Ta kobieta pojawiła się w naszym domu, kiedy miałam dziesięć lat. Ojciec przywiózł ją z delegacji do Krakowa, postawił w przedpokoju, jak nowy mebel, i powiedział:
— To jest pani Dorota. Teraz będzie z nami mieszkać.
Matka stała przy kuchennym oknie i obierała ziemniaki. Skórka spadała do wiadra, cienka, równa, jakby nic się nie stało. A potem wyszła do ogrodu i do rana paliła stare listy w metalowej beczce. Pamiętam zapach dymu i to, iż nikt z nas nie zapytał, co tam robi tak długo.
Pani Dorota miała czterdzieści dwa lata, farbowane na rudo włosy i uśmiech, który pojawiał się zawsze wtedy, gdy ojciec wchodził do kuchni. Do mnie mówiła „dziecko”, chociaż miałam już swoje klucze do domu i własny rower górski.
Matka odeszła po dwóch latach. Cicho. Bez awantury. Zabrała dwie walizki i maszynę do szycia, zostawiła na stole notatkę, której nikt nie czytał na głos. Ojciec przeczytał, zmiął, wrzucił do pieca.
A pani Dorota wprowadziła się do sypialni na piętrze. Do naszej sypialni. Do pokoju z oknami na wiśnię, która w maju kwitła tak, iż cały dom pachniał jak wesele.
Nie chodzi o to, iż jej nienawidziłam. Nienawiść to za duże słowo. Ja po prostu czekałam. Całe dzieciństwo, całą młodość — czekałam, aż ojciec zrozumie, co zrobił. Aż ktoś w tym domu powie prawdę na głos.
Nikt nie powiedział.
A potem ojciec zachorował.
Rak trzustki. Trzy miesiące od diagnozy do pogrzebu. Lekarze w Poznaniu rozkładali ręce, pani Dorota biegała z obiadami, zmieniała pościel, wiozła nas na cmentarz czarnym passatem. Siedziałam z tyłu i patrzyłam na jej szyję. Na mały złoty łańcuszek z krzyżykiem. Na to, jak delikatnie puka palcem w kierownicę, kiedy ojciec kaszle.
Po pogrzebie wszyscy się zjechali: wujek z Gniezna, dwie kuzynki z Warszawy, stary przyjaciel ojca z czasów wojska. Siedzimy w salonie, pijemy gorzką kawę, a ja patrzę na nią. Ona siedzi w fotelu ojca. W tym samym, w którym on czytał gazetę przez dwadzieścia lat. I nagle mówi:
— No to teraz ja muszę się zająć majątkiem.
Wszyscy zamarli. Wujek odstawił filiżankę z takim brzdękiem, jakby dzwon uderzył.
— Jakim majątkiem? — pytam.
— No jak to. Dom. Działka. Samochód. Przecież twój ojciec by chciał, żebym miała gdzie mieszkać.
Wtedy po raz pierwszy podniosła głowę z nad tych papierów i zobaczyła, iż nikt z nas nie klaska. Kuzynka Kasia chrząknęła. Wujek nalał sobie koniaku, chociaż była jedenasta rano.
Ja wyjęłam telefon i otworzyłam notatki. Czekałam na ten moment piętnaście lat.
— Pani Doroto — powiedziałam — ten dom jest przepisany na mnie.
Ona zamrugała.
— Co?
— Ojciec zmienił testament cztery lata temu. Akt notarialny podpisany u notariusza Głowińskiego w Swarzędzu. Dom, działka nad Wartą i samochód — wszystko na mnie. Pani nie ma choćby prawa do zachowku, bo ojciec zawarł to w testamencie negatywnym.
W salonie zrobiło się jak w kościele przed wyjściem procesji.
— Kłamiesz — powiedziała pani Dorota. — Twój ojciec nigdy…
— Proszę. — Przewinęłam ekran, pokazałam jej zdjęcie dokumentu. — Numer repertorium cztery tysiące osiemset siedemnaście. Może pani sprawdzić.
Ona wstała. Filiżanka spadła z jej kolan, rozbiła się na terakocie. Nikt się nie ruszył.
— W takim razie — zaczęła — ja się wyprowadzę. Ale potrzebuję pieniędzy. Twój ojciec obiecał mi…
— Obiecał? — przerwał wujek. — To niech pani to obieca na piśmie i do sądu.
Pani Dorota zaczerwieniła się tak, iż farbowane włosy wyglądały przy tej twarzy jak czapa z waty.
— Ja się zajmowałam tym domem! Gotowałam, prałam, chodziłam do szpitala, kiedy on już nie wstawał! Wy tu wszyscy…
— A moja matka nie gotowała? — zapytałam cicho.
Zapadło milczenie, takie naprawdę głębokie, iż słychać było bzyczenie muchy na parapecie. Wujek otworzył okno. Ktoś z kuzynów wyciągnął papierosa, chociaż w tym domu nikt nie palił przy stole.
Pani Dorota podeszła do okna, stanęła tyłem do nas.
— Myślisz, żeś mądra. Myślisz, żeś ojca kochała? Ty go nigdy nie odwiedzałaś. Przyjeżdżałaś tylko na święta i to z łaską.
— Bo nie miałam do czego wracać — powiedziałam.
I wtedy zrobiła coś, czego nigdy bym po niej nie podejrzewała. Zaczęła płakać. Nie histerycznie. Cicho. Tak, jak się płacze w autobusie, kiedy nikt ma nie widzieć. I przez ramię powiedziała:
— Ja wiedziałam.
— Co pani wiedziała? — zapytała Kasia.
— Wiedziałam o tym testamencie. Wiedziałam, iż on cię przepisał. Myślałam, iż jak będę dobra, jak będę cicho, to może mnie zostawisz w spokoju. Ale ty… ty zawsze byłaś taka sama. Taka twarda.
Podeszłam do komody. Wyciągnęłam z szuflady klucze od piwnicy i stary skórzany notes matki.
— Niech pani posłucha. Zostawię pani tyle, ile pani włożyła. Rachunki za prąd, za gaz, za jego leki — wszystko wyliczone. Trzydzieści siedem tysięcy złotych. Wypłacę w gotówce, do końca miesiąca. Niech pani to weźmie i nie wraca.
Ona się odwróciła. Miała takie oczy, jak zwierzę, które zrozumiało, iż klatka jednak była klatką.
— A jak nie wezmę?
— To pójdę do komornika.
W tym momencie wujek wstał, podszedł do niej, wziął ją pod łokieć i bardzo cicho, jakby to była najnaturalniejsza rzecz na świecie, powiedział:
— Idziemy. Ja panią odwiozę.
I wyprowadził ją z domu.
Dom stał pusty przez całą jesień. Wymieniłam zamki, kazałam zeskrobać farbę z framug, na nowo wycyklinować podłogi. Spaliłam wszystkie jej rzeczy — nie ze złości, tylko żeby nie było. Notatnik matki oddałam do archiwum rodzinnego w Poznaniu.
A potem zrobiłam coś, co planowałam od momentu, kiedy ojciec przyszedł z tamtą do domu.
W te same święta, kiedy zawsze gotował barszcz z krokietami, zaprosiłam do domu matkę. Po prostu. Zadzwoniłam, powiedziałam: „przyjedź na święta do domu”. I ona przyjechała.
Siedziałyśmy w kuchni, przy tym samym stole, przy którym piętnaście lat temu po raz pierwszy zobaczyła panią Dorotę. Za oknem padał pierwszy śnieg, a w piecu palił się ogień. Matka patrzyła na mnie i kroiła cebulę w drobną kostkę, równiusieńko, jak wtedy.
— No i jak? — spytała.
— A dobrze — powiedziałam. — Dom wrócił.
I to było wszystko. Bez łez, bez przeprosin, bez wielkich słów. Tylko ten dom pachniał znowu jak wesele, jak wiśnia w maju, jak dzieciństwo, które w końcu wróciło pod adekwatny adres.
