Zaczęło się od tandetnego kuponu na pizzę. W Łodzi, w kwietniu, kiedy śnieg już zszedł, a miasto śmierdziało mokrym kartonem. Siedziałam w kuchni, obierałam ziemniaki i sortowałam rachunki. Poczta leżała na stole od tygodnia. W sunęłam rękę między ulotki Biedronki i wyciągnęłam kartkę z napisem „Lecę w kosmos”.
Fioletowy, z błyszczącym hologramem rakiety. Jak z automatu za dwie złote. „Kup dwa duże napoje, zdobądź gwiazdkę, zbierz dziesięć i wygraj rejs swojego życia. Albo zmywarkę”.
Zmywarka byłaby sensowniejsza. Ale od dziesięciu lat nie wyjeżdżałam dalej niż na działkę teściowej pod Zgierzem. Gdzie ona zawsze siedzi na leżaku i patrzy, jak podlewam jej agrest, i mówi, iż nieboszczyk mąż kopał rowki pod krzaki głębiej. Ja nigdy nie widziałam, co jest za granicą. choćby nie mam paszportu.
— No to lecisz w kosmos — powiedziałam do siebie, bardzo poważnie.
I schowałam kupon do szuflady, pod stare serwetki.
Maria, moja teściowa, śmiała się, gdy jej powiedziałam, iż chcę wziąć udział w konkursie. Stała przy oknie, zapatrzona na blok naprzeciwko, i mieszała herbatę łyżeczką, która dzwoniła o szklankę jak mały cymbał.
— Ty? W kosmos? Najpierw naucz się karpia dobrze przypiec, bo na orbicie nie ma święta. A po drugie, co ty tam będziesz robić, dziecko? Zawsze chodzisz w jednym swetrze.
Nie chodziłam w jednym swetrze. Miałam trzy. Ale jej się nie przerywa. Zwłaszcza od śmierci Michała, odkąd wprowadziła się do naszej dwupokojowej kawalerki na trzecim piętrze i oznajmiła, iż będzie ze mną mieszkać, żebym się tak całkiem nie załamała.
Ona się nie załamała. Ona zdjęła ze ściany nasze wspólne zdjęcie i powiesiła swoje, ślubne, z tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego drugiego.
Konkurs składał się z trzech etapów. Każdy etap to musiała być piosenka o gwiazdach, kosmosie, czymś takim. Nagraj, wstaw na profil, czekaj na gwiazdki. Proste. Nagrałam pierwszą piosenkę nocą, z łazienki, żeby nie obudzić Marii. Wanna, ręcznik, szczotka zamiast mikrofonu. Stara ballada o czerwonych gwiazdach. Jak śpiewałam, to choćby mi się w gardle coś urwało.
Wstawiłam. Do rana było sto czterdzieści gwiazdek. Potem trzysta. Potem tysiąc.
Nie znałam tych ludzi. Ale śpiewałam, jakbym w końcu coś przeciskała przez bardzo małą szparę.
Maria w tym czasie oglądała teleturnieje. Siedziała w moim fotelu, który obróciła przodem do telewizora, tyłem do mojego biurka. Może celowo. Może nie. Ale gdy nagrywałam drugą piosenkę, tym razem w kuchni, weszła po szklankę i stanęła w progu, jakby tam zawsze stał zegar, i patrzyła na mój telefon, jakbym się rozbierała.
— To przez takie rzeczy Michał umarł? — zapytała.
Telefon w dłoni lekko zważniał, jak kawał rozmoczonego chleba.
— Nie — odpowiedziałam. — Michał zmarł, bo serce nie wytrzymało. A to jest piosenka.
— Ja bym się wstydziła, gdyby mój mąż to widział. Kobieta po czterdziestce, a wyśpiewuje coś do telefonu, jak nastolatka.
Skończyłam drugą piosenkę. Wstawiłam. Nic już nie jadłam, tylko wcisnęłam obierkę ziemniaka głębiej w zlew, tak iż potem musiałam odkręcać syfon.
Trzeci etap. Nagrałam piosenkę przy oknie, za mną grad, pojedyncze kulki lodu, które uderzały w parapet jakby chciały wejść do środka. Śpiewałam o zimnym niebie, o człowieku, który zostaje. Głos mi nie drżał. Powiedziałam sobie: nie musisz nic udawać.
Maria musiała coś usłyszeć, bo załomotała w drzwi.
— Czyś ty się napiła? Gadasz do ściany jak ta głupia z góry!
Zaśmiałam się. Wtedy po raz pierwszy.
Potem przyszło powiadomienie. Fioletowy kwadracik na pulpicie. „Dzień dobry, tu Michał z obsługi konkursu. Zakwalifikowałaś się do finału”.
Michał. Akurat tak.
Koło naszego bloku stała zardzewiała przyczepa gastronomiczna z napisem „Grill u Zygmunta”. Cztery metry kwadratowe, bułki, muchy. Mój mąż nazywał to „restauracją dla ludzi bez wyobraźni”. Ale mi tam smakowało. Dlatego całe życie powtarzał, iż to ja jestem ta bez wyobraźni.
Na spotkanie z organizatorem założyłam granatową sukienkę po babce. Z paskiem. Trzymała się na mnie tak, jak się trzyma obietnica — trochę mocniej, niż obiecano. Zapięłam rower w stojaku. Po drodze kupiłam drożdżówkę z budyniem, bo na wieść, iż chcę iść na spotkanie, Maria tak mocno trzepnęła ścierką o blat, iż aż kurz wyfrunał z radioodbiornika. Wiedziałam, iż i tak będzie gorszego.
Organizator. Młody chłopak w puchowej kamizelce, z pieczątką w torbie i plikiem pełnomocnictw. Pachniał gumą balonową i żelem pod prysznic. Wyjaśnił, iż to konkurs o szerokim zasięgu. Że finał jest za trzy tygodnie, w Warszawie, w studiu telewizyjnym. Trzeba tylko… no. Podpisać kilka dokumentów.
— Jakich dokumentów?
— No, normalnych. Zgoda na wizerunek. No i, wiadomo, regulamin.
Nie wiadomo.
Rozprawa. Okazało się, iż nagroda to trzy miliony. Kosmos, to znaczy lot suborbitalny, kapsuła, wiadomo. Ale opcja zamiany: można poprosić o gotówkę. choćby taką, która starczy na małe mieszkanie. Organizator tłumaczył mi to w taki sposób, jakby mówił do pięciolatki. Przewracał strony i pokazywał palcem, na których kartkach mam podpisać.
— Pani Maria — powiedział.
Poczułam, iż cała krew w ciele zmienia bieg i płynie w drugą stronę.
— W naszej bazie jest pani jako spadkobierczyni. Telefon kontaktowy: Maria Zielińska.
— To moja teściowa. To ona jest moim numerem kontaktowym?
— No, tak. Ktoś musiał panią zgłosić.
Podniosłam wzrok.
Maria zgłosiła mnie do konkursu. Maria, która mówiła, iż powinnam się wstydzić. Która kazała mi karpia przypiec. Która wchodziła do kuchni i patrzyła, jakbym się rozbierała.
— Proszę mi pokazać całą dokumentację — powiedziałam.
Chłopak otworzył teczkę. Zanim zdążył cokolwiek zakryć, zobaczyłam listę numerów telefonów. Jej numer. Dwa moje nagrania. I adnotacja, bardzo wyraźnie, długopisem w kolorze fioletowym, iż podmiot wymaga konsultacji z osobą zgłaszającą w sprawie stopnia sprawności psychicznej.
Stopnia sprawności psychicznej.
Dopóki jesteś mężatką, jesteś „nasza”. Dopóki nie jesteś sama, nie masz prawa do siebie.
— Kto to napisał? — zapytałam.
— No… to standardowa procedura. Ktoś z rodziny…
— Kto?
Chłopak zaczerwienił się jak te bułki na grillu u Zygmunta.
— Pani teściowa dzwoniła. Kilka razy. Mówiła, iż ma pani problemy. Z alkoholem. Że to by było dla pani za duże obciążenie. Że lepiej, żeby ktoś inny…
Oto moja życie w jednym zdaniu. Ktoś inny.
Wróciłam do domu. Wjeżdżałam rowerem po schodach, bo nie chciałam zostawiać go w piwnicy, gdzie Maria trzymała przetwory i oskarżała mnie, iż je podjadam. Podjadałam. Ale to nie była zbrodnia.
Przy drzwiach stłukłam butelkę kefiru, który niosłam w siatce. Popłynęło po kafelkach, biała rzeka, bardzo spokojna. Otworzyłam drzwi, pachniało schabowym, dymem i koperkiem. Maria oglądała teleturniej. Podkręciła telewizor, gdy weszłam.
— I co, mieli cię w dupie? Bo ja bym ci od razu powiedziała, iż to pic na wodę.
Patrzyła wciąż w ekran.
— Podpisałam — skłamałam.
Wtedy ona bardzo powoli, jakby większego słowa nie dało się wymówić, powiedziała:
— No, no. Tylko żebyś się nie zdziwiła.
Do finału zostało trzy tygodnie. Codziennie zapisywałam na karteczce: „nie ma cię jeszcze w niebie, ale już jesteś wyżej niż jej wyobraźnia”. Przyklejałam na lodówce. Ona rwała. Ja pisałam następną. Rwała. Pisałam. Raz napisałam tuszem.
W nocy przewracałam się z boku na bok i liczyłam do stu, do tysiąca, do dziesięciu tysięcy gwiazdek, ale wszystkie były tak daleko, iż aż bolały, jakby każda z nich miała ostry koniec. Nie wychodziłam z kuchni. Wychodziłam z siebie.
I wtedy, jednego wieczora, po kolejnym spokojnym obiedzie, po podaniu czterech pierogów z jagodami, bo tyle akurat zostało na talerzu, nie więcej, Maria powiedziała:
— Oddałeś mi syna, a teraz chcesz uciec do gwiazd. To się nie godzi.
Nie powiedziałam, iż syn umarł jedenaście lat temu, we wtorek, o 18:42, przy telewizorze, który ona mu kupiła na imieniny. Nie powiedziałam, bo wtedy z kranu lała się woda i to ona mówiła za mnie.
Do Warszawy pojechałam w piątek rano. Na dworcu kupiłam kawę w automacie za osiem złotych. Wydał mi resztę, wszystkie monety po dziesięć groszy. Trzymałam je w dłoni, jakby to były gwiazdki.
Studio. Korytarze, ekrany, kobiety w słuchawkach i faceci ze skrzyżowanymi ramionami, jakby czekali na bramy raju. Weszłam na scenę. Światło. Nie widziałam publiczności, czułam tylko suchy chłód zakulisowych drzwi i wosk, którym pachniała podłoga.
I wtedy zobaczyłam na krześle w pierwszym rzędzie, tuż przy wygaszonym teleprompterze, Marię. W fioletowym płaszczu, sztywną jak kawał opłatka. Z torebką na kolanach, z której wystawały okulary do czytania. Nie było jej na liście. A jednak.
Patrzyła prosto na mnie. I w tej ciszy, w której można było usłyszeć, jak czyjeś pióro spada na podłogę, zaśpiewałam. Nie balladę. Nie o gwiazdach.
Zaśpiewałam piosenkę, którą mój mąż śpiewał, kiedy wracał z nocnej zmiany. O pustym peronie. O tym, iż ten, kto odszedł, wcale nie czeka. O szarym niebie, które nic nie obiecuje.
Śpiewałam do samego końca. Do ostatniej sylaby. Głos mi nie pękł, chociaż czułam, jak pęka coś obok, coś w pierwszym rzędzie.
Wygrana. Zostałam wywołana. Konfetti, flesze, fioletowe światło. Trzecie miejsce nie dawało lotu, ale dawało czterdzieści tysięcy. Nie trzy miliony. Czterdzieści tysięcy. Tyle, żebyś w Warszawie mogła przez pięć miesięcy wynajmować kawalerkę i kupić sobie paszport. Tyle, żebyś mogła na całe życie odjechać autobusem pospiesznym i zostawić komuś zapach koperku za drzwiami.
Maria czekała na mnie na korytarzu. Chciała coś powiedzieć. Usta już jej się układały, ale ja wsunęłam jej do ręki kupon z rakiety. Ten z szuflady. Ten spod serwetek. I zawinęłam w niego cztery monety po dziesięć groszy.
— To moja część — powiedziałam. — A resztę sobie zatrzymaj.
I poszłam.
Do Łodzi po dokumenty przyjechałam po tygodniu, w nocy. Maria spała. Sprawdzałam przez szparę w drzwiach, jak oddycha. Miara, miara, rytm, jak kapiący kran. Wyjęłam z biurka teczkę, którą trzymałam pod jego zdjęciem. Wyjęłam akt zgonu, jego polisę, naszą umowę najmu. Spakowałam to do grubej torby z promocji.
Zatrzymałam się w progu kuchni. Zostawiłam na stole karteczkę. Jedną. Napisaną tuszem.
„Kupiłam bilet. Długi. Siedzenie przy oknie. Mój numer już się zmienia.”
Wyszłam.
Śnieg topniał. Pachniało dymem z komina, benzyną znad skrzyżowania i cieniem, który został na schodach po mnie, dopóki nie zgasł. Wyjęłam kartę bankomatową, wsunęłam ją w bankomat przy Żabce, sprawdziłam stan: czterdzieści tysięcy. Osiemdziesiąt groszy zostało z mojego życia. Wsiadłam do nocnego autobusu. Kierowca, starszy mężczyzna z kluczykami na palcu, zapytał:
— Jedziemy?
— Jedziemy — powiedziałam.
I kiedy ruszył, w ciemności, nad miastem, nikt już nie kazał mi piec karpia.
