Halina trzymała się blatu kuchennego, jakby podłoga pod nią pływała. Od piątej rano na nogach: rosół, kaczka z jabłkami, sałatka jarzynowa, ciasto drożdżowe, które nie chciało wyrosnąć, więc musiała zaczynać od nowa. Na wieczór zapowiedziało się siedemnaście osób. Siedemdziesiąte urodziny teściowej Ireny. Mąż powiedział, iż restauracja odpada, bo mama nie lubi hałasu, a poza tym w domu jest przytulniej.
Przytulniej. Halinie trzęsły się nogi, a jeszcze nie nakryła do stołu. Rano Andrzej obiecał, iż przyjdzie z pracy wcześniej i pomoże. Wrócił o czwartej, z kwiatami dla matki i z dwiema reklamówkami.
— Sąsiadka od Izy sprzedawała — postawił torby na progu. — Pół kilo kiszonej kapusty i trochę borowików. Może zrobisz do tego jakąś surówkę?
Halina popatrzyła na niego, potem na torby, potem znowu na niego.
— Prosiłam cię wczoraj o wodę mineralną i lód.
— Po drodze nie było żadnego sklepu.
— Sklep jest na parterze.
Andrzej westchnął, jakby to ona robiła problem z niczego. Zanim Halina zdążyła cokolwiek powiedzieć, do kuchni weszła Iza, młodsza siostra Andrzeja. choćby nie zdjęła butów, tylko zajrzała do garnków.
— Znowu kaczka? Mama ostatnio mówiła, iż po twojej kaczce ma zgagę.
— W zeszłym roku prosiła o dokładkę.
— To było z grzeczności. Ty chyba nie słyszysz, jak ludzie mówią między wierszami.
Halina zacisnęła palce na ściereczce, którą przed chwilą wycierała porcelanę po swojej babce. Dwadzieścia dwa lata małżeństwa nauczyły ją, iż z Izą nie wygra. Nie dlatego, iż Iza ma rację. Tylko dlatego, iż Andrzej jej nigdy nie przerwie.
Goście zaczęli schodzić się po szóstej. Irena przyszła ostatnia, jak zawsze. W granatowej garsonce, którą Halina pomagała jej wybierać tydzień wcześniej w galerii handlowej. Pocałowała synową w policzek i pogładziła ją po ramieniu.
— Wyglądasz na zmęczoną. Dużo tego było?
— Nie, skąd. Wszystko gotowe.
Andrzej, który akurat nalewał wódkę, roześmiał się głośno: — Zmęczona? Dwa dni siedziała w domu i kroiła warzywa. To nie jest praca na taczce.
Kilka osób zachichotało. Halina też się uśmiechnęła. Dwadzieścia dwa lata treningu. Poszła po wazę z rosołem, bo nikt inny nie wiedział, gdzie stoi chochelka.
Kolacja ciągnęła się jak rozgrzebany wątek. Andrzej wstawał co chwilę, wznosił toasty, opowiadał anegdoty ze swojego warsztatu, a przy każdym komplemente dla jedzenia kiwał głową, jakby to on stał przy kuchence. Kiedy ciotka Maryla pochwaliła kaczkę, powiedział: — No, napracowaliśmy się przy tym oboje. Ja ją przynajmniej wczoraj natknąłem na przepis.
Halina stała w kuchni i wylewała zimny sos z rondelka do sosjerki. Nikt nie widział, iż jej ręce trzęsą się teraz z innego powodu.
Po drugim daniu Iza odkryła, iż skończyła się woda z bąbelkami.
— Hala, przyniesiesz jeszcze jedną? — Nie ma. Miałam ją kupić, ale Andrzej przywiózł kapustę.
— To zrób herbatę. I tak nikt tu o nic nie dba.
Wujek z Szopienic poprosił o kawę. Ciocia Maryla o herbatę bez cukru. Kuzyn z Zabrza upuścił widelec. Ktoś inny poprosił o serwetkę, bo rozlał kompot. Wszyscy wołali do Haliny. Jakby od urodzenia miała przypisaną funkcję noszenia, przynoszenia, zbierania. Kiedy wreszcie usiadła, jej talerz był zimny. Ale mięso na nim leżało nietknięte, więc chwyciła widelec.
— A gdzie sos? — zapytał Andrzej.
— W sosjerce na środku stołu.
— Widzę. Tylko iż zimny.
— Stoi od godziny.
— No to idź i podgrzej.
Halina odłożyła widelec.
— Podgrzej sobie sam. Kuchenka mikrofalowa jest obok zlewu.
— Co?
— Mówię: mikrofalowa, taka skrzynka z przyciskami.
Przy stole rozmowy nie ucichły od razu, ale kilka osób odwróciło głowy. Andrzej przez chwilę patrzył na nią, jakby sprawdzał, czy to żart.
— Nie zaczynaj przy gościach — powiedział cicho.
— Nie zaczynam. Proszę cię tylko, żebyś sam sobie podgrzał sos.
— Widzicie? — rozparł się na krześle. — Moja żona cały rok czeka, żeby przy wigilijnym stole pokazać, jaka jest biedna i skrzywdzona. A nikt jej nie kazał robić siedmiu potraw.
— Ty ustalałeś menu.
— Bo bez listy zapomniałabyś, iż do kaczki podaje się chociażby kapustę.
— To mogłeś zostać w kuchni.
Zapadła cisza. Taka, w której słychać, jak za oknem katowicka kamienica oddycha tramwajami. Irena odłożyła widelec, ale nic nie powiedziała. Halina znała to milczenie. Zawsze takie samo: nie wtrącać się, nie opowiadać po żadnej stronie, bo dzieciom trzeba pozwolić rozwiązywać sprawy samodzielnie.
Andrzej uniósł kieliszek i uśmiechnął się do gości.
— Moja żona myśli, iż bycie częścią rodziny polega na zbieraniu punktów za każde nakrycie do stołu.
— Ja tak nie myślę.
— To czego chcesz? Żebym ci przy wszystkich podziękował? Uklęknął?
— Chcę, żebyś mnie nie traktował jak kelnerki.
— Kelnerka dostaje napiwki. Ty nie masz za co dziękować, bo to jest twoja rodzina. Chociaż… może rzeczywiście masz rację.
Zawiesił głos, jakby czekał, aż ktoś go zapyta. Iza zapytała:
— Jaką rację?
— To nie jest kelnerka. To darmowa aplikacja. Coś jak ta nawigacja w telefonie. Włączasz, jak trzeba dojechać do obiadu.
Przy stole zrobiło się tak cicho, iż Halina usłyszała, jak u sąsiadów z góry spuszcza się woda w toalecie. Nikt się nie roześmiał. Wujek z Szopienic odłożył widelec. Ciocia Maryla wbiła wzrok w serwetkę. Iza wygładziła obrus. A Halina siedziała nieruchomo i myślała tylko o jednym: iż on to powiedział tak lekko. Jakby od dawna miał tę frazę przygotowaną i tylko czekał na okazję.
Irena podniosła się z krzesła. Powoli, jakby każdy kręg osobno ważył.
— Mamo, siadaj — rzucił Andrzej. — To nasze sprawy.
Irena nie odpowiedziała. Zdjęła jedwabny szal z ramion, złożyła go starannie i położyła na oparciu krzesła. Potem podeszła do Haliny i poprosiła o fartuch.
— Po co? — spytała Halina, zaskoczona.
— Bo od dzisiaj nikt nie będzie się tobą tutaj wyręczał.
— Mamo, nie mieszaj się. Zaraz się uspokoi.
Irena podeszła do syna, zabrała mu kieliszek i odstawiła do zlewu.
— Nie. To ty się dzisiaj uspokoisz. Przy wszystkich.
— Co to ma znaczyć?
— Nazwałeś swoją żonę darmową aplikacją. To teraz zobaczymy, jak twoja rodzina sobie poradzi, kiedy aplikacja przestanie działać.
Wyłączyła radio, które grało w tle. Potem otworzyła szafkę w kuchni i wyjęła stos plastikowych pojemników. Goście patrzyli, jak przesuwa jedzenie na blacie. Nie do lodówki — tylko każdemu gościowi pod nos. Kawał kaczki przed Izą, porcja kapusty przed wujkiem, ciasto przed kuzynem z Zabrza. Na stole zostały tylko puste półmiski.
— Mamo, co ty robisz? — Iza poderwała się z krzesła.
— Każdy zabiera to, co przyniósł. A adekwatnie to, co mu przypadło.
— To jest kolacja. Nie świetlica szkolna.
— Masz rację — Irena nie podnosiła głosu. — To jest kolacja, na której nikt nie zauważył, kto ją zrobił.
Andrzej patrzył na nią z otwartymi ustami.
— Nie rozumiem, po co ta szopka. Halina się zgodziła gotować. Nikt jej nie zmuszał.
— A wiesz, co twoja żona robiła przez te dwadzieścia dwa lata, oprócz gotowania?
— Zajmowała się domem. To chyba normalne.
Irena pokiwała głową. Podniosła z krzesła swoją torebkę — Halina znała ją dobrze, bo sama pomagała jej wybierać w zeszłym roku na targowisku przy placu Wolności — i wyjęła plik kartek. Papierów, które Halina też znała. Za dobrze.
— Co to? — Andrzej zmrużył oczy.
— Twoje własne papiery. Z wydziału rodzinnego. Sam je tam zaniosłeś jedenaście lat temu, tylko potem zgubiłeś.
Halina zamarła. Bo to była ich największa tajemnica. Wtedy, jedenaście lat temu, kiedy wszystko się waliło: dług po nieudanej spółce Andrzeja, wyroki sądowe, komornik podający dłoń przez próg. Andrzej poszedł wtedy do adwokata i podpisał wniosek o separację. Tak po prostu. Bo chciał chronić majątek. Bo żona z dwójką dzieci była obciążeniem, a nie wspólnikiem. Halina dowiedziała się o tym dopiero po roku, gdy przypadkiem znalazła kopię w szufladzie z rachunkami. Nie powiedziała mu nigdy. A Irena? Skąd Irena miała dokumenty?
— Skąd je masz? — Andrzej wstał z krzesła tak gwałtownie, iż kieliszek po wódce się przewrócił.
— Znalazłam u ciebie w teczkach. Musiałam coś odszukać, a znalazłam to.
— To stare sprawy. Nieaktualne.
— Ale ty ich nigdy nie wycofałeś. I przez jedenaście lat ani razu nie raczyłeś powiedzieć o tym żonie.
Halina wpatrywała się w te kartki, jakby ktoś nagle włączył światło w pomieszczeniu, o którym nie chciała pamiętać. Nie mogła tam wejść. Bała się.
Irena podeszła do niej i położyła dłoń na jej ramieniu.
— Pomyślisz sobie, iż zrobiłam ci krzywdę. Ale kiedy dzisiaj usłyszałam, jak mój syn mówi o tobie przy wszystkich… Zrozumiałam, iż przez dwadzieścia dwa lata milczałam za długo.
Andrzej stał nieruchomo. Iza patrzyła to na matkę, to na brata, to na Halinę. Wujek chrząknął. Kuzyn z Zabrza zaczął rozpinać kołnierzyk, jakby mu nagle zabrakło powietrza.
— To nie tak, jak myślisz — Andrzej zrobił krok w stronę Haliny. — Adwokat mi doradził. To był czysto formalny ruch.
— Formalny ruch — powtórzyła Halina. Pustym głosem. — Zebrałeś moje rzeczy i chciałeś je oddać mojej matce. Pamiętasz? W końcu ich nie oddałeś. I dobrze. Bo dalej byłam ci potrzebna jak ta aplikacja. Do gotowania.
— Halina, nie mów tak.
— To ty dzisiaj powiedziałeś to przy siedemnastu osobach.
Odwróciła się do Ireny. Nie pytała, dlaczego teściowa tyle lat to trzymała. Nie robiła jej awantury. Po prostu wzięła dokumenty, przejrzała, policzyła strony, jakby sprawdzała, czy wszystkie są.
— Gdzie jest ostatnia strona? — zapytała.
Wszyscy zamarli.
— Czego? — zapytał Andrzej.
— Strona z twoim podpisem. Nie ma jej.
Andrzej nerwowo oblizał usta. Sięgnął do kieszeni marynarki. Wyjął mały, złożony na cztery części papier. Położył go na obrusie, obok pustego talerza. Halina wzięła ten skrawek. Spojrzała na męża długo, spokojnie. Potem schowała wszystkie papiery do kieszeni swojego fartucha.
— Wychodzisz? — zapytała Iza.
— Nie. Kończę kolację.
Potem Halina podeszła do lodówki, otworzyła zamrażalnik i wyjęła lód. Wsypała go do szklanki z wodą i wypiła duszkiem. Nikt przy stole się nie ruszył.
Następnego dnia rano Halina zadzwoniła do adwokata. Nie tego, który jedenaście lat temu doradzał Andrzejowi separację. Tego, o którym wiedziała od koleżanki z działu kadr — Beaty. Podała numer PESEL, adres przy ulicy Mariackiej i krótko wyjaśniła, czego potrzebuje.
— Chcę prosty wniosek o podział majątku i alimenty na czas sprawy. I chcę, żeby zajął się pan tym szybko.
— Ile pani zdążyło wspólnie dorobić?
— Trzy pokoje, kuchnia, balkon. Dwadzieścia dwa lata wspólnego majątku. Plus działka po moich rodzicach, którą przepisaliśmy kiedyś na nas oboje, bo mąż powiedział, iż tak będzie bezpieczniej.
— Rozumiem. Niech pani przyniesie dokumenty.
Andrzej dowiedział się o wniosku tydzień później, kiedy listonosz wsunął awizo do skrzynki. Wpadł do kuchni, wymachując kopertą.
— Ty naprawdę to zrobiłaś?
— Zrobiłam.
— Bez rozmowy? Bez słowa?
— Ty złożyłeś wniosek o separację bez rozmowy. Ja złożyłam o podział. Różnica jest taka, iż ja mam akt notarialny na działkę, a ty masz tylko mój podpis na karcie gotowania.
— To śmieszne. Z czego będziesz żyć?
— Z tego, co mi się należy. Od męża, który mnie przez dwadzieścia dwa lata traktował jak darmową nawigację.
Chciał coś powiedzieć. Otworzył usta, zamknął. Po raz pierwszy nie znalazł riposty.
— Ale przecież możesz zostać. Możemy to wycofać — powiedział cicho.
— Nie chcę tego wycofać.
Otworzyła szafkę z pojemnikami, które Irena przygotowała tamtego wieczoru. Wyjęła z nich czyste plastikowe pudełka i zaczęła pakować swoje rzeczy z kuchennych szafek. Przyprawy, których nikt nie używał, wałek po matce, notes z przepisami, który prowadziła od pierwszego roku małżeństwa. Andrzej stał w progu i patrzył.
— Zabierasz wałek?
— To mój wałek.
— A co ja będę jadł?
Halina zamknęła pudełko i odgarnęła włosy z czoła.
— Sprawdź w telefonie. Na pewno masz tam jakąś aplikację kulinarną.
Wychodząc z domu, minęła go bez słowa. Na dole, przy klatce, ktoś z sąsiadów wieszał siatkę na rowery. Zapach kiszonej kapusty z czyjejś piwnicy. I tramwaj przejeżdżający gdzieś w górze ulicy. Halina wsiadła na ósemkę, usiadła przy oknie i patrzyła, jak Katowice przesuwają się za szybą. Dwa razy sprawdziła w torbie, czy papiery są. Były.
Po trzech miesiącach sąd przyznał jej połowę wartości mieszkania i wypłatę. Adwokat powiedział przez telefon: — Orzeczenie przyszło. Kwota to sto czterdzieści dwa tysiące złotych. Plus połowa działki.
Halina odłożyła telefon, zamknęła oczy i siedziała tak na krzesełku w wynajętym pokoju. Myślała o tym, iż pierwszy raz od lat nie musi nic podgrzewać, gdy ktoś sobie zażyczy. Nic kroić. Nic podawać. I iż dopiero teraz, wieczorem, pierwszy raz od dawna, zjadła kanapkę na siedząco. Chleb był świeży, z masłem, z ogórkiem. I nikt jej nie przerwał.
