Zmięty półmisek po kremówkach

Mam na imię Tadeusz i przez trzydzieści jeden lat prowadziłem zakład fotograficzny w Częstochowie, przy alei Najświętszej Maryi Panny. Przewinęło się przez mój obiektyw tyle twarzy, iż mógłbym nimi wybrukować Jasną Górę. Ale jedną parę pamiętam do dziś, chociaż od tamtego popołudnia minęło siedem lat.

Był koniec sierpnia. Upalny piątek, w zakładzie pachniało odczynnikiem i kurzem z rolety, którą spuściłem do połowy, żeby słońce nie wypalało tła. Za oknem ludzie szli z lodami od „Cukierni u Piekarzy” vis-à-vis, a tramwaje dzwoniły tak, iż czułem to w zębach. Koło szesnastej miałem już dość — od rana zdjęcia do dowodów, paszportów, dwie chrzciny z wrzeszczącymi niemowlakami i jeden kurs prawa jazdy, gość się czesał piętnaście minut, a i tak wyszedł jak po pobiciu.

Wtedy zadzwonił dzwonek u drzwi. Wszedł mężczyzna po sześćdziesiątce. Za nim — kobieta w lnianej sukience, tak zmiętej, jakby ją wyciągnęła spod psa. Materiał pamiętał każdy zakład krzesła, każdą minutę czekania w samochodzie, każde oparcie o zlew. Nie wyglądała na kogoś, komu zależy na ładnym zdjęciu. Wyglądała na kogoś, kto nie spał od tygodnia.

Mężczyzna podszedł do lady i powiedział, iż chcieliby portret na rocznicę. Trzydzieści osiem lat małżeństwa. Spytał, czy poczekam piętnaście minut, bo żona musi się poprawić. Wskazał za okno, na wystawę cukiernika. Poszła. On został.

Nachylił się do lady i powiedział cicho, iż wie, iż sukienka jest pognieciona. Wiedział, zanim mu cokolwiek powiedziałem. A potem dodał coś, przez co odłożyłem pędzelek do czyszczenia obiektywu i przestałem udawać, iż to zwykłe zlecenie.

— Wie pan, ile razy chciałem, żeby odpoczęła? Proszę liczyć. Dziś wstała o piątej, bo jej matka ma dializy w szpitalu na Białostockiej. Potem lekarz, pranie teścia, spacer z naszą córką po placu Daszyńskiego, obiad dla wnuków, u nas sześćdziesiąt metrów, jest ciasno, ale zawsze wszyscy. I jeszcze telefon do brata. A kładzie się około pierwszej. Codziennie. Od lat.

Mówił to bez żalu, jakby odczytywał plan lekcji. Zdjął okulary, przetarł je rąbkiem koszuli i włożył z powrotem, chociaż wcale nie były brudne.

Wróciła z pudłem kremówek. Trzymała je oburącz, jak cudze dziecko. Podeszła do lustra, wyciągnąłem zza lady parę drobiazgów — spinkę, chustkę. Poprawiła włosy, ale sukienki nie ukryła. Usiadł obok niej, ujął ją za dłoń i złożył palce wokół jej nadgarstka, jakby brał od niej puls. Zdjęcie wyszło idealne. Ona z tymi wszystkimi zmarszczkami na lnie, z podkrążonymi oczami. On z nią.

Kiedy nakładałem fotografię na kuwetę z utrwalaczem, usłyszałem, jak mówi do niego:

— Mogłam chociaż wziąć żelazko od Zośki z parteru. Ona zawsze rano wstaje. Głupio mi.

Odpowiedział tak, iż ręka mi zastygła nad tacką:

— Kochana. Ty od trzydziestu ośmiu lat dźwigasz nas wszystkich na plecach. Dzieci, wnuki, teściów, a teraz i lekarzy, i całą rejestrację w szpitalu. A ja ci powiem: pierwszy raz od dawna wyglądasz jak ktoś, kto ma prawo usiąść w tej sukience i zjeść kremówkę. Daj sobie dziś spokój. Nie jesteś tu od dźwigania wszystkiego na sobie.

Skończyłem portret. Kiedy wręczałem kopertę, on wziął fakturę, zapłacił gotówką, a napiwek wetknął pod gumową podkładkę pod myszkę. Sto dwadzieścia złotych. Na wizytówce, którą mu podałem razem z resztą, zapisał moje nazwisko długopisem, jakby chciał je zapamiętać.

Mijały miesiące. Potem wojna w dokumentach, zmiana w urzędzie skarbowym — i zapomniałem. Zakład zwinąłem dwa lata później. Komputer z programem do retuszu sprzedałem studentowi z Politechniki, ale dysk zewnętrzny ze starymi zleceniami zabrałem do domu, bo szkoda mi było wyrzucić dwadzieścia lat cudzych twarzy.

A w zeszły piątek stałem w kolejce do paczkomatu przy ulicy Dąbrowskiego. Przede mną kobieta w ortalionowej kurtce, koło czterdziestki, z telefonem przyciśniętym barkiem do ucha. Otworzyła paczkę, nie odchodząc od skrytki, bo ktoś na nią czekał w domu i chciała od razu sprawdzić, czy wszystko dojechało całe. W środku — oprawione zdjęcie. Ich portret. Powiększony, sześćdziesiąt na czterdzieści. I ona na nim stała w rozprasowanej sukience. Gładkiej, z paskiem w talii, bez śladu tamtego zagniecenia. Zauważyłem, bo robiłem to ujęcie sam, miałem w oku każdy fałd tego lnu.

— Przepraszam — powiedziałem, zanim zdążyłem ugryźć się w język. — Ja robiłem to zdjęcie. W Częstochowie, przy alei.

Spojrzała na mnie tak, jakbym powiedział coś niemożliwego.

— Pan go zna? Mojego ojca?

Opowiedziałem, jak to było, jak wyglądała sukienka naprawdę, kiedy stawali przed obiektywem. Kobieta zamilkła na chwilę, a potem sięgnęła do wewnętrznej kieszeni kurtki i wyjęła kopertę, którą, jak się okazało, niosła osobno, nie w paczce.

— Ojciec zmarł w marcu — powiedziała. — Ta koperta była w jego biurku, zaadresowana do mnie, z poleceniem, żebym zamówiła powiększenie i wysłała do siebie paczkomatem, bo tak było mu wygodniej, nie chciał, żebym musiała odbierać osobiście od drukarni. W środku był tylko negatyw i jedna kartka.

Podała mi tę kartkę. Pismo mężczyzny, równe, choć drżące pod koniec linijek.

„Córko. To zdjęcie kazałem przerobić rok temu, kiedy mama zaczęła zapominać, gdzie odkłada żelazko. Na oryginale sukienka jest pognieciona, bo tamtego dnia sam ją tak zostawiłem — prasowałem ją po nocach od lat, żeby matka rano myślała, iż to jej ręka, i miała choć to jedno poczucie, iż wszystko trzyma na sobie sama. Tamtego dnia zabrakło mi czasu przed wyjściem z domu. Kazałem zrobić tę drugą wersję, gładką, żebyś wiedziała, co robiłem naprawdę, kiedy już mnie nie będzie. Nie mów jej. Niech myśli, iż to zawsze była jej zasługa.”

Stałem między skrytkami, a wiatr trzaskał markizą nad budką z kebabem. Kobieta schowała kartkę do kieszeni, podziękowała mi cicho i poszła w stronę przystanku, przyciskając ramę zdjęcia do piersi jak coś, co mogłoby się rozbić.

Wróciłem do domu inną drogą niż zwykle, przez plac Biegańskiego, chociaż to spory nadkładanie drogi. Żona akurat wyjmowała pranie z suszarki na balkonie i wołała, żebym podał jej klamerki. Podałem. Potem wszedłem do kuchni, otworzyłem szafkę pod zlewem i wyjąłem żelazko, którego nie dotykałem chyba od dziesięciu lat. Rozłożyłem deskę na środku kuchni. Wzięła koszulę, którą właśnie przyniosła, i patrzyła, jak stawiam żelazko na sztorc.

— Co ty wyprawiasz — powiedziała, ale nie odebrała mi koszuli.

Prasowałem tę koszulę, potem drugą, byle jak, z zakolami tam, gdzie nie trzeba, a ona stała oparta o framugę i nic nie mówiła. Na koniec wyjąłem z lodówki pudełko z dwiema kremówkami, które kupiłem po drodze, i postawiłem je na desce do prasowania, obok żelazka, bo na stole nie było już miejsca.

Jedliśmy je łyżeczkami prosto z pudełka, stojąc przy desce, a za oknem tramwaj zadzwonił tak, iż poczułem to w zębach, dokładnie jak tamtego sierpniowego piątku siedem lat temu.