Halina spakowała się w cztery godziny. Dwa razy więcej, niż planowała, ale każda bluzka, którą wkładała do torby, wyciągała z niej jakieś wspomnienie. Ta zielona — z wesela kuzynki spod Radomia, wtedy jeszcze tańczyli z Markiem do białego rana. Sweter w serek — kupiony w galerii w Katowicach, gdy pojechali na weekend bez dzieci. Drobiazgi, a jednak każda sztuka ważyła tonę.
Marek siedział w kuchni i pił herbatę. Czwartą tego popołudnia. Nie patrzył na nią, nie pytał, dokąd idzie. Od dwóch lat żyli jak dwoje ludzi, którzy dzielą rachunek za gaz i ciszę po kolacji. Czasem, gdy mijała go w korytarzu, czuła zapach wody kolońskiej, której nie używał od lat. Nie pytała. Nauczyła się nie pytać.
— Zostaw klucze na komodzie — powiedział, nie odwracając głowy.
Nawet nie „dlaczego". choćby nie „zostań".
Trzasnęła drzwiami, choć nie lubiła trzaskania. Czuła, iż znika, ale nie potrafiła tego zatrzymać. Winda, jak zwykle, była zepsuta. Na klatce pachniało kapustą i wilgocią. Dopiero w autobusie linii sto sześćdziesiąt siedem, trzymając torbę na kolanach, zorientowała się, iż zapomniała parasola. Padało.
Pokój znalazła przez ogłoszenie wywieszone na tablicy w piekarni. „Pani w średnim wieku, spokojna, bez nałogów". Numer cztery na trzecim piętrze, okna na podwórze, łóżko, szafa, stolik z krzesłem i jedno gniazdko daleko od drzwi. Miała czterysta dwadzieścia złotych odłożone z domowego budżetu na czarną godzinę — zbierała je po sto złotych z zakupów przez ostatni rok, chowając w pudełku po herbacie. Do tego zasiłek rodzinny, który przychodził piętnastego, i zero pomysłu, jak to wszystko opowiedzieć komukolwiek z rodziny.
Wynajęła od właścicielki, pani Krystyny, kobiety po siedemdziesiątce, która pachniała anyżem i mówiła „kochanieńka" przez „ń". Kaucja i pierwszy miesiąc kosztowały ją trzysta osiemdziesiąt złotych — prawie wszystko, co miała. Zajęło Halinie dwa tygodnie, zanim przestała poprawiać ją w myślach. Pani Krystyna od razu powiedziała, iż w pokoju nie wolno trzymać gazu, bo wybuchnie. Nalała wody do czajnika i pokazała, jak zapalać kuchenkę turystyczną na korytarzu, przy której stały trzy puszki po smalcu i zdjęcie świętej Rity.
Halina znalazła pracę w pralni na Dębowej trzeciego dnia — kierowniczka akurat szukała kogoś do sortowania, a Halina umiała szyć i cerować, więc wzięli ją od razu, na próbę, z zaliczką stu złotych na rękę, żeby dotrwała do wypłaty. Sortowała cudzą bieliznę i myślała, iż życie zaczęło jej przypominać turnus rehabilitacyjny — wszystko na chwilę, wszystko pożyczone. Pierwszą pełną wypłatę, osiemset trzydzieści złotych, wzięła w kopercie do banku i otworzyła dwa konta. Jedno na życie, drugie na ucieczkę. Nie wiedziała jeszcze dokąd, ale chciała mieć coś, czego mąż nie zapyta, bo nie będzie wiedział, iż istnieje.
W niedzielę przyszła Wanda. Zawsze przychodziła w niedzielę po kościele. Wchodziła bez pukania.
— Mąż czeka. Dom czeka. Dzieci się martwią.
Halina kroiła cebulę. Sok szczypał w oczy, ale to była dobra wymówka.
— Powiedz dzieciom, iż dzwonię w środę.
— A co ja mam powiedzieć Markowi? Że żona woli mieszkać w klitce z turystyczną kuchenką niż we własnym trzypokojowym? Wstyd na cały blok.
Wanda mówiła „blok", jakby to było centrum wszechświata. Halina pamiętała ten blok. Pamiętała cztery ściany w kwiaty, które Marek kazał zerwać, bo zbyt babskie. Pamiętała soboty, kiedy on oglądał „Mechaników", a ona patrzyła w sufit, licząc pęknięcia. Pamiętała też, co powiedział jej w szpitalu po trzecim poronieniu, ale to była sprawa, której nie da się opowiedzieć Wandy.
— On się zmienia — powiedziała Wanda. — Rzucił palenie. Naprawił pralkę.
— Nie rzucił. Schował się z papierosami w łazience. A pralkę naprawił, bo mu skarpetki zaciął.
Wanda postawiła torebkę na krześle, jakby chciała zająć miejsce po stronie męża.
— Czego ty chcesz, Halina? Żeby on przyszedł tu i powiedział przepraszam? To nie ten człowiek.
— Właśnie. To nie ten człowiek.
Wanda wyszła. Halina jeszcze chwilę patrzyła w okno, jak szwagierka wsiada do auta i długo nie odpala silnika, bo znów coś z gaźnikiem. Albo z czymś. To już nie była jej sprawa.
W środę zadzwoniła do dzieci, ale rozmowa trwała cztery minuty. Syn mówił krótko, iż wszystko gra, i oddał słuchawkę Magdzie, która zapytała, czy mama wróci na ubieranie choinki. Halina powiedziała, iż jeszcze zobaczy, i zawstydziła się własnego głosu, bo zabrzmiał jak głos Marka, gdy obiecywał coś bez pokrycia. Odłożyła słuchawkę i krążyła po pokoju numer cztery, i czuła, iż po raz pierwszy od lat ta sama plama na parapecie zależy tylko od niej. Wyczyściła ją pastą i zostawiła wiadro przy drzwiach, żeby jutro umyć podłogę na korytarzu.
Marek przyszedł przed południem w następną sobotę, gdy wracała ze sklepu z dwoma bułkami i margaryną. Stał pod bramą i wyglądał, jakby od tamtego bloku dzieliło go dziesięć lat, nie dziesięć kilometrów.
— Mieszkasz tu — powiedział. To nie było pytanie. — Powiedziałaś chłopakom, iż wrócisz na święta? Bo oni czekają. Magda już mnie męczy, żeby choinkę ubierać. Z tobą.
Halina wyjęła z siatki bułkę, nadgryzła. W ustach smakowała jak wata.
— Zapytaj Magdy, kiedy ostatnio czekała na mnie, a kiedy na telefon z tatusiem.
— Nie bądź głupia. To dzieci.
— To dzieci twoje, Marku. I moje. A ja jestem zmęczona.
— Zmęczona? — zaśmiał się krótko, jakby usłyszał dowcip w radiu. — Kobieta w twoim wieku i zmęczona. Zmiłuj się.
Wtedy zrozumiała, iż ta sobota jest inna. Nie przyszła po nią, tylko po swoje. W jego oczach była otworem w rachunku. Dziurą po próżnowaniu. Wiedziała, iż za tydzień przyśle Wandę. Albo przyjdzie z papierami, których nie przeczyta. Albo, co gorsza, z propozycją, by wróciła, bo firma w mieście go naciska, bo teściowa chora, bo cokolwiek, byle ona znów stała w kuchni i drapała patelnię.
Tamtego wieczoru zeszła na dół. Na tablicy przy piekarni ktoś dopisał: „Sprzedam meblościankę tanio" i numer do Beaty. Halina wróciła do numeru czwartego, zamknęła drzwi na łańcuch i spojrzała na swój plan. Był napisany na odwrocie rachunku z Biedronki. „Piątek: bank. Sobota: przejrzeć dokumenty. Poniedziałek: napisać do prawnika." Przez dziesięć lat Marek trzymał wszystkie papiery w segregatorze z napisem „Dom". Nie wierzyła, iż przez cały czas tam są. Ale miała przeczucie.
W poniedziałek zadzwoniła do prawnika z Katowic, poleconego przez dziewczynę z pralni. W środę pojechała autobusem. Adwokat nazywał się Zegarło i nosił muchę. Halina zerknęła na tę muchę, zanim usiadła. Powiedziała mu o koncie, o pokoju numer cztery, o tym, iż mąż nie wie, gdzie ona pracuje. Potem opowiedziała o działce po ojcu. Dwieście metrów w Zawierciu, zapisana na nią, ale Marek od lat mówił, iż to wspólne, bo utwardzał podjazd i kosił trawę. Dwa razy do roku. Halina pamiętała, bo to była jedyna czynność, którą wykonywał z przyjemnością.
— Działka jest pani — powiedział Zegarło. — Chyba iż zrzekła się pani jej w formie aktu. Nie było takiego?
— Nie. On tylko… mówił.
Widziała, jak adwokat zapisuje coś w notesie z twardą okładką. Potem poprosił o adres jej męża. Podała.
Tydzień później Marek zadzwonił. Nie zapytała, skąd ma jej numer. Pewnie od Wandy. Ale pierwszy raz od lat krzyczał. Coś o tym, iż „zabiera im grunt", iż „wystawia go do wiatru", iż „pojechała robić aferę bez jego zgody". Halina trzymała telefon w dłoni i czuła, jak drży jej kciuk na klawiszu głośności, choć głos miała równy.
— To moja ziemia, Marku. Zapisana na mnie. Musisz się wyprowadzić z garażu, bo sprzedaję.
Zapadła cisza, w której słyszała tylko trzask w słuchawce. Potem połączenie się urwało. Halina odłożyła telefon na stolik i długo patrzyła na jego ciemny ekran. Nie miała wyrzutów. Miała plan.
Nazajutrz pod klatką stanął Marek z teczką. Pani Krystyna nie chciała go wpuścić, ale powiedział, iż jest małżonkiem i iż „sprawa rodzinna". Włosy na jego skroniach posiwiały mu, zdawało się, w dwa tygodnie. Albo tego nie zauważała wcześniej.
Szedł krok w krok przez korytarz, aż Halina otworzyła z łańcuchem.
— Wpuść mnie do środka.
— Po co?
— Bo to nie tak miało być. Ja cię nie chciałem skrzywdzić.
— Nie chciałeś. Tylko było ci tak wygodnie.
— Daj mi szansę.
— Dawałam ci szanse jedenaście lat, Marku. Ostatnią oddałam ci w dniu, kiedy powiedziałeś mi w szpitalu, iż może to i lepiej, bo i tak nie mieliśmy na trzecie dziecko.
Marek otworzył usta, ale nic z nich nie wyszło. Stał w progu z teczką przyciśniętą do boku, jakby to ona go teraz trzymała na nogach.
Halina zdjęła łańcuch. Otworzyła drzwi na oścież, ale nie odstąpiła, żeby przepuścić go w głąb pokoju — stanął tuż za progiem. Położyła na stoliku swój notatnik i długopis, który pożyczyła od pani Krystyny. Po drugiej stronie kartki z rachunkiem napisała: „Przepisze pan. W poniedziałek u notariusza. Godzina 14."
Marek nie usiadł. Wziął kartkę do ręki, przeczytał, oddał jej z powrotem.
— Bank dzwonił do mnie w zeszłym tygodniu. Chcą spłaty kredytu na działkę, wiesz o tym? Ja bez tego gruntu jako zabezpieczenia nie mam z czego oddać.
— To sprawa między tobą a bankiem. Nie moja.
— Halina.
— Jesteś tu z mojego powodu — powiedział, jakby to była ostatnia karta, jaką miał w ręku.
— Jestem tu z mojego powodu.
Zamilkł. Patrzył na notatnik, potem na nią, potem znowu na kartkę, jakby liczył, ile jeszcze zostało mu argumentów. Nie zostało żadnego. Wziął długopis, ważył go chwilę w palcach, aż wreszcie podpisał zobowiązanie, iż do dwóch dni przekaże wszystkie dokumenty dotyczące działki i nie będzie rościł praw do garażu.
— Garaż — powtórzył, jakby to słowo smakowało mu metalem. — Budowałem go dziesięć lat.
— A ja dziesięć lat czekałam. Teraz ty poczekasz.
Wstał gwałtownie. Krzesło odjechało do tyłu i zostawiło na panelach długi wydrapany ślad. Halina popatrzyła na niego i pomyślała, iż pani Krystyna będzie miała uciechę, każąc jej za to płacić z kaucji.
W poniedziałek, punkt czternasta, Marek już czekał pod kancelarią, nerwowo obracając w palcach kluczyki od samochodu. W notariacie pachniało pastą do podłóg i świeżym lakierem na regałach. Notariusz czytał akt powoli, zdanie po zdaniu, a Marek co chwila zerkał na zegarek, jakby liczył minuty do czegoś gorszego. Halina przeczytała każde zdanie dwa razy — trzynasty raz w życiu czytała coś, od czego zależało jej jutro. Kiedy przyszło do podpisu, ręka Marka zawisła nad papierem na sekundę dłużej, niż powinna.
— Jak podpiszę, to już nie ma odwrotu — powiedział cicho, bardziej do siebie niż do niej.
— Nie ma — potwierdziła.
Podpisał. Notariusz przybił pieczęć, powiedział, iż akt gotowy, i wyjął z szuflady klucz na małym kartonowym breloczku z napisem „garaż nr 3, Zawiercie" — zostawił go tam wcześniej Marek, zgodnie z warunkiem umowy. Podał go Halinie. Marek patrzył, jak zawiesza brelok przy kluczu do numeru czwartego, i nic nie powiedział.
Wracając, kupiła w piekarni jagodziankę i zaniosła ją na górę. Pani Krystyna nalała dwie herbaty. Siedziały w milczeniu, a mucha uderzała w szybę.
Następnego dnia Halina pojechała do Zawiercia. Otworzyła garaż tym samym kluczem i zamknęła go za sobą. Zapaliła światło. Półki, młotek, wiertarka, jakieś wiadra. Jego. Wyjęła z torby karteczkę i marker. Napisała: „Do wynajęcia od zaraz. Tel. jak na ogłoszeniu." Nie dodała nic więcej. Wyszła.
Przez cztery dni nikt nie dzwonił. W sobotę rano obudziła ją wiadomość z banku o wpłynięciu zadatku za działkę — kupiec znalazł się szybciej, niż myślała, bo grunt leżał przy samej drodze. Zanim odpisała cokolwiek Zegarle, zadzwoniła do Magdy.
— Będę na Wigilię — powiedziała. — I choinkę ubierzemy razem, tylko iż u mnie, w numerze czwartym. Jest mała, ale się zmieści.
Magda milczała chwilę, potem zapytała, czy można kupić bombki w kształcie gwiazdek, bo w domu były tylko czerwone kulki. Halina powiedziała, iż można, iż choćby trzeba, i zapisała to w notesie zaraz pod planem sprzedaży działki: „Sobota: bombki-gwiazdki dla Magdy".
Pieniądze z zadatku odłożyła na czesne za korepetycje z angielskiego dla córki — Magda od miesiąca prosiła, a Marek zawsze mówił, iż szkoda kasy. Resztę zostawiła na koncie, tym drugim, które już nie było kontem na ucieczkę. Stało się kontem na to, co dalej.
Klucz od garażu wisi teraz na gwoździu obok wizerunku świętej Rity, tuż nad stolikiem, przy którym Magda w grudniu będzie przyklejać watę do gałązek sztucznej choinki, a Halina będzie parzyć herbatę na kuchence turystycznej, już bez pytania nikogo o pozwolenie.
