Gmina Jaktorów to gmina wiejska położona w zachodniej części województwa mazowieckiego, w powiecie grodziskim, około 40 km na zachód od Warszawy. Graniczy z miastem Żyrardów oraz z gminami Radziejowice, Grodzisk Mazowiecki, Baranów i Wiskitki. Siedzibą gminy jest wieś Jaktorów.
Dzięki położeniu między Grodziskiem Mazowieckim a Żyrardowem gmina łączy spokój terenów wiejskich z bliskością większych miast i stolicy. Przez jej środek biegnie droga wojewódzka nr 719, a przez północną część – autostrada A2. W pobliżu przebiegają także drogi DK50 i S8. Przez Jaktorów i Międzyborów prowadzi linia kolejowa Warszawa – Skierniewice – Łódź ze stacjami w obu miejscowościach, a przez teren gminy przechodzi również Centralna Magistrala Kolejowa.
Gmina w liczbach
- Powierzchnia gminy wynosi 55,24 km² (5 524 ha). Użytki rolne zajmują około 78%, a lasy i grunty leśne około 7,6% jej obszaru.
- Gminę zamieszkuje ponad 13,6 tys. osób (13 611 według GUS, stan na 31.12.2024 r.). W latach 2002–2024 liczba mieszkańców wzrosła o ponad 40%.
- Na terenie gminy leży 17 wsi podzielonych na 14 sołectw: Bieganów, Budy-Grzybek, Budy Michałowskie, Budy Zosine, Chyliczki, Grądy, Henryszew, Jaktorów A, Jaktorów B, Jaktorów-Kolonia, Międzyborów, Sade Budy, Stare Budy A i Stare Budy B.
Historia
Nazwa Jaktorów według tradycji pochodzi od Hektora (Jaktora), który osiedlił się na skraju puszczy nad rzeką. Osadnictwo na tym terenie jest jednak znacznie starsze – najdawniejsze ślady, z III–IV wieku n.e., łączy się z Gotami. W Międzyborowie odkryto wczesnośredniowieczne cmentarzysko ciałopalne z VI–VII wieku.
Pierwsza pisemna wzmianka o Jaktorowie pochodzi z 1451 roku. Była to wówczas wieś książęca, należąca do ziemi sochaczewskiej. Okoliczne lasy tworzyły Puszczę Jaktorowską, połączoną niegdyś z puszczami Bolimowską i Kampinoską. W 1410 roku przez ziemię sochaczewską przechodziły wojska zmierzające pod Grunwald, a w okolicznych puszczach polował król Władysław Jagiełło.
Puszcza Jaktorowska zapisała się w historii przyrody całego świata. To tutaj, pod ochroną królewską, przetrwały ostatnie tury – dzikie przodki bydła domowego. Ostatnia przedstawicielka gatunku – turzyca – padła w Puszczy Jaktorowskiej w 1627 roku. Upamiętnia ją pomnik tura w Jaktorowie. Z tamtych czasów zachował się też róg myśliwski króla Zygmunta III Wazy, który po potopie szwedzkim trafił do Sztokholmu i znajduje się dziś w zbiorach muzeum Livrustkammaren.
Gmina zapisała się także w najnowszej historii Polski. 29 września 1944 roku, w ostatnich dniach Powstania Warszawskiego, na polach w okolicy Bud Zosinych rozegrała się bitwa pod Jaktorowem – ostatni bój Grupy AK „Kampinos” jako zwartej jednostki, jedna z największych bitew partyzanckich Armii Krajowej. Żołnierze, którzy wyszli z Puszczy Kampinoskiej, próbowali przedostać się w Góry Świętokrzyskie. Podczas przekraczania linii kolejowej zostali okrążeni przez przeważające siły niemieckie.
Miejsca pamięci i atrakcje przyrodnicze
- Cmentarz wojenny żołnierzy Grupy AK „Kampinos” w Budach Zosinych – spoczywa tu 132 partyzantów poległych w bitwie pod Jaktorowem. Co roku w ostatnią niedzielę września realizowane są tu uroczystości rocznicowe.
- Pomnik tura w Jaktorowie – upamiętnia ostatnią turzycę, która padła w Puszczy Jaktorowskiej w 1627 roku.
- Wydmy Międzyborskie – zespół przyrodniczo-krajobrazowy o powierzchni ok. 31 ha, porośnięty sosnami, brzozami i dębami (najwyższy punkt 114,5 m n.p.m.). Prowadzi przez nie ścieżka dydaktyczna ze 160-letnią sosną pomnikową i Krzyżem Powstańców 1863 r.
- Pomniki przyrody – m.in. Aleja Lipowa Armii Krajowej i Dąb Żołnierzy Grupy Kampinos w Budach Zosinych, aleje lipowe i świerkowe w Budach-Grzybku, a także szpalery sosnowe wzdłuż torów kolejowych, zwane wiedeńskimi.
- Doliny rzek Pisi Tucznej i Rawki – część gminy leży w Bolimowsko-Radziejowickim Obszarze Chronionego Krajobrazu z doliną Środkowej Rawki. Nieuregulowana Pisia Tuczna ze starorzeczami i starymi drzewami to miejsce bogate w rośliny i zwierzęta, które zachęca do spacerów i wycieczek rowerowych.
Ogólnopolska Karta Seniora
Wnioski o Ogólnopolską Kartę Seniora można składać, a gotowe karty odbierać, w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Jaktorowie:
ul. Warszawska 33, 96-313 Jaktorów
tel. 46 856 40 44, e-mail: [email protected]
Godziny pracy: od poniedziałku do piątku, 8:00–16:00
Przed budynkiem znajduje się parking z miejscami dla osób z niepełnosprawnościami. Główne wejście prowadzi po schodach, a drugie wejście, na końcu budynku, ma podjazd dla wózków.
