Nie wiem, co jest w tym zapachu. Może to wilgoć z ociekających kasztanów na przystanku tramwajowym przy placu Dominikańskim. Może ten pierwszy łyk kawy, kiedy parzy sobie usta, a za oknem mżawka rozmazuje neony apteki i piekarni.
Mam czterdzieści osiem lat i od kiedy pamiętam, ten zapach wraca do mnie zawsze w listopadzie. Nie pytajcie, dlaczego listopad. Tak już mam.
Mieszkam we Wrocławiu, trzecie piętro, kamienica przy ulicy Ruskiej. Okna wychodzą na podwórze, gdzie sąsiad z naprzeciwka hoduje gołębie. W zeszłym tygodniu zostawił otwartą klatkę i jeden ptak przeleciał mi przez balkon, strącił doniczkę z rozmarynem. Potem siedział na parapecie długo, przekrzywiając łebek, jakby czekał, aż ktoś otworzy mu drzwi z powrotem do klatki.
Moja córka, Kasia, mówi, iż robię się sentymentalna. Kasia ma dwadzieścia siedem lat, wynajmuje kawalerkę na Psim Polu i prowadzi sklep z herbatą. Ja prowadzę księgowość w firmie transportowej. Cyfry, faktury, terminy. W listopadzie zawsze biorę urlop na trzy dni, żeby posprzątać piwnicę. Kasia mówi, iż to głupie, ale nie o piwnicę chodzi.
O zapach. I o tego gołębia, co wrócił.
Tydzień temu, w niedzielę, Kasia zadzwoniła o siódmej rano. To nie jest jej pora. Zwykle śpi do dziesiątej, a o jedenastej pisze, żebym podlała aloes w jej sklepie.
— Mamo, musisz przyjechać. Natychmiast.
Jej głos brzmiał inaczej. Nie histerycznie — gorzej. Płasko, jak deska.
— Co się stało?
— Wujek Marek się wprowadził.
Znałam Marka. Brat mojego byłego męża. Dwanaście lat go nie widziałam, bo wyjechał do Anglii, a potem wrócił i zaczął kręcić interesy. Ostatnie, co słyszałam, to sprzedawał mieszkania na kredyt we frankach. Ludzie mu grozili. Potem zniknął.
— Gdzie się wprowadził? — spytałam, chociaż już wiedziałam.
— Do domu babci. Na Polną.
Ulica Polna 17. Dom mojej teściowej, Heleny. Kasia odziedziczyła go dwa lata temu. Helena zapisała jej wszystko notarialnie, żeby Marek nie dobrał się do majątku. Problemy z prawem, komornik, hazard — wszystko to opisała w testamencie. Kasia miała tam spędzać wakacje. Tymczasem Marek wszedł z kluczem, który podobno dostał od jakiegoś pijaczka, co pilnował posesji.
— Kto go wpuścił? — pytam.
— Nikt. Sam otworzył. Powiedział, iż odzyskuje rodzinne mienie. Przywiózł meble i wymienił kłódkę w bramie.
W tle usłyszałam szczekanie. Marek ma psa. Bokser, podobno. Kasia się bała.
— Nie jedź tam sama — powiedziałam.
— Już tam jestem — odpowiedziała.
Na miejscu zastałam Kasię przed furtką, z kluczykiem od bagażnika w jednej ręce i z telefonem w drugiej. Furtka zamknięta. Nowa kłódka, atestowana, za trzysta osiemdziesiąt siedem złotych. Takie widziałam w hurtowni budowlanej na Świdnickiej. Znałam cenę, bo w zeszłym roku wymieniałam w firmie.
Marek stał na ganku. Zapalił papierosa, patrzył na nas obojętnie.
— Wyjdź — rzuciła Kasia.
Marek zdusił papierosa o balustradę. Zawsze tak robił, jeszcze w latach dziewięćdziesiątych. Helena nienawidziła tego zapachu, malując drewniane filary dwa razy w roku.
— Dom stoi pusty — powiedział Marek. — Nikt tu nie mieszkał od zimy. Wszedłem, żeby nie zgnilo. Prawo lokatorskie, do cholery.
— Masz wyrok eksmisyjny w Oleśnicy — powiedziałam spokojnie. — Do spłaty trzy tysiące sześćset złotych alimentów. jeżeli zgłoszę, iż tu koczujesz, mundurowi w końcu przyjadą.
Marek wyprostował się. Miał na sobie skórzaną kurtkę, z której zwisały nici przy rękawie.
— Nie zgłosisz.
— Bo?
— Bo Kasia wtedy straci ten dom.
Za nim, w drzwiach, pojawił się pies. Bokser, szary, z blizną nad okiem. Patrzył na nas, nie szczekał.
— Mów jaśniej — powiedziałam.
Marek poszedł do środka i wrócił z teczką. Wyjął plik papierów.
— Testament był podpisany dwa lata temu, ale Helena miała długi. Zastawiła dom w banku pod pożyczkę. Spłacałem to z Anglii, rok po roku. Tu są dowody przelewów. A to — wyjął osobną kartkę — to kopia księgi wieczystej z wpisaną hipoteką. Sprawdź sobie w sądzie rejonowym, jak nie wierzysz. Teraz chcę zwrotu. Mogę iść do sądu i nie będziecie miały ani domu, ani grosza.
Kasia chwyciła mnie za rękaw. Palce miała lodowate.
— To niemożliwe — powiedziała. — Babcia nigdy by nie pożyczała od niego.
— A skąd wiesz? Nie było cię w Polsce pół roku. Siedziałaś w Szkocji i doiłaś stypendium.
W tym momencie zapachniało deszczem. Takim ciepłym, kwaśnym deszczem z liści i mokrej trawy. Z rynny przy starym kasztanie polała się woda, zabulgotała w beczce.
Wzięłam od niego kartkę z wpisem hipotecznym. Numer księgi wieczystej wyglądał prawdziwie. Data też. Ręce mi się spociły, mimo chłodu.
— Ile? — zapytałam.
Marek pokazał papier najbliżej. Prawie czterdzieści tysięcy.
— Czterdzieści dwa tysiące czterysta — powiedział. — Zwrotu poniesionych kosztów i opieki nad nieruchomością od listopada dwa tysiące czternastego.
Kasia opuściła telefon. Znałam tę kwotę. Dwa lata pracowałam na pół etatu, żeby odłożyć czterdzieści pięć tysięcy na wkład własny pod swój kwartał. Już go nie mam, bo poszedł na leczenie przyzębia i wymianę instalacji w firmie.
— Masz tydzień — rzucił Marek. — Potem wszystko idzie do sądu.
Zabrałam kopię hipoteki. Powiedziałam, iż muszę to sprawdzić, i wyszłam, zanim zdążył zaprotestować.
W poniedziałek pojechałam do sądu rejonowego. Urzędniczka szukała długo, przekładała foldery, w końcu wydrukowała mi aktualny wypis z księgi wieczystej. Żadnej hipoteki. Kartka, którą dał mi Marek, miała inny numer działki — o jeden różny od prawdziwego adresu przy Polnej. Wystarczyło pomylić jedną cyfrę, żeby dokument wyglądał wiarygodnie dla kogoś, kto nie sprawdzi.
W środę zadzwoniłam do dawnej koleżanki z pracy, która teraz robi w kancelarii notarialnej w Bolesławcu. Poprosiłam o przysługę — sprawdzenie rachunków spółki, którą Marek zakładał piętnaście lat temu. Odpisała po dwóch dniach: spółka Marko Trans istniała, ale konto, z którego rzekomo szły przelewy na spłatę Heleny, zostało otwarte dopiero rok temu. Nie mogło płacić rat od dwa tysiące czternastego. To była fałszywka, tylko lepiej zrobiona niż myślałam.
W piątek pojechałam na Polną sama. Nie mówiłam Kasi. Zabrałam ze sobą wypis z księgi wieczystej, wydruk z KRS, wezwania do zapłaty za alimenty, które trzymałam w segregatorze od czasów rozwodu.
W domu śmierdziało wilgocią i psią sierścią. W przedpokoju stały kartony po sprzęcie AGD. Marek siedział przy stole kuchennym, jadł chleb ze smalcem. Na stole stała butelka piwa. Nie podał mi krzesła.
— Przyszłam po klucz — powiedziałam.
— A ja po czterdzieści dwa kawałki.
Rozłożyłam papiery na stole, jeden po drugim.
— To jest aktualny wypis z księgi wieczystej. Bez hipoteki. Twoja kartka miała numer działki inny o jedną cyfrę — ktoś się pomylił albo liczył, iż nikt nie sprawdzi. To jest wydruk z KRS spółki Marko Trans. Konto, z którego rzekomo szły przelewy, powstało rok temu, nie piętnaście lat temu. A to są trzynaście wezwań do zapłaty za twoje alimenty. Komornik w Oleśnicy.
Marek przełknął powoli. Sięgnął po wypis z księgi wieczystej, przeczytał go dwa razy, jakby liczył, iż litery się zmienią.
— To pomyłka pisarza — powiedział w końcu, ale głos mu się łamał.
— To pomyłka twojego znajomego od druku. Idź z tym do sądu, skoro chcesz. Zobaczymy, co powie sędzia, kiedy porówna numer działki z prawdziwym adresem.
Wstałam, podeszłam do okna. Na parapecie leżał klucz do furtki. Ten nowy, atestowany. Wzięłam go, zważyłam w dłoni.
— Kasia nie chce tego domu dla pieniędzy — powiedziałam. — Chce go sprzedać i otworzyć drugi sklep w centrum. Ty nie dostaniesz nic. Ani klucza, ani złotówki.
Marek gwałtownie wstał. Bokser w kącie podniósł łeb, ale nie warknął.
— Nie wyjdziesz stąd z tym kluczem — powiedział.
Podeszłam do telefonu, wybrałam numer. Powiedziałam dyspozytorce adres, powiedziałam, iż w domu przebywa mężczyzna poszukiwany za uchylanie się od alimentów, iż boję się o bezpieczeństwo swoje i córki. Dostałam numer zgłoszenia. Odłożyłam telefon i czekałam.
Minęło dwadzieścia minut. Marek chodził po kuchni, otwierał i zamykał szufladę z nożami, jakby szukał, co jeszcze może powiedzieć. Pies skomlał przy drzwiach. Za oknem deszcz zgęstniał, bębnił o rynnę. Zaczęłam się bać, iż nikt nie przyjedzie, iż będę stała w tej kuchni do wieczora, sama z człowiekiem, który sfałszował dokument, żeby odebrać dom mojej córce.
W końcu na podwórze wjechał samochód. Niebieski. Z tarczą.
Funkcjonariusz zapytał, czy składam zawiadomienie. Powiedziałam, iż na razie nie, jeżeli pan Marek opuści posesję w mojej obecności. Marek zszedł po schodkach, trzymając psa na smyczy. Zapalił papierosa, ale ręka mu drżała. Spojrzał na mnie z ganku.
— Zawsze byłaś jak Helena — powiedział.
— Nie. Helena by ci wybaczyła. Ja nie mam w zwyczaju.
Nie wrócił tego wieczoru. Kasia przyjechała o ósmej, z herbatą w kubku termicznym. Pachniało jej miętą i cynamonem.
— Mamo, czemu nie powiedziałaś?
— Bo byś się bała.
— Bałam się.
— Wiem.
Wyciągnęłam z kieszeni klucz. Położyłam go na stole, obok starego dzwonka, który Helena przywiozła kiedyś z Węgier. Kasia wzięła go, przekręciła w palcach.
— Sprzedam dom — powiedziała.
— To twój wybór.
— A ten człowiek? Nie pokaże się więcej?
— Jak się pokaże, pokażę mu numer działki z księgi wieczystej. To lepiej działa niż groźby.
Na parapecie za oknem usiadł gołąb. Ten sam, z blizną na skrzydle, którego poznałam po przekrzywionym locie. Popatrzył na nas przez szybę, poruszył łebkiem i został.
Kasia uśmiechnęła się, wzięła klucz i podeszła do drzwi. Przekręciła go w zamku — wszedł gładko, bez oporu. Za oknem wciąż padał deszcz, a z kubka na stole unosił się zapach kawy, ciepły i gorzki jednocześnie.
— Zostaniesz na noc? — spytała Kasia.
— Zostanę — powiedziałam. — Chociaż piwnica przez cały czas nie jest posprzątana.
