Marcin obudził się gwałtownie, bo coś dotknęło jego policzka. Nie pazur — łapa. Delikatna, ale uparta, jakby ktoś powtarzał w kółko: wstań, no wstań już. Otworzył oczy. Nad nim stała Fasolka, trójkolorowa kotka z naderwanym lewym uchem, i patrzyła na niego tym swoim spojrzeniem, w którym nie było ani odrobiny zażenowania.
Zegar na komódce pokazywał trzecią dziesięć.
— Zwariowałaś? — wychrypiał, odsuwając jej łapę. Fasolka miauknęła cicho, ale w tym miauknięciu było coś, co nie pasowało do zwykłego kaprysu.
To ja teraz opowiadam tę historię — Marcin, trzydzieści siedem lat, kierownik magazynu w hurtowni budowlanej na obrzeżach Bydgoszczy. Kotkę wziąłem dwa lata temu, kilka miesięcy po rozwodzie, kiedy mieszkanie po Kasi zrobiło się tak ciche, iż aż dzwoniło w uszach. Znalazłem ją przy śmietniku, mokrą, obojętną, jakby dawno przestała czegokolwiek oczekiwać od ludzi. Coś we mnie wtedy pękło z sympatii — bo sam wyglądałem tak samo.
Tamtej pierwszej nocy wstałem, nasypałem karmy, warknąłem coś w stylu „żryj i daj mi spać" i wróciłem do łóżka. Fasolka karmy nie tknęła. Otarła się o nogę, poszła w głąb kuchni, obejrzała się. Ja tego nie zauważyłem — byłem zbyt zły, żeby patrzeć uważnie.
Druga noc była gorsza. Sprawdziłem wszystko wcześniej: miska pełna, woda świeża, kuweta czysta. A mimo to o trzeciej zaczęła drapać drzwi sypialni. Nie histerycznie — miarowo, jakby odliczała sekundy. Zamknąłem drzwi na starą zasuwkę, którą jeszcze ojciec przykręcił, kiedy mieszkał w tym M3 na Fordonie. Drapanie nie ustało do czwartej. Leżałem z poduszką na uchu i czułem, jak we mnie rośnie ta specyficzna, nocna złość na cały świat, który nie daje spać.
Trzeciej nocy w jej głosie pojawiło się coś nowego. Dwa krótkie dźwięki, przerwa, znowu dwa. Jakby wysyłała sygnał alarmowy. Wstałem wtedy i prawie na nią krzyknąłem. Przycisnęła uszy, ale nie cofnęła się. Patrzyła na mnie z dołu długo, spokojnie — i w tym spojrzeniu była jakaś ludzka wręcz upartość. Nie kapryśna. Wytrwała.
Rano zszedłem na dół po bułki i wpadłem na panią Grażynę spod trójki, która wietrzyła pościel przez balkon i paliła papierosa w szlafroku w kwiatki.
— Pani Grażyno, czy pani kot kiedyś budził panią w nocy?
— Budził. A co, twoja robi awantury?
— Trzecią noc z rzędu. To łapą w twarz, to drapie. Wszystko sprawdziłem — jedzenie jest, woda jest, kuweta czysta.
Zaciągnęła się, popatrzyła na mnie znad okularów.
— Miskę sprawdziłeś. A poszedłeś za nią, jak wołała?
Milczałem.
— Kot trzy noce z rzędu nie robi tego samego bez powodu, Marcinku. To my jesteśmy głupi, nie one. Skoro woła, trzeba iść, a nie zgadywać.
Ta rozmowa siedziała mi w głowie cały dzień. Wieczorem, zamiast wściekać się z góry, postanowiłem: jak przyjdzie o trzeciej, idę za nią. Nie wiem, co mną kierowało — może zwykłe zmęczenie tłumaczeniem sobie wszystkiego na siłę.
Punktualnie o trzeciej łapa dotknęła policzka. Usiadłem od razu.
— Dobra. Prowadź.
Fasolka zeskoczyła z łóżka i ruszyła przez korytarz do kuchni, choćby się nie oglądając — jakby wiedziała, iż tym razem pójdę do końca. Zaprowadziła mnie w róg za kaloryferem, tam gdzie zielonkawe światełko mikrofalówki ledwo sięgało, a od nieszczelnego okna ciągnęło chłodem. Od tygodnia paliłem papierosy na balkonie z uchyloną szczeliną i za każdym razem zapominałem ją domknąć.
Usiadła i wpatrywała się w kaloryfer. Klęknąłem, nic nie widziałem — kurz, zardzewiałe mocowania, kawałek odklejonej listwy. Ale wtedy usłyszałem ten dźwięk. Cienki, prawie nieżywy pisk, taki, którego w dzień nikt by nie usłyszał — bo w dzień pod oknem jeżdżą autobusy na przystanek, w kuchni gwiżdże czajnik, sąsiad nade mną przesuwa krzesła.
Włączyłem latarkę w telefonie. Najpierw kurz i pajęczyna. Potem coś małego, czarnego, zbitego w kłębek. Kociak, może trzytygodniowy, oczy już otwarte, ale mętne, jakby w ogóle nie rozumiał, gdzie się znalazł. Bok drżał drobno. Utknął między rurą, ścianą a ciężką sekcją grzejnika tak niezdarnie, jakby wpadł tam, a nie wszedł z własnej woli.
Poświeciłem wyżej i wszystko się ułożyło. Pod oknem biegnie wąski daszek blaszany nad wejściem do warzywniaka na parterze — dorosły kot może się na niego wdrapać po rynnie. Dalej uchylona szczelina, dla dorosłego zwierzęcia za mała, dla trzytygodniowego kociaka w sam raz. Kotka-matka pewnie przenosiła miot, ratując przed zimnem albo psami z podwórka, i jeden maluch trafił właśnie tutaj — albo sam wyczuł ciepło kaloryfera i poszedł za zapachem, bo to jedyny punkt odniesienia, jaki znał.
A dalej stało się to, co najgorsze. Wlazł przez szczelinę, zsunął się z parapetu w dół, za kaloryfer — tam, gdzie dorosłe zwierzę jeszcze zdołałoby się jakoś obrócić, a takie maleństwo już nie. Listwa od dołu, rura z boku, żebra grzejnika z góry. Im bardziej próbował się wydostać, tym głębiej się wciskał w kąt.
Zrozumiałem wtedy też, dlaczego piszczał tylko nocą. W dzień było zbyt głośno — a on był zbyt słaby, żeby krzyczeć bez przerwy. Zapadał w półsen, milczał godzinami. Dopiero gdy dom cichł i robiło się zimno, budził się z głodu i strachu, i wtedy podawał głos. Cicho. Rzadko. Prawie niesłyszalnie. Usłyszeć go mogła tylko Fasolka.
W najdalszym kącie leżały zaschnięte kawałki kurczaka — nosiła mu jedzenie ze swojej miski. Po kawałku, pchając nosem albo łapą, wsuwając tam, gdzie sama nie mogła się przecisnąć. Dopiero kiedy zrozumiała, iż to nie wystarcza, kiedy kociak prawie przestał piszczeć, zaczęła budzić mnie.
Położyłem się na zimnej podłodze i wsunąłem rękę w szczelinę. Ostra krawędź mocowania zadrapała mi nadgarstek. Palce w końcu dotknęły ciepłego, brudnego futerka, kociak pisnął cicho.
— Spokojnie, już dobrze — wyszeptałem, choć sam nie wiedziałem, do kogo to mówię.
Wyjąłem go — ważył tyle co zmięta rękawiczka. Ciepły. Żywy. Drżący. Fasolka podeszła od razu, obwąchała go, miauknęła krótko, prawie bezgłośnie. Jakby powiedziała: nareszcie.
Usiadłem na podłodze plecami do szafki kuchennej i patrzyłem na czarny kłębek w dłoniach. Fasolka wskoczyła mi na kolana, ułożyła się przy kociaku, dotknęła go nosem — i pierwszy raz od czterech nocy się odprężyła. choćby oczy przymknęła.
I wtedy, siedząc na zimnych kafelkach o czwartej nad ranem, z dwoma kotami na kolanach, pomyślałem o czymś, czego wcześniej nie chciałem sobie przyznać: przez te dwa lata tak bardzo przyzwyczaiłem się do swojej starannie zbudowanej ciszy, iż przestałem od razu reagować, kiedy ktoś naprawdę wołał o pomoc. Z Kasią było podobnie — ona mówiła, ja słyszałem, ale nie szedłem sprawdzić, o co naprawdę chodzi. Łatwiej było zamknąć drzwi na zasuwkę i czekać, aż samo ucichnie.
Rano zawiozłem kociaka do weterynarza przy Gdańskiej. Kosztowało to sto osiemdziesiąt złotych za pierwszą wizytę plus mieszanka mlekozastępcza, pipeta i mata grzewcza — kolejne sto dwadzieścia. Kiwałem głową na każde zalecenie tak uważnie, jak chyba nigdy w pracy przed szefem.
Wróciłem, urządziłem kociakowi pudełko z ręcznikiem koło kaloryfera. Fasolka usiadła obok, czujna, potem legła bliżej, jakby przekazała mi dyżur, ale sama daleko nie odchodziła.
Wieczorem chodziłem po mieszkaniu bez sensu, aż w końcu wziąłem telefon i zadzwoniłem do matki. Pierwszy raz od trzech miesięcy.
— Mamo, ja tu… — zacząłem i urwałem.
Fasolka wskoczyła na stół i położyła łapę tuż obok telefonu.
— Co się stało, Marcin? — spytała od razu, czujnie.
— Nic — powiedziałem po chwili. — Chciałem tylko wiedzieć, jak tam u ciebie.
Cisza po drugiej stronie. Nie urażona. Po prostu zdziwiona.
— W porządku — odpowiedziała w końcu matka. — A u ciebie?
Spojrzałem na pudełko przy kaloryferze. Na Fasolkę. Na kuchnię, która przez jedną noc zrobiła się jakby inna.
— Też… w porządku — odpowiedziałem.
I po raz pierwszy od dawna to „w porządku" nie było kłamstwem.
Zasuwkę w drzwiach sypialni wykręciłem tydzień później — wyjąłem oba wkręty i wrzuciłem do szuflady z narzędziami razem z resztą śrub po ojcu. Kociaka nazwałem Bury. Teraz śpi w nogach łóżka razem z Fasolką, a drzwi zostają uchylone na noc — nie do końca, ale wystarczająco, żeby usłyszeć, gdyby ktoś znowu zaczął wołać.
