Nie pukali. Po prostu weszli, jakby to oni płacili rachunki. Joanna stała w korytarzu z torbą na zakupy w jednej ręce i kluczami w drugiej. Torba powoli zsunęła się na podłogę, bo zobaczyła ich twarze. Agata i Weronika, siostry Kamila. Czekały w salonie, wyprostowane jak na komisji wojskowej.
— Rozmawiałyśmy z Kamilem — zaczęła Agata, zasłaniając sobą przejście do kuchni. — To koniec. Musicie się rozstać.
Joanna zdjęła płaszcz i powiesiła go na haku przy drzwiach. Potem schyliła się po torbę, wyjęła jogurt i postawiła na komodzie. Spokojnie, jakby właśnie usłyszała prognozę pogody na weekend.
— Gdzie Kamil? — zapytała.
— Na piętrze. Zejdzie, jak ustalimy warunki — Weronika podeszła bliżej. Pachniała perfumami, które Joanna kupiła jej na urodziny trzy lata temu w Złotych Tarasach. Dwieście czterdzieści złotych za flakon. Pamiętała paragon.
— Warunki czego?
— Twojego wyjścia — Agata uśmiechnęła się kącikiem ust. — Cztery lata mieszkałaś w dużym domu. Korzystałaś z nazwiska rodziny, ze znajomości. Teraz, kiedy Kamil chce rozwodu, powinnaś odejść z klasą.
Joanna usiadła na brzegu sofy. Pod palcami wyczuła przetarty materiał — tę sofę matka Kamila kupiła jeszcze w latach dziewięćdziesiątych, na targowisku w Rembertowie. Wszyscy mówili, iż do wymiany. Nikt nigdy jej nie wymienił.
— Jakich znajomości? — zapytała. — Konkretnie.
Siostry spojrzały po sobie. Agata poprawiła kołnierzyk.
— Nie czepiaj się słów. Wiesz, o co chodzi.
— Wiem — Joanna kiwnęła. — Twój brat przestał ze mną rozmawiać dwanaście miesięcy temu. Myślałam, iż to depresja. Że mu przejdzie.
— Przeszło. Dojrzał do decyzji — Weronika rzuciła to szybko, jakby ćwiczyła przed lustrem.
Na schodach skrzypnęło. Kamil zszedł powoli, dotykając poręczy, jakby bał się, iż stopień ucieknie mu spod stopy. Miał na sobie sweter, który Joanna kupiła mu w Krakowie, na Kazimierzu. Wełna z domieszką kaszmiru. Trzysta osiemdziesiąt pięć złotych.
— Słyszałeś? — Agata odwróciła się do brata. — Czy musimy powtarzać?
— Słyszałem — zatrzymał się na przedostatnim stopniu. — Joanno, siostry mają rację. Rozwód to jedyne sensowne wyjście.
Joanna patrzyła na niego długo. Tak jak patrzy się na zdjęcie, na którym dopiero po latach dostrzega się pęknięcie na szkle w tle.
— Sam to wymyśliłeś? — jej głos był cichy, ale nie drżał. — Czy one ci pomogły?
— To wspólna decyzja. Dla dobra wszystkich.
— Dla dobra wszystkich — powtórzyła wolno. — To znaczy, iż nie chcesz choćby porozmawiać ze mną sam na sam? Bez tego… jury?
— Po co? — wtrąciła Agata. — Żebyś znowu mu namieszała w głowie? Znamy cię, Joanno. Krok po kroku obracałaś sobie Kamila wokół palca.
— Konkretnie jak?
— Udajesz skromną, a sama wszystko kalkulujesz — Weronika wzięła się pod boki. — Najpierw matka, teraz dom. Widziałyśmy, jak oglądasz meble, jak sprawdzasz rachunki. Interesują cię pieniądze, nie Kamil.
Joanna zaśmiała się krótko. Nie było w tym śmiechu nic wesołego — raczej zmęczenie kogoś, kto słyszy tę samą opowieść po raz setny.
— Kamil — powiedziała, nie patrząc już na siostry. — Daję ci jedną szansę. Teraz. Powiedz im, żeby wyszli. Porozmawiaj ze mną jak mężczyzna. Jedna minuta. Jedna decyzja. Twoja.
Kamil przekładał telefon między dłońmi. Ekran zapalał się i gasł. Zapalał się i gasł.
— Nie mam nic do dodania — wykrztusił w końcu.
I wtedy coś zgasło w twarzy Joanny. Ciepło odeszło jak para z czajnika podniesionego z kuchenki.
— Rozumiem — skinęła. — To upraszcza sprawę.
— Świetnie. Zbierz rzeczy — Agata wyciągnęła rękę w stronę drzwi, jakby prezentowała towar na wystawie. — Mieszkanie po twojej ciotce w Rembertowie stoi puste. Przeniesiesz się tam.
Joanna uniosła brwi.
— Skąd wiesz o mieszkaniu ciotki?
Agata zamarła. Przez sekundę. Dwie.
— Plotki. Nieważne.
— Ważne — Joanna wstała. — Wy naprawdę nic o mnie nie wiecie.
— Nie musimy wiedzieć — Weronika prychnęła. — Wyjście jest tam. Znasz drogę.
— Znam — Joanna podeszła do sekretery w rogu pokoju, tego samego zakurzonego mebla, przy którym matka Kamila siadała co miesiąc, żeby pisać listy do kurii. — Tylko wezmę dokumenty.
— Jakie dokumenty? — Kamil nagle ożył. — To papiery matki. Nie masz prawa.
— To dokumenty dotyczące domu — Joanna otworzyła szufladę. — Które dotyczą mnie osobiście.
Agata się roześmiała.
— Ciebie? Dom należy do matki. Należał i będzie należał.
— Należał — Joanna wyjęła plik papierów przewiązanych gumką recepturką. — To jest sedno. Należał. W czasie przeszłym.
Kamil zobaczył blankiet z logo agencji nieruchomości. Twarz mu się ściągnęła, jakby ktoś odkręcił kurek z krwią.
— Co to jest?
— Akt notarialny, Kamilu. Ten dom należy do mnie. Od jedenastu miesięcy.
Przez salon przeleciała mucha. Brzęczała o szybę, jedyna rzecz, która odważyła się przerwać ciszę.
— Kłamiesz! — Agata prawie krzyknęła. — Mama nigdy by nie sprzedała domu za naszymi plecami!
— Sprzedała. Przez agencję. Legalnie, u notariusza, z zachowaniem wszystkich procedur — Joanna wygładziła kartkę. — Tylko iż kupująca miała inne nazwisko panieńskie. Twoja matka nie połączyła faktów.
Weronika chwyciła siostrę za łokieć tak mocno, iż Agata syknęła.
— Komu sprzedała? Mów!
— Mojej matce — Joanna zawinęła papiery z powrotem w gumkę. — Potem mama przepisała dom na mnie, darowizną. Wszystko zarejestrowane w wydziale ksiąg wieczystych przy Sądzie Rejonowym w Otwocku. Sprawa numer DzKw 4521/23. Możecie sprawdzić.
Kamil cofnął się o krok. Łydką uderzył w stolik, pękła szklana misa z cukierkami. Cukierki rozsypały się po podłodze — landrynki w papierkach, nikt ich nigdy nie jadł.
— To niemożliwe. Ten dom jest wart…
— Był wart — przerwała Joanna. — Dopóki twoja matka nie wpadła w spiralę długów. Firma budowlana, którą prowadziła, wisiała bankom prawie milion złotych. Trzysta tysięcy samego kapitału, reszta to odsetki. Dom poszedł na rynek za sześćset osiemdziesiąt tysięcy. O czterysta tysięcy poniżej wyceny z operatu. Tyle iż nikt nie chciał kupić, bo dom ma pękającą ścianę nośną i zalany fundament. Twój ojciec chciał kiedyś to naprawić, pamiętasz? Nie zdążył.
— Skąd o tym wszystkim wiesz? — szepnął Kamil.
— Przez te cztery lata słuchałam, jak twoja matka płacze w kuchni przy rachunkach. Myślałam, iż to przez skromną emeryturę. Potem znalazłam wezwania z banku. Dwa razy w tygodniu, listonosz z Tarczyna, ten z siwymi wąsami, przywoził polecone. Nikt ich nie otwierał. Ja otworzyłam pierwszy w marcu.
Weronika upadła na sofę. Pod jej ciężarem sprężyny jęknęły.
— Twoi rodzice… skąd mieli takie pieniądze?
— Sprzedali wszystko. Mieszkanie na Pradze, działkę w Starej Miłosnej, auto. Tata wycofał całą kasę z PPK, chociaż trzy lata brakowało mu do emerytury. Zostało im dokładnie osiem tysięcy dwieście złotych. Na koncie oszczędnościowym w PKO BP. Sprawdziłam.
— Czekaj — Kamil podniósł dłoń, jakby zatrzymywał taksówkę. — Ty… poprosiłaś rodziców, żeby kupili dom mojej matki?
— Tak.
— Dlaczego?
Joanna wstała. Podeszła do okna. Za szybą sąsiad z naprzeciwka wyprowadzał na spacer owczarka niemieckiego. Pies ciągnął smycz, a mężczyzna mówił do niego coś, czego nie było słychać.
— Bo cię kochałam — powiedziała w szybę. — I nie chciałam, żeby twoja matka dowiedziała się, iż wieś o jej długach, zanim spadnie na was komornik. Chciałam uratować wam twarze. A raczej wasz wizerunek. Taki przynajmniej był plan.
— Plan? — Agata podniosła głowę.
— Kiedy twoja matka ogłosiła, iż firma ma problemy, pierwsze, co zrobiłyście, to zaczęłyście szukać winnego. Pierwsza była żona twojego brata. Zawsze nią bywała, od pierwszego dnia. Rok temu zrozumiałam, iż jeżeli firma upadnie, to ja będę tą, która wszystko zaplanowała. Bo tak wygodniej. Bo zawsze tak było.
Kamil zrobił krok w stronę żony.
— Joanna, ja nie wiedziałem. Przysięgam.
— Wiedziałeś, iż siostry chcą mnie wyrzucić. Reszta — machnęła ręką — to szczegóły. Szczegóły, po które nigdy nie chciałeś sięgnąć.
Telefon Kamila zadzwonił. Na ekranie pojawił się napis „Mama”. Kamil wcisnął zieloną słuchawkę.
— Kamil? Wracam z Ciechanowa. Muszę wam coś wyjaśnić. Chodzi o firmę. O dom…
— Wiemy — przerwał.
— Skąd? — głos matki drżał jak naciągnięta struna.
— Joanna wie. Powiedziała nam wszystko.
W słuchawce zapadła cisza. Potem Joanna podeszła, delikatnie wyjęła telefon z dłoni męża.
— Pani Danusiu? Tu Joanna. Proszę się nie martwić. Dom jest bezpieczny. Może pani w nim mieszkać, dopóki potrzebuje. Nie zamierzałam pani stąd wyrzucać. Nigdy nie zamierzałam.
— Joasiu… — głos starszej kobiety się załamał. — Ja nie chciałam, żeby to tak wyszło. Oni nalegali, żebym sprzedała dom, zanim… zanim wszyscy się dowiedzą. Myśleli, iż pieniądze ze sprzedaży podzielą między siebie.
Joanna powoli odsunęła telefon od ucha. Spojrzała na Kamila. Kamil patrzył na siostry. Agata i Weronika wpatrywały się w podłogę, w rozsypane landrynki, jakby nagle odkryły, iż świat ma smak i nie jest to smak ich kłamstw.
— Powtórz to — Joanna podała telefon mężowi. — Na głośniku.
Kamil wcisnął ikonę głośniczka. Matka mówiła dalej, a jej głos wypełniał salon jak woda wypełnia łódź po pęknięciu burty.
— Wasze siostry zmusiły mnie do sprzedaży. Powiedziały, iż to jedyna szansa, żeby uratować rodzinę. Że dom i tak zabierze bank. A tak to przynajmniej zostanie w rodzinie… Tylko iż Joanna dowiedziała się pierwsza. Przez tę swoją koleżankę z agencji. Spotkały się u mnie dwa dni przed podpisaniem. I wtedy zaproponowała, iż jej rodzice kupią dom. W tajemnicy przed wami. Żebym miała gdzie wrócić. Żeby nikt nie musiał się wstydzić. Powiedziała mi, iż nie chce, żebym umarła w obcym mieszkaniu.
Agata zerwała się z sofy.
— Mama, dlaczego nic nie powiedziałaś?!
— Bo się wstydziłam! — odpowiedział głos z telefonu. — Wstydziłam się własnych córek! Tak, was! Tych, które przyszły do mnie i kazały mi podpisać papiery, zanim wierzyciele zajmą mi emeryturę!
Weronika chciała coś dodać, ale tylko otworzyła usta i zamarła. Wyglądała jak karp, który dostał się na brzeg i zrozumiał, iż skrzela nie działają w powietrzu.
Joanna podeszła do sekretery. Z dolnej szuflady wyjęła klucz z zawieszką w kształcie koniczynki.
— To klucz do waszego dotychczasowego pokoju gościnnego — położyła go na stole. — Miałam wam go nigdy nie dawać. Ale teraz myślę, iż będzie wam potrzebny.
— Do czego? — Agata patrzyła na klucz jak na zdechłego wróbla.
— Do spakowania rzeczy po matce. Bo ona zostaje tu, ze mną. A wy się wyprowadzacie. Do mieszkania po ciotce, skoro tak dobrze znacie jego adres. Rembertów, prawda? Trzypokojowe, z kuchnią po remoncie. Ciotka zapisała je wam po równo. Teraz macie się gdzie podziać.
— Nie możesz nas wyrzucić! — Weronika wreszcie odzyskała głos. — To nasza rodzina!
— Rodzina? — Joanna przechyliła głowę. — Jeszcze dwadzieścia minut temu wykreślałyście mnie ze swojej rodziny. Wiecie co? Wyjmę telefon i zrobię to samo. Tylko zamiast wykreślić, zablokuję numery. Wszystkie trzy. I konto na Facebooku też. Zrobić wam zdjęcie na pożegnanie? Nie, nie ma po co. Wyszłybyście na nim nieszczerze.
Kamil stał nieruchomo. Jego twarz przypominała zmięty paragon z Biedronki.
— Joanna… — zaczął.
— Ciebie też zablokuję — powiedziała, nie patrząc na niego. — Zaczniemy od postępowania rozwodowego. Twój adwokat może pisać do mojego adwokata. Mój jest w kancelarii przy Alejach Jerozolimskich, numer sto dwadzieścia jeden. Nazywa się Czechowski. Podzwonię do niego w poniedziałek.
— Nie chcę rozwodu — powiedział cicho.
— To niczego nie zmienia. Bo ja nie chcę męża, który wychodzi z sypialni, kiedy jego siostry mówią, iż czas mnie wyrzucić.
Agata wyciągnęła rękę po klucz.
— W porządku. Spakujemy rzeczy. Ale mama jedzie z nami.
— Nie jedzie — odpowiedziała Joanna.
Zza okna dobiegło ujadanie owczarka. Ktoś zamykał furtkę. Metalowa zasuwa szczęknęła jak wystrzał.
— Pani Danuto — Joanna podniosła telefon do ust. — Jest pani tam jeszcze?
— Jestem, dziecko — usłyszała.
— Niech pani powie córkom, co pani wybrała.
Cisza. Taka, w której słychać, jak sąsiad gwiżdże na psa, a wiatr unosi firankę i kładzie ją z powrotem na parapecie.
— Zostaję — powiedziała matka. — W domu. Z Joanną. Wy musicie znaleźć sobie miejsce.
Weronika wybuchnęła płaczem. Był to płacz osoby, która właśnie zorientowała się, iż w radiu podają tylko dobre wiadomości, a jej życie właśnie przeszło na inną częstotliwość.
Joanna otworzyła drzwi wejściowe. Z kieszeni płaszcza wyjęła klucze. Trzy sztuki na kółku.
— Macie czas do jutra do południa. Potem wymieniam zamki. Mój ślusarz bierze sto dwadzieścia za sztukę. Zamek gerda plus wkładka, ze czterysta. Stać mnie.
— Joanna, proszę — Kamil podszedł do niej, chwycił za rękaw. — Porozmawiajmy. Sami.
Spojrzała na jego dłoń, a potem na twarz. Cofnęła się o krok, żeby musiał puścić.
— Na dzisiaj rozmowy się skończyły. Skończyły się jedenaście miesięcy temu, tylko iż ja patrzyłam w inną stronę.
Wyszła na ganek. Wieczorne powietrze pachniało deszczem i mokrym betonem. Zapaliła lampę przy furtce. Pod nogami zaskrzypiał żwir. Ten sam, który Kamil przywiózł z Pisza i rozścielał latem w klapkach. Wtedy jeszcze myślała, iż będzie tu mieszkać całe życie.
W kieszeni zawibrował telefon. Wiadomość od matki: „Wracaj jutro na obiad. Ugotowałam rosół. I sernik, twój ulubiony.”
Joanna odpisała: „Przyjadę koło czternastej. Dziękuję.”
Potem usiadła na ławce pod jabłonią i sprawdziła numer konta. Osiem tysięcy dwieście złotych. Dokładnie tyle, ile zostało rodzicom. W poniedziałek pojedzie z ojcem do banku i otworzy wspólne konto. Będą tam wracać. Do oszczędności, do suszonego jabłecznika, do ciszy, w której nikt nikogo nie wykreśla z rodziny jak błąd z zeszytu.
Na podjeździe zgasły światła taksówki. Drzwi otworzyły się i z samochodu wysiadła starsza kobieta z walizką na kółkach.
— Joasiu — powiedziała, zanim zdążyła podejść. — Już myślałam, iż nie zdążę.
— Zdążyła pani — Joanna wstała i wzięła walizkę. — Rosół stygnie.
Weszły do domu. Za nimi w salonie trwała cisza, ale tym razem niosła inny dźwięk. Dźwięk trzech osób, które muszą spakować swoje rzeczy i wyjść.
Idąc korytarzem, Joanna otworzyła aplikację bankową. Przelew. Tytuł: „zwrot za podatek od darowizny”. Odbiorca: matka Kamila. Kwota: czterysta dwadzieścia złotych. Poszło.
— Co robisz? — zapytała Danuta, siadając przy kuchennym stole.
— Płacę podatek — Joanna podniosła czajnik. — Od jednej darowizny, której nigdy nie żałowałam.
Za ścianą skrzypnęła szafa i coś upadło na podłogę. Chyba walizka. Albo ich wspólne zdjęcie z wakacji w Łebie.
Joanna nie sprawdziła.
Nalała herbaty do dwóch szklanek i położyła na stole słoik z konfiturą z czarnej porzeczki. Taką, którą matka robiła co roku w lipcu, a Kamil zawsze mówił, iż za kwaśna.
Teraz już nikt tego nie powie.
