Mam czterdzieści dwa lata i warsztat samochodowy w Radomiu. Dwa podnośniki, kanał, kompresor, który wyje jak potępieniec, i zapach przepalonego oleju, który wżarł się w moje dżinsy na stałe. Pracuję od siódmej rano do siódmej wieczorem, czasem dłużej, jak ktoś przyjedzie z awarią. I wiecie co? Przez jedenaście lat nie wziąłem ani jednego dnia wolnego z powodu choroby. choćby z czterdziestką gorączki leżałem pod passatem i wymieniałem sprzęgło.
A moja teściowa, pani Halina, mówi, iż jestem leniem.
Siedzi w swoim wielkim domu na obrzeżach miasta, podlewa pelargonie na tarasie i co niedziela dzwoni do mojej żony z tym samym tekstem. Że ja nic nie robię. Że Magda mogła wyjść za kogoś lepszego. Że jakby tak bardzo chciał, toby zarabiał więcej. Że ten warsztat to fanaberia, a nie praca.
Magda kładzie telefon na stół i włącza tryb głośnomówiący, bo po dwunastu latach małżeństwa wie, iż ja i tak wszystko słyszę. Siedzimy w kuchni. Ja obieram ziemniaki, ona miesza zupę. I słuchamy.
— Znowu dzwoniła — mówi Magda, chociaż oboje to wiemy.
— No.
— Mówi, iż powinieneś sprzedać warsztat i iść do normalnej roboty. Na przykład do Biedronki na magazyn.
— Nie powiedziała tego.
— Powiedziała. Dosłownie. „W Biedronce by przynajmniej miał stałą pensję i ubezpieczenie”.
Odkładam nóż na deskę. Ziemniak zostaje w drugiej ręce, nadgryziony obieraczką w połowie. Ktoś, kto nigdy nie prowadził własnego interesu, nie zrozumie, co to znaczy, jak w środku nocy budzisz się i myślisz: czy zdążę z fakturą. Czy klient zapłaci w tym miesiącu. Czy pójdzie opinia, iż spartoliłem robotę, chociaż klient sam przyjechał na zepsutej chłodnicy i myślał, iż to będzie za dwieście złotych.
Teściowa tego nie wie. Dla niej praca to etat. A ja jestem chłopakiem z Rudnika, który nie skończył liceum, tylko poszedł do zawodówki na blacharza. I chociaż od tamtej pory minęło ćwierć wieku, dla pani Haliny wciąż jestem tym samym chłopakiem.
Ale to nie o to chodzi. Chodzi o to, iż w październiku zeszłego roku zmarł mój ojciec. I zostawił mi Bruna.
Bruno to owczarek belgijski, siedem lat, sierść jak węgle, oczy, które patrzą tak, jakby rozumiał każde słowo. Ojciec wziął go ze schroniska, kiedy Bruno miał cztery miesiące i był wychudzony tak, iż żebra mu sterczały jak pręty. Pies przeżył ojca o całe wieki, bo miał dopiero siedem lat. Ale dla psa siedem lat to już prawie starość, zwłaszcza dla belga, który całe życie biegał po polach za ojcem.
Po pogrzebie nie było o czym dyskutować. Ojciec by mi nie wybaczył, gdybym oddał psa do schroniska. A ja sam bym sobie nie wybaczył.
Ale wiecie, jaki jest problem? Pani Halina ma kawalerkę w Warszawie, którą wynajmuje studentom za dwa tysiące dwieście miesięcznie. I uważa, iż ja powinienem sprzedać warsztat, rzucić wszystko i zająć się „czymś porządnym”.
— Bruno to kłopot — powiedziała w listopadzie, pierwszy raz od śmierci ojca, kiedy byłem w jej domu. — Duży pies, potrzebuje ruchu, jedzenia. Weterynarze kosztują. A ty cały dzień w tym swoim warsztacie.
— Bruno jest ze mną w warsztacie — odpowiedziałem. — Leży na legowisku obok biurka.
— Jeszcze gorzej. Pies w warsztacie to nieszczęście. Kto przyjdzie do mechanika, gdzie śmierdzi psem?
Wtedy pierwszy raz zobaczyłem w jej rękach zeszyt. Taki stary zeszyt w kratkę, z niebieską okładką, w którym zwykła notować wydatki. Przerzucała kartki. Krótkie, mocne paznokcie, lakier w kolorze czerwonego wina.
— Ile ci zostało po ojcu? — zapytała.
— Nie rozumiem.
— Z majątku. Po ojcu. Przecież coś musiał zostawić.
— Dom.
— Dom w Rudniku, w Bóg wie jakim stanie. A oszczędności?
— Jakie oszczędności, mamo — odezwała się Magda. — Ojciec Andrzeja był na rencie od dziesięciu lat. Nie miał nic.
Pani Halina zmrużyła oczy. Zeszyt położyła na stole, otwarty na stronie z kolumnami cyfr.
— To skąd wziąłeś pieniądze na leczenie psa? — zapytała. — Bo Magda mówiła, iż Bruno był u weterynarza. Ile to kosztowało?
— Osiemset złotych. Miał zapalenie ucha.
— Osiemset złotych. No widzisz. Z czego ty żyjesz, Andrzej?
W kuchni zaległa taka cisza, iż słyszałem, jak w rurach chodzi woda z sąsiedniego mieszkania. Byle czego nie słyszeć.
— Mam swoją firmę — powiedziałem w końcu. — Radzę sobie. Nie będę się tłumaczył z tego, iż zabrałem psa po ojcu.
— A będziesz się tłumaczył — powiedziała pani Halina — jak cię ten pies puści z torbami.
Wtedy tego nie zrozumiałem. Dopiero miesiąc później, tydzień przed świętami, zrozumiałem.
Magda wróciła do domu z oczami czerwonymi od płaczu. Nie chciała nic mówić. Usiadła w kuchni, nalała sobie wódki do kieliszka, chociaż nigdy nie piła sama.
— Muszę ci coś powiedzieć — zaczęła.
A potem powiedziała, iż jej matka dała jej dziesięć tysięcy złotych. „Pożyczkę”, tak to nazwała. Na remont łazienki u nas, bo nam ciekł kran i kafelki odpadały. Dała w zeszłym roku, w grudniu. Akurat przed świętami, kiedy nam było najciężej, bo klient nie zapłacił za dużą naprawę.
— I teraz? — zapytałem.
— I teraz chce, żebym to oddała. Do końca stycznia.
— Skąd masz wziąć dziesięć tysięcy do końca stycznia?
Magda nic nie powiedziała, tylko obracała kieliszek w palcach. A ja zrozumiałem, iż to nie chodzi o terminy. Chodzi o to, żeby postawić nas pod ścianą.
Okazało się, iż w tym wielkim domu pani Haliny mieszka jeszcze jeden gość. Jej młodsza córka, a siostra Magdy, Wiktoria. Ta, która zawsze obiecywała, iż „coś z tego będzie”, nie wiadomo co. Ta, która kończyła trzy różne kierunki studiów i żadnego. Ta, która teraz jest w ciąży i potrzebuje większego mieszkania.
I wszystkie te czasy, kiedy pani Halina patrzyła na mój warsztat jak na zarazę, jak na coś, co trzeba wyciąć z rodziny, ułożyły się w jedną linię. Ona chce, żebym oddał psa. Bo jej zdaniem mój dom jest „zagracony” i „nie dla dziecka”. Ale to nie o psa chodzi. Chodzi o to, żeby Wiktoria po urodzeniu dziecka miała gdzie mieszkać. Na przykład u nas, w pokoju, w którym teraz stoi legowisko Bruna.
I chodzi oczywiście o pożyczkę. O dziesięć tysięcy, które nagle zrobiły się pilne właśnie teraz.
Wigilia była w domu pani Haliny. Wszyscy siedzieli przy stole z dwunastoma potrawami, karp pachniał na oleju, w telewizorze leciał Kevin sam w domu. A ja siedziałem i myślałem o tym, iż za trzy dni muszę zapłacić podatek, a za tydzień ratę za kredyt na warsztat.
Pani Halina podniosła kieliszek z kompotem.
— Chciałabym ogłosić — powiedziała. — Że Wiktoria wprowadzi się do Magdy i Andrzeja w lutym. Tam, gdzie teraz ten pies ma legowisko.
Magda popatrzyła na mnie. Ja popatrzyłem na nią. A potem pani Halina dodała:
— No i trzeba będzie coś zrobić z tym Bruno. Przecież Wiktoria będzie miała małe dziecko. Pies — dziecko. No sam powiedz, Andrzej.
Sam powiedz.
Wstałem. Nalałem sobie kompotu. Wypiłem. Odstawiłem szklankę na stół, prosto na obrus, i popatrzyłem na panią Halinę.
— Ile dokładnie? — zapytałem.
— Co?
— Te dziesięć tysięcy. Chce pani zwrotu do końca stycznia, tak?
W kuchni nagle zrobiło się bardzo cicho. choćby Kevin przestał krzyczeć, bo akurat była scena w kościele.
— No… tak — powiedziała pani Halina. — Jak się umawiamy.
— To niech pani słucha. Oddam te dziesięć tysięcy. Co do złotówki. Ale nie oddam psa.
— Andrzej… — zaczęła Magda.
— Nie oddam psa, bo to nie jest kłopot. Kłopot to jest rodzina, która cię nagle zaczyna dusić, żebyś zrobił, co chcą. I nie chodzi tu o Wiktorię. Wiktoria wie, iż nie może u nas mieszkać, bo mamy dwa pokoje i warsztat. Ale pani, pani Halino, chce, żebym ja był tym złym. Tym, co trzyma psa zamiast zrobić miejsce dla dziecka. Bo wtedy nikt nie powie, iż to pani nie potrafi znaleźć Wiktorii mieszkania.
Nic nie powiedziała. Tylko zacisnęła usta w tę swoją znajomą kreskę, jak zawsze, kiedy ktoś przy niej podniósł głos.
Wyszedłem. Wziąłem Bruna, którego zostawiłem w przedpokoju, bo pani Halina nie lubi, żeby zwierzęta wchodziły do domu. I wyprowadziłem go do samochodu. Szedł przy nodze, a jego pazury stukały o beton. Ten dźwięk był dla mnie jak licznik, który odmierza wszystkie te lata, kiedy tłumaczyłem się z tego, kim jestem.
W styczniu spłaciłem całe dziesięć tysięcy. Przelewem, z tytułem, tak, żeby nie było żadnych wątpliwości. Magda stała obok mnie w kuchni i patrzyła na telefon, jak zatwierdzam.
— Stać nas na to? — zapytała.
— Nie. Ale poszło.
Poszło z tego, co odłożyłem na remont. I z faktury, którą mi zapłacił jeden klient za audi, po pół roku zwłoki. I z tego, co Magda zarobiła na świątecznych dyżurach w szpitalu. Złożyło się.
A jak poszło, to pojechałem do schroniska. Nie po to, żeby oddać Bruna. Nigdy w życiu. Pojechałem do schroniska w Radomiu, przy ulicy Ogrodniczej, z dużym workiem karmy i czterema słoikami masła orzechowego. Bo wiecie, co? Psy w schroniskach spędzają całe dnie w boksach. I te długie, ciche godziny, kiedy nikt po nie nie przychodzi, potrafią zjeść psa od środka. Dlatego dostają masło orzechowe, żeby miały co robić, żeby miały chociaż namiastkę radości.
Zapytałem wolontariuszkę, czy masło orzechowe musi być bez ksylitolu. Powiedziała, iż tak, bo ksylitol jest dla psów toksyczny. Kupiłem takie. W Biedronce, po czternaście złotych za słoik. Ironia? Może. Ale to była jedyna rzecz, jaką chciałem zrobić w tym tygodniu po tym całym cyrku z pieniędzmi.
A jak wróciłem do warsztatu, to zadzwoniła pani Halina. Nie mąż, nie Magda. Do mnie.
— Odebrałeś przelew — powiedziałem, bo wiedziałem, iż dostała powiadomienie z banku.
— Dostałam — powiedziała. — Andrzej, ja nie chciałam…
— Nie musi pani nic mówić.
— Ale ja chcę. To nie było tak, iż ja chciałam cię pognębić. Po prostu chciałam dla Wiktorii stabilizacji. A ty masz ten warsztat i tego psa, i nigdy nie wiadomo…
— Pies jest ze mną — powiedziałem. — Warsztat też. A dziesięć tysięcy wróciło. I teraz niech pani znajdzie Wiktorii mieszkanie. Bo u nas nie zamieszka.
W słuchawce zapadło milczenie. Po drugiej stronie brzęczał czajnik. Albo lodówka. Coś, co hałasowało w tle, jak zwykle w domach, gdzie wszyscy czekają na to, co powiesz.
Następnego dnia poszedłem do notariusza. Zwykła czynność, godzina, dwieście złotych. Spisałem oświadczenie, iż warsztat jest moją firmą, w której Magda ma udział. I iż gdyby mnie zabrakło, Bruno trafia pod opiekę Magdy, a nie pod niczyje widzimisię. Bo bałem się, iż gdyby coś się stało, pani Halina sprzeda wszystko w trzy dni. Wiem to. Po tym, jak pytała o oszczędności po ojcu, nie mam złudzeń.
I wiecie, co? Dwa tygodnie później zadzwoniła Wiktoria. Z tym, iż przeprasza za matkę. Że matka się wtrąca, ale ma dobre serce, tylko okazuje to jak czołg. I iż znalazła kawalerkę na Kazimierzu, nieduża, ale wystarczy dla niej i dla dziecka.
A pani Halina? Zapytała Magdę, czy może przyjść w niedzielę na obiad. I czy może przynieść psu jakąś kość, bo się wstydzi.
Ale Brunona nie było. Bo zabrałem go na długi spacer nad rzekę. I to nie była złośliwość. Po prostu w niedzielę mam jedyny dzień, żeby pójść z nim na cały dzień, bez telefonów, bez klientów. I poszliśmy. A jak wróciliśmy, na schodku przed domem leżał słoik masła orzechowego.
Bez ksylitolu. Z kartką: „Dla Bruna. Od babci Haliny”.
Postawiłem słoik na półce w warsztacie, obok skrzynki z kluczami. Bruno powąchał kartkę, zawinął ogon i poszedł na legowisko, jakby to była zwykła środa. Zdjąłem z tej samej półki zdjęcie ojca w ramce — to, na którym stoi z Brunem jeszcze jako szczeniakiem przy budzie — i postawiłem je obok słoika. Poprawiłem je tak, żeby nie zasłaniał go kompresor.
Bruno podniósł łeb, spojrzał w stronę półki i znowu położył go na łapach.
