowa pachniała zawsze tym samym — wilgotnym tynkiem i kapustą z mieszkania na parterze. Zosia miała jedenaście lat i cukrzycę typu 1 zdiagnozowaną dwa lata wcześniej, w styczniu, kiedy zemdlała na lekcji wuefu i pogotowie zabrało ją prosto do szpitala przy ulicy Ujejskiego.
Od tamtej pory życie Marty dzieliło się na "przed" i "po". Przed – zwykłe dziecięce grypy, szczepienia, kontrola u pediatry raz w roku. Po – glukometr na stoliku nocnym, pompa insulinowa przypięta do paska spódniczki, wykresy poziomu cukru zapisywane w zeszycie w kratkę, bo aplikacja czasem się zawieszała.
Teściowa, Halina, nazywała to "fanaberią". Nie mówiła tego wprost – mówiła to przy okazji, przy niedzielnym obiedzie, kiedy Zosia odmawiała drugiej porcji kompotu z gruszek, bo musiała przeliczyć węglowodany.
– Za moich czasów dzieci jadły, co się dało, i nikt nie chorował na takie dziwne rzeczy – rzuciła kiedyś Halina, nakładając sobie kluski.
Marta wtedy tylko przełożyła widelec z jednej ręki do drugiej i nic nie powiedziała. Ale to "nic" kosztowało ją coraz więcej.
Mąż Marty, Tomasz, pracował na budowach – wyjeżdżał w tygodniu do Poznania, wracał w piątki wieczorem, zmęczony, pachnący cementem. Nie miał siły wchodzić w spory między matką a żoną. Kiedy Marta próbowała mu powiedzieć, co Halina znowu powiedziała przy dziecku, on odpowiadał zawsze to samo:
– Ona tak ma. Nie bierz sobie tego do serca.
Tylko iż Zosia brała to sobie do serca. Miała jedenaście lat, ale słyszała wszystko – i pewnego wieczoru, kiedy Marta układała ją do snu, dziewczynka zapytała cicho, patrząc w sufit:
– Babcia myśli, iż ja sobie to wymyśliłam?
Marta nie znalazła wtedy odpowiedzi. Wygładziła tylko kołdrę i zgasiła lampkę z żyrafą, którą Zosia dostała jeszcze przed diagnozą i której teraz nie chciała się pozbyć, bo "pamięta czasy, kiedy nie trzeba było liczyć wszystkiego".
Przełom przyszedł w marcu, dwa lata po diagnozie, kiedy pompa insulinowa Zosi się zepsuła – wysypał się błąd na wyświetlaczu, którego serwis nie potrafił naprawić od ręki. Nowa pompa kosztowała dziewięć tysięcy złotych, z czego NFZ refundował część, ale i tak trzeba było dopłacić dwa tysiące siedemset złotych, i to od razu, bo dziecko nie mogło zostać bez urządzenia dłużej niż parę dni na samych wstrzyknięciach – ryzyko wahań cukru rosło z każdym dniem.
Marta i Tomasz nie mieli takiej kwoty odłożonej – akurat spłacali kredyt na samochód. Marta, z ciężkim sercem, zadzwoniła do teściowej. Nie prosiła dla siebie – prosiła dla wnuczki.
– Mamo Halino, potrzebujemy pomocy z pompą dla Zosi. To pilne.
W słuchawce zapadła cisza, a potem Halina powiedziała rzecz, której Marta nie zapomni już nigdy:
– A może by tak spróbować bez tej maszynki? Ja z cukrzycą u siebie w rodzinie nigdy takich cudów nie miałam. Może to dziecko po prostu rozpieszczone.
Marta odłożyła telefon i przez chwilę siedziała na krawędzi łóżka, patrząc na pęknięcie w suficie, które od dawna obiecywała sobie zamalować. Nie płakała. Otworzyła tylko szufladę komody, w której trzymała dokumenty – akt urodzenia Zosi, jej kartę szczepień, zaświadczenia ze szpitala – i wyjęła teczkę z napisem "Zosia – dokumentacja medyczna".
Pieniądze pożyczyła od siostry, Ewy, która mieszkała w Toruniu i bez wahania przelała dwa tysiące siedemset złotych tego samego wieczoru. Pompa została naprawiona – nowa, wymieniona w ciągu trzech dni.
Ale to, co zrobiła Marta później, było czymś więcej niż spłatą długu wobec siostry.
Poszła do szkoły, do wychowawczyni Zosi, i poprosiła o spotkanie z pielęgniarką szkolną oraz pedagogiem. Przyniosła ze sobą teczkę – tę samą, z dokumentacją – i poprosiła, żeby cała klasa, nie tylko Zosia, przeszła krótkie szkolenie o cukrzycy typu 1: iż to nie zaraźliwe, iż nie od słodyczy, iż dziecko z pompą to nie dziecko chore w sensie, w jakim się o tym myśli, tylko dziecko, które nosi przy sobie narzędzie do życia.
Pielęgniarka się zgodziła. Zorganizowała spotkanie na godzinę wychowawczą, z prezentacją i modelem trzustki wypożyczonym z przychodni. Zosia siedziała w pierwszej ławce i po raz pierwszy nie musiała nikomu tłumaczyć się sama, dlaczego nie je ciastek na urodzinach kolegów bez przeliczenia węglowodanów.
Do Haliny Marta zadzwoniła jeszcze raz, tydzień później – tym razem nie prosić, tylko powiedzieć.
– Pompa jest naprawiona. Pożyczyłam od Ewy, oddam jej w ratach. Ale chcę, żebyś wiedziała jedno: o ile jeszcze raz powiesz przy Zosi, iż to fanaberia, iż jest rozpieszczona – nie przyjedziemy na żadne święta. Ani na Wigilię, ani na imieniny. Możesz mieć swoje zdanie o cukrzycy, ale nie przy moim dziecku.
Halina nie odpowiedziała od razu. Marta usłyszała tylko, jak w tle teściowej leci telewizor – jakiś program kulinarny, głos prezentera tłumaczącego przepis na bigos. W końcu Halina powiedziała cicho, iż "nie chciała nic złego", ale Marta już nie czekała na przeprosiny. Odłożyła słuchawkę.
Na Wielkanoc, miesiąc później, Halina przyjechała do nich, do Bydgoszczy, sama, autobusem z Torunia – Tomasz nie zdążył po nią pojechać samochodem. Przyniosła koszyczek ze święconką i osobno, w małej papierowej torebce, słodziki bez cukru, które kupiła w aptece na Focha, zapytawszy wcześniej farmaceutkę, które są odpowiednie dla dziecka na insulinie. Nic nie powiedziała o pompie. Zosia pokazała jej tylko, jak działa czujnik na ramieniu, a Halina popatrzyła na ekranik telefonu, na którym wyświetlał się poziom cukru w czasie rzeczywistym, i pokiwała głową, nie mówiąc nic więcej niż "aha, czyli to jak taki mały komputer".
Marta stała w kuchni, mieszając barszcz na drugie danie, i przez otwarte drzwi patrzyła, jak jej córka tłumaczy babci liczby na wyświetlaczu. Nie było przeprosin, nie było wielkich słów. Był tylko spokój, iż nikt więcej nie nazwie tego, co ratuje życie jej dziecku, fanaberią przy niej.
