— Bartek, wypłaciłem z konta na urodziny mamy.
Powiedział to od progu, jeszcze w butach, z siatką z Biedronki w ręku. Ja stałam przy zlewie i myłam pęczek szczypiorku, i przez chwilę myślałam, iż się przesłyszałam.
— Wypłaciłeś ile?
— Trzydzieści dwa tysiące.
Woda leciała dalej. Nie wyłączyłam jej od razu, bo ręce mi zdrętwiały.
To ja się nazywam Bartek. Mam trzydzieści cztery lata, pracuję jako kierowca dostawczy dla firmy kurierskiej spod Wrocławia, i to ja, nie moja żona, wtedy stałem w tej kuchni i tłumaczyłem się z pieniędzy. Żona ma na imię Kaśka. Trzydzieści jeden lat, księgowa w małej firmie budowlanej. Konto, o którym mowa, było wspólne — na wkład własny pod kredyt. Zbieraliśmy dwa lata. Kaśka robiła bilanse po godzinach za dodatkowe pięćset złotych, ja brałem nadgodziny w weekendy, wozłem paczki choćby w Wigilię, bo płacili podwójnie.
Moja matka, Grażyna, mieszka w tym samym mieście, dwadzieścia minut drogi. Sąsiadka od niej ma jamnika, który szczeka na każdego, kto przechodzi chodnikiem — słychać go było przez telefon, kiedy dzwoniła do mnie i mówiła, iż chce zorganizować sześćdziesiątkę „jak należy". Nie u siebie w mieszkaniu. W sali bankietowej przy rondzie, tej samej, gdzie robiłem wesele koledze z pracy. DJ, fotograf, tort na sześćdziesiąt osób, kelnerzy w kamizelkach. Zapłaciłem zaliczkę tydzień wcześniej. Kaśce nie powiedziałem. Czekałem, myślałem, iż jak zobaczy zdjęcia z imprezy, to zrozumie.
Nie zrozumiała.
— Ty to zrobiłeś sam? Beze mnie?
— Bo bym się nie zgodziła.
To zdanie wypowiedziałem i dopiero teraz, kiedy to opowiadam, słyszę, jak głupio brzmiało. Ale wtedy byłem przekonany, iż mam rację. Matka jest jedna. Tak mnie wychowała — dosłownie tak mówiła, odkąd pamiętam: „rodzina to święta sprawa", a rodziną w jej ustach zawsze była ona.
Zacznę od tego, co ja pamiętam z tych lat, bo Kaśka pewnie opowie inaczej. Dla mnie te wszystkie telefony od matki nie były niczym dziwnym. „Bartuś, przyjedź na działkę, bo wiatr zerwał plandekę". „Bartuś, kuchenka mi się zepsuła". „Bartuś, zawieź ciocię Halę do przychodni". Jeździłem. Bo jak nie ja, to kto? Ojciec zmarł, kiedy miałem dziewiętnaście lat, i od tamtej pory matka powtarzała, iż zostałem jej jedyną podporą. Nie umiałem jej odmówić. choćby nie przyszło mi do głowy, iż powinienem.
A potem te prośby zaczęły kosztować. Nowa kuchenka, remont łazienki u niej, w końcu ten jubileusz. I za każdym razem myślałem: przecież to nie jest dużo, damy radę. Nie zauważałem, iż to „nie dużo" zbierało się w Kaśkę, która milczała przy stole, kiedy znowu jechałem coś załatwiać.
W sobotę na sali balowej matka siedziała u szczytu stołu w granatowej sukience i promieniała. Ja stałem przy barku, nalewałem sobie kompot z dzbanka, i patrzyłem, jak Kaśka siedzi z boku, z tym samym uśmiechem, jaki ma na zdjęciach z urzędu skarbowego. Podeszła do niej matka z lampką prosecco.
— Prawda, iż pięknie? Bartuś wszystko zorganizował.
— Bardzo hojnie — odpowiedziała Kaśka, i coś w tonie mi zgrzytnęło, ale wtedy to zignorowałem.
Matka pochyliła się do niej i powiedziała coś, co potem Kaśka mi powtórzyła w samochodzie, słowo w słowo: „Mężczyzna powinien umieć sprawić euforia matce". Kaśka na to: „A żonie?". Matka się zaśmiała i machnęła ręką — matka jest jedna, mówiła.
W samochodzie, pod naszym blokiem, Kaśka spytała mnie wprost, czy w ogóle zauważam, iż przez cały wieczór siedziała jak na przesłuchaniu. Powiedziałem, iż przesadza, iż to tylko impreza rodzinna. Ona spytała, czy impreza rodzinna musi kosztować trzydzieści dwa tysiące złotych z pieniędzy na mieszkanie. Uderzyłem dłonią w kierownicę. Powiedziałem, iż jest chciwa.
Do dziś pamiętam ciszę po tym słowie. Nie krzyk — cisza była gorsza. Kaśka spojrzała przez okno na oświetlone okna klatki i powiedziała cicho, iż jeżeli dla mnie szacunek do wspólnych ustaleń to chciwość, to mamy poważny problem. Wysiadłem, trzasnąłem drzwiami tak, iż sąsiad z parteru zapalił światło na balkonie.
W nocy zadzwoniłem do matki. Myślałem, iż szeptem, żeby Kaśka nie usłyszała przez ścianę, ale mieszkanie mamy siedemdziesiąt metrów, ściany cienkie jak papier. Powiedziałem, iż wszystko poszło dobrze, iż Kaśka jest po prostu zmęczona, iż za bardzo się skupia na pieniądzach. Nie wiedziałem, iż stała w korytarzu i słyszała każde słowo.
Rano jej nie było. Pojechała do koleżanki, Moniki, z którą znają się jeszcze z liceum w Świdnicy. Wróciła wieczorem i zastała mnie przy stole kuchennym z otwartym laptopem, gdzie liczyłem, ile brakuje do raty kredytu.
— Musimy pogadać normalnie — powiedziałem.
— Dobra.
— Wiem, iż trzeba było to z tobą omówić wcześniej.
— Tak.
— Ale ty też przesadzasz. Robisz z mojej matki wroga.
Zapadła cisza, w której było słychać tylko lodówkę. Kaśka odpowiedziała, iż problem nie jest w mojej matce. Spytałem, w czym w takim razie. Powiedziała, iż we mnie — iż nie traktuję jej jak partnerkę, tylko jak kogoś, komu się oznajmia fakty i czeka na poparcie.
Broniłem się, iż przecież ją pytam. Powiedziała, iż nie, iż pytam dopiero po fakcie, kiedy zaliczka już wpłacona.
Milczałem, bo pierwszy raz nie miałem kontrargumentu.
Następne dni były ciężkie. Spaliśmy w jednym łóżku plecami do siebie, rano mijaliśmy się w łazience bez słowa. W środę pojechałem do matki. Pokazała mi zdjęcia z imprezy na tablecie, powiedziała, iż to był najlepszy dzień od lat. Wracając samochodem po obwodnicy, minąłem stację Orlenu, gdzie zawsze tankuję, i nagle pomyślałem coś, czego wcześniej nie umiałem sobie powiedzieć wprost: iż przez całe życie starałem się uszczęśliwić matkę i ani razu nie zapytałem, czy Kaśka jest szczęśliwa.
Wieczorem usiadłem obok niej na kanapie.
— Byłem u mamy.
— I?
— I zrozumiałem coś dziwnego. Całe życie robiłem wszystko, żeby ona była zadowolona. A ciebie choćby nie pytałem.
Kaśka nic nie powiedziała, tylko odłożyła pilota na stolik.
— Wystawiłem auto na sprzedaż — powiedziałem. — Tego dnia jeszcze na Otomoto, civica.
— Po co?
— Żeby oddać na konto, ile się da. To już nie jest tylko o pieniądzach. Chcę naprawić to, co zepsułem.
Sprzedałem civica po trzech tygodniach za dwadzieścia jeden tysięcy — mniej, niż chciałem, ale kupiec się spieszył, a ja też. Dołożyłem z premii świątecznej i z nadgodzin. Do końca roku na koncie było z powrotem dwadzieścia dziewięć tysięcy z brakujących trzydziestu dwóch. Reszta poszła z mojej wypłaty przez kolejne cztery miesiące, w ratach po pięćset złotych, które zapisywałem w zeszycie, żeby Kaśka widziała, iż to nie jest gest na pokaz, tylko konkretna liczba, którą się spłaca.
Ale ważniejsze było co innego. Zacząłem mówić matce „nie". Pierwszy raz, kiedy zadzwoniła i powiedziała, iż sąsiadka poleciła jej dobrą firmę od okien i czy mógłbym „załatwić" wymianę u niej w mieszkaniu przed zimą. Powiedziałem, iż w tym miesiącu nie damy rady finansowo, bo spłacamy dług na koncie. Milczała długo, potem powiedziała, iż jestem inny po ślubie. Odpowiedziałem, iż nie jestem inny — po prostu wreszcie buduję własną rodzinę.
Obraziła się. Dzwoniła do cioci Hali i skarżyła się, iż syn ją zostawił. Ciocia Hala przekazała to mnie, bo taka już jest, powtarza wszystko. Nie zadzwoniłem z przeprosinami. To była dla mnie nowość — iż mogę tego nie zrobić i niebo się nie zawali.
Pół roku później matka sama zadzwoniła do Kaśki. Nie do mnie. Spytała, czy może wpaść.
Przyjechała w środę po pracy, usiadła przy naszym stole, kręciła w rękach kubek z kawą, którą Kaśka jej zaparzyła, i długo milczała, zanim powiedziała, iż chyba za bardzo przyzwyczaiła się do tego, iż Bartek żyje jej życiem. Że jej się wydawało — jeżeli robi dla niej mniej, to znaczy, iż kocha mniej. Powiedziała to i sama się skrzywiła, jakby usłyszała, jak to brzmi na głos.
Kaśka odpowiedziała jej spokojnie, iż to po prostu strach. Matka pokiwała głową. Nie było między nimi walki. Po raz pierwszy była tylko rozmowa dwóch dorosłych kobiet, a ja siedziałem w progu kuchni i nie musiałem niczego tłumaczyć ani łagodzić.
Rok po tamtej kłótni kupiliśmy mieszkanie — pięćdziesiąt dwa metry na Krzykach, z balkonem od zachodu, gdzie o siódmej wieczorem słońce wpada prosto na stół. W dniu przeprowadzki stałem na środku pustego salonu, jeszcze bez mebli, tylko z kartonami pod ścianą, i śmiałem się jak dzieciak.
— Pamiętasz to konto? — spytałem.
— Da się to zapomnieć — odpowiedziała Kaśka, ale się uśmiechnęła.
Podszedłem bliżej.
— Dzięki, iż wtedy na nas nie machnęłaś ręką.
Popatrzyła na mnie uważnie.
— Sobie podziękuj. Nie każdy potrafi przyznać, iż się mylił.
Objąłem ją. W kartonie obok stała wiertarka, którą matka pożyczyła ode mnie na jubileusz, żeby powiesić girlandy, i której nigdy nie oddała — Kaśka znalazła ją tydzień wcześniej, pakując garaż, i zaśmiała się, iż to jedyna rzecz z tamtego wieczoru, która została w rodzinie na dłużej niż jeden dzień.
