Bartek Sowiński mieszkał sam od ośmiu miesięcy, w kawalerce na Krzykach, dwie przecznice od Ślężnej. Rozwód załatwili sprawnie, bez awantur w sądzie, ale cisza, która zostawała po żonie, długo wydawała mu się obca, jak za duże ubranie po kimś innym. Kota nazywał się Fela, choć okazał się kocurem — nazwa przylgnęła, zanim ktokolwiek sprawdził, i tak już zostało.
Fela przyszedł do niego przypadkiem w październiku. Bartek wynosił śmieci wieczorem, zobaczył szaro-rudego kota z przyciętym uchem siedzącego na krawężniku przy śmietniku. Kot nie miauczał, nie podchodził, tylko patrzył — tym spojrzeniem, jakie mają zwierzęta, które dawno przestały czegoś oczekiwać od ludzi. Bartek postał chwilę z workiem w ręku, poczuł coś nieprzyjemnie znajomego i wziął go do domu.
Przez rok Fela był kotem idealnym. Jadł porządnie, korzystał z kuwety bez wpadek, spał na fotelu przy kaloryferze. Nigdy nie drapał mebli, nie zwalał doniczek, nie darł się w nocy. Dlatego czwarta noc z rzędu, kiedy budził Bartka równo o trzeciej, była tym bardziej niepokojąca — bo to nie pasowało do Feli.
Pierwszej nocy Bartek obudził się od dotyku łapy na policzku. Nie pazurów — miękkiej łapy, uporczywej, jakby ktoś powtarzał: wstań, no wstań wreszcie. Otworzył oczy. Fela stał przy poduszce i patrzył wprost, bez wahania.
— Zwariowałeś? — wychrypiał Bartek.
Kot miauknął cicho, jakby od tego dźwięku naprawdę coś zależało. Bartek usiadł, zły tą specyficzną złością trzeciej nad ranem, kiedy człowiek jeszcze nie dospał, a już go wyrwano ze snu. Za oknem był listopad, mokry i bezsenny, latarnia z podwórka kładła na suficie żółtą smugę. Kaloryfery grzały nierówno, podłoga w kuchni była lodowata. Nasypał karmy, warknął coś w stylu „jedz i daj mi pospać", ale Fela tylko powąchał miskę, otarł się o nogę i poszedł w głąb kuchni. Zatrzymał się, obejrzał. Bartek tego już nie widział — wrócił do łóżka i zasnął.
Rano wszystko wyglądało normalnie. Fela siedział na parapecie, potem przy kaloryferze, spokojny aż nadto jak na kogoś, kto pół nocy dobijał się do właściciela.
Drugiej nocy Bartek sprawdził wszystko wcześniej: miska pełna, woda świeża, kuweta czysta, okno domknięte. A mimo to obudził go zgrzyt — pazury skrobiące o drewno drzwi sypialni, miarowo, uparcie. Potem miauczenie, ciche, dziwne, jakby kot chciał coś powiedzieć, ale nie umiał znaleźć na to sposobu. Bartek wypuścił go na korytarz, wrócił do łóżka i zatrzasnął zasuwkę — starą, jeszcze po dziadku, na dwóch wkrętach, trochę obluzowaną, ale trzymającą. Skrobanie wróciło po chwili zza drzwi i trwało prawie do czwartej.
Następnego dnia w pracy pił kawę jedną za drugą, wpisał w telefonie „kot budzi w nocy co robić" i dostał całą litanię rad: zignorować, kupić automatyczny podajnik karmy, krople uspokajające, zabawa przed snem, wizyta u weterynarza. Zamówił krople.
Trzeciej nocy Fela znów przyszedł punktualnie o trzeciej. Najpierw dotyk łapy, potem miauczenie przy łóżku, w końcu skrobanie za drzwiami — ale tym razem w rytmie: dwa krótkie dźwięki, przerwa, znowu dwa. Jakby liczył sekundy. Bartek zerwał się, otworzył drzwi z impetem, niemal krzyknął:
— Wystarczy!
Fela przycisnął uszy, ale nie cofnął się. Popatrzył na niego z dołu, długo, z jakimś nieoczekiwanym u kota opanowaniem, i dopiero wtedy odwrócił się i poszedł w stronę kuchni. Bartek stał w progu i po raz pierwszy poczuł, iż coś tu nie gra. Mimo to nie poszedł za nim. Wrócił do łóżka.
Nazajutrz na klatce schodowej spotkał panią Halinę z drugiego piętra — stała przy windzie w kapciach i dresie, z papierosem, jak zawsze gotowa na plotki.
— Pani Halino, pani kot kiedyś budził w nocy?
— Budził. A co?
— Mój trzecią noc z rzędu nie daje spać. To łapą w twarz, to drapie, to miauczy. Wszystko sprawdziłem: karma jest, woda jest, kuweta czysta.
Pani Halina zaciągnęła się dymem.
— Jak kot trzy noce robi to samo, to znaczy, iż ma powód.
— Jaki powód?
— A poszedłeś za nim, jak wołał, czy tylko miskę sprawdzałeś?
Bartek nic nie odpowiedział. Pani Halina strzepnęła popiół i rzuciła jeszcze:
— One nie są głupie, chłopie. To my jesteśmy głupi. Jak woła, to trzeba iść, a nie zgadywać.
Cały dzień ta uwaga chodziła mu po głowie. Czwartej nocy nie zasnął w ogóle spokojnie — leżał i nasłuchiwał domu: zegara w kuchni, lodówki, trzasku kaloryfera. I jeszcze czegoś. Cichutkiego. Takiego, co łatwo wziąć za skrzypienie rury, jeżeli się nie chce słuchać dokładnie.
O trzeciej Fela wskoczył na łóżko, dotknął łapą policzka. Bartek usiadł od razu.
— Dobra — powiedział cicho. — Idziemy.
Fela zeskoczył i poszedł przodem, pewny, iż tym razem człowiek pójdzie za nim. Poprowadził go przez korytarz do kuchni, obok stołu, pod okno, gdzie stał kaloryfer. Zielonkawe światełko mikrofalówki ledwie tam sięgało, a od okna ciągnęło zimnem — lufcik znowu został uchylony, bo Bartek od tygodnia palił papierosy przy oknie i zapominał go domknąć.
Fela usiadł i wpatrzył się w kaloryfer. Bartek przykucnął, nie widząc na razie nic poza kurzem, zardzewiałym mocowaniem rury i kawałkiem odklejonej listwy. Wtedy usłyszał dźwięk — cienki, ledwo słyszalny pisk, taki, który w dzień zginąłby w hałasie ulicy i telewizora sąsiadów, ale nocą, kiedy blok zapada w ciszę, przebijał się przez wszystko.
Włączył latarkę w telefonie i poświecił w szczelinę. Najpierw kurz i strzępy pajęczyny. Potem coś małego, czarnego, skulonego. Kociak, może trzy tygodnie, oczy już otwarte, ale mętne, jakby jeszcze nie rozumiał, gdzie się znalazł. Bok drżał drobno, łapki podkurczone do brzucha, ciałko wciśnięte między rurę, ścianę i ciężki kaloryfer w sposób, który wykluczał samodzielne wydostanie się.
Poświecił wyżej, w stronę parapetu, i wtedy wszystko zrozumiał. Pod oknem, na zewnątrz, biegł wąski blaszany daszek nad wejściem do sklepu spożywczego w podwórku. Dorosły kot mógłby się tam wdrapać po rynnie albo gzymsie. A dalej był uchylony lufcik — szczelina za mała dla dorosłego zwierzęcia, ale w sam raz dla maleństwa. Kotka-matka pewnie przenosiła młode, ratując je przed zimnem albo psami z podwórka, i jedno trafiło właśnie tutaj. Albo samo, kuszone ciepłem bijącym od kaloryfera, wśliznęło się przez szparę, ześlizgnęło z parapetu — i utknęło w kącie, z którego dorosłe zwierzę jeszcze mogłoby się wykręcić, a taki maluch już nie.
Teraz stało się jasne, dlaczego kociak piszczał tylko nocą. W dzień mieszkanie żyło hałasem: Bartek wychodził do pracy, lodówka buczała, pod oknem jeździły samochody, sąsiedzi z góry przesuwali krzesła. Malec był zbyt słaby, żeby krzyczeć bez przerwy — zapadał w półsen, milczał. Dopiero nocą, kiedy dom cichł i robiło się naprawdę zimno, budził się z głodu i strachu i wtedy dawał znać. Cicho. Rzadko. Prawie niesłyszalnie. I usłyszeć to mógł tylko Fela.
W najdalszym kącie leżały zaschnięte kawałki szynki — Fela musiał nosić tam jedzenie ze swojej miski, po kawałku, popychając nosem albo łapą, tam gdzie sam wcisnąć się nie mógł. Dopiero kiedy to przestało wystarczać, kiedy kociak osłabł tak, iż prawie przestał piszczeć, zaczął budzić Bartka.
Bartek położył się brzuchem na zimnej podłodze i wsunął rękę w szczelinę. Ostra krawędź mocowania zadrapała nadgarstek, musiał sięgnąć bokiem, prawie na ślepo. W końcu palce dotknęły ciepłego, brudnego futerka, kociak pisnął cichutko.
— Spokojnie, już — wyszeptał, sam nie wiedząc po co.
Objął go dłonią. Malec ważył tyle, co zmięta rękawiczka. Ciepły. Żywy. Drżący. Kiedy Bartek wyciągnął go zza kaloryfera, nie próbował choćby się wyrywać — poruszył słabo łapką i znieruchomiał, wtulając pyszczek w kciuk. Fela podszedł od razu, obwąchał malca i miauknął krótko, prawie bezgłośnie. Jakby powiedział: no wreszcie.
Bartek usiadł na podłodze, oparty o szafkę kuchenną, i długo patrzył na czarny kłębuszek w dłoniach. Fela wskoczył mu na kolana, ułożył się obok kociaka, dotknął go nosem — i po raz pierwszy od czterech dni się rozluźnił.
Rano Bartek pojechał z kociakiem do lecznicy weterynaryjnej przy Grabiszyńskiej. Kupił mleko dla kociąt, pipetkę, mały koc elektryczny, pieluchy jednorazowe. Słuchał instrukcji tak uważnie, jak rzadko słuchał kogokolwiek. W domu urządził pudełko z ręcznikiem przy kaloryferze; Fela usiadł najpierw z boku, czujny, potem przysunął się bliżej, jakby oddawał dyżur człowiekowi, ale sam też nie odchodził daleko.
Wieczorem Bartek krążył po mieszkaniu, nie mogąc usiedzieć. Sąsiad zza ściany akurat oglądał mecz — słychać było komentatora przez płytę, i to zwykłe, głupie tło nagle wydało mu się jakby cieplejsze niż zwykle. Wziął telefon i zadzwonił do matki. Pierwszy raz od pół roku.
— Mamo, ja tu… — zaczął i urwał.
Fela w tym momencie wskoczył na stół i położył łapę tuż obok telefonu.
— Co się stało, Bartek? — spytała od razu matka.
— Nic — powiedział po chwili. — Chciałem tylko wiedzieć, jak się masz.
Po drugiej stronie zapadła cisza. Nie urażona. Zdziwiona.
— Dobrze — odpowiedziała w końcu. — A ty?
Bartek spojrzał na pudełko przy kaloryferze, na Felę, na kuchnię, która w ciągu jednej nocy zrobiła się jakby inna.
— Też… dobrze — odpowiedział.
I po raz pierwszy od dawna to „dobrze" nie było kłamstwem.
Zasuwki w drzwiach sypialni już nie zapinał. Po tygodniu wykręcił wkręty i schował ją do szuflady z narzędziami, obok śrubokrętów, które i tak rzadko brał do ręki. Kociak dostał imię Grzyb — bo pierwszej nocy w domu wlazł pod kuchenny stołek i nie chciał wyjść, tak jak grzyb spod liści. Fela śpi teraz przy nim, nie przy kaloryferze. A drzwi do sypialni Bartek zostawia uchylone, bo wie już, iż jeżeli ktoś w nocy uparcie puka, niekoniecznie chodzi o kaprys.
