Zawsze myślałam, iż najgłośniej po rozwodach bywa w naszym bloku w niedziele, kiedy mężczyźni wynoszą kartony, a kobiety trzaskają drzwiami balkonowymi. Ale tamtego czwartku nie było słychać nic. Tylko obcasy Danki stuknęły na klatce o ósmej rano i zgasły przy windzie. Stałam z kubkiem kawy przy wizjerze, bo akurat wycierałam półkę w przedpokoju. Nie podsłuchiwałam. Po prostu w naszym bloku w Bytomiu wszystko słychać przez te cienkie ściany, a ja mam siedemdziesiąt dwa lata i nie muszę się z tego tłumaczyć.
Danka Sikora mieszkała nade mną od jedenastu lat. Na drzwiach miała wycieraczkę w paski, zawsze prosto ułożoną, i tabliczkę „Sikorowie” — tę tabliczkę odkręciła w piątek. Śrubokręt miała własny, to akurat widziałam, bo wychodziłam ze śmieciami i przystanęłam na półpiętrze, żeby złapać oddech. Nie pomogłam jej. choćby się nie odezwałam. Ona też nie. To była taka chwila, kiedy obie udawałyśmy, iż nie ma sprawy.
Sprawa była prosta jak gwóźdź wbity w futrynę. Karol Sikora, jej mąż, chodził do pracy w kopalni od osiemnastu lat, a potem nagle rzucił szychtę i zaczął handlować częściami do starych polonezów. Mówił, iż to lepsze niż pył w płucach. Danka pracowała w przychodni na Szpitalnej, rejestrowała pacjentów, i to ona co miesiąc robiła przelew za mieszkanie. Mieszkanie było wspólne, kupione na kredyt osiemnaście lat temu, jeszcze przed tym, jak ceny w Bytomiu podskoczyły. Notariusz od razu zapisał je na oboje, po połowie. Tyle iż wkład własny — czterdzieści tysięcy złotych — pochodził z pożyczki, którą Danka wzięła sama, na swoje nazwisko, i sama spłacała przez lata, bo Karol wtedy miał długi, o których nie mówił.
W sobotę zjawił się Karol z jakimś mężczyzną w skórzanej kurtce. Tamten trzymał teczkę, a Karol klucze. Wchodzili do mieszkania, kiedy ja akurat wracałam z bazaru z siatką ziemniaków. Zatrzymali się na schodach, bo musiałam przejść.
— Dzień dobry, pani Jadwigo — powiedział Karol. Zawsze był grzeczny. To mi się w nim podobało przez te wszystkie lata: zdejmował czapkę, mówił „proszę pani”, pamiętał, iż biorę leki na serce i nie mogę dźwigać.
— Dzień dobry — odburknęłam.
Mężczyzna w skórzanej kurtce patrzył na zegarek, jakby liczył minuty. Agent nieruchomości. Po tygodniu w bloku już wszyscy wiedzieli, iż Karol chce sprzedać mieszkanie, bo po rozwodzie połowa mu się należy. Danka dostała pozew o podział majątku, a w pozwie stało, iż lokal ma iść pod młotek, a pieniądze po połowie. Tylko iż ona co miesiąc płaciła czynsz, prąd i wodę. I to z jej konta, bo jego konto było zajęte przez komornika za te części, których nie dostarczył klientom.
W niedzielę poszłam do niej z drożdżowym ciastem. Nie żebym się wtrącała — po prostu upiekłam za dużo, a w moim piekarniku od lat wszystko przypala się z jednej strony. Zapukałam. Otworzyła w dresowej bluzie, z włosami spiętymi byle jak. Pachniało u niej płynem do mycia naczyń, cytrynowym.
— Pani Jadwiga, nie trzeba było.
— Trzeba było, bo ciasto zeżre mi mysz, a ja mam dość myszy na tym osiedlu.
Wpuściła mnie. W kuchni stała szafka z uchylonymi drzwiczkami, a na stole leżały papiery. Nie czytałam. Ale widziałam, iż na wierzchu leżał wyrok rozwodowy z pieczątką. I zobaczyłam, iż Danka ma pod oczami takie sine ślady, jakby od tygodnia nie spała we własnym łóżku.
— Karol był w sobotę — powiedziałam, bo po co udawać.
— Wiem. Spisali protokół zdawczy. Chce, żeby mieszkanie poszło na sprzedaż do końca miesiąca.
— A ty?
Wzruszyła ramionami. Wzięła z parapetu słoik z ogórkami, przestawiła na półkę, poprawiła ścierkę. Zawsze musiała coś robić rękami, kiedy coś czuła.
— Mój adwokat mówi, iż mogę walczyć o cały wkład. Tylko iż to potrwa. A ja nie mam już siły, pani Jadwiga. Osiemnaście lat małżeństwa, a on teraz mówi, iż połowa mieszkania to jego, bo tak w papierach stoi. Jakby te papiery znaczyły więcej niż to, iż ja tu szorowałam te podłogi, kiedy on leżał po nocnej zmianie.
Nie odpowiedziałam. Bo co tu odpowiadać. Siedziałam i patrzyłam na tę ścierkę w kratkę, którą ona składała i rozkładała, składała i rozkładała.
W następny czwartek rano znów usłyszałam jej obcasy. Ale tym razem zeszła z kimś. Z mężczyzną. Rozpoznałam głos po chwili: to był teść Danki, ojciec Karola, stary Sikora z dzielnicy Szombierki. Przyjeżdżał do nich czasem w odwiedziny, zawsze z reklamówką jabłek z działki.
— Nie masz prawa — mówił stary Sikora. — Rozumiesz? Nie masz prawa tego robić.
— Mam — odpowiedziała Danka. I to był pierwszy raz, kiedy usłyszałam w jej głosie coś twardego. Jakby ktoś wbił gwóźdź w ścianę.
— To nie tylko twoje.
— Właśnie iż w większej części moje. Spytaj swojego syna, dlaczego przez osiemnaście lat nie oddał mi ani złotówki z tej pożyczki na wkład.
Zeszli po schodach. Nie pojechali windą, bo winda w naszym bloku od maja stoi zepsuta, a na klatce wisi kartka, iż serwis przyjedzie w przyszłym tygodniu. Stary Sikora zatrzymał się na półpiętrze, przy drzwiach z napisem „Z. Krawczyk”. Złapał się poręczy. Sapał.
— To dziecko — powiedział. — choćby nie wiesz, co on przeżył.
Danka już była niżej, przy skrzynkach pocztowych. Słyszałam, jak przekręca klucz w zamku.
— Wiem — powiedziała. — Wiem lepiej niż on.
I wyszła. Stary Sikora postał chwilę, potem zszedł powoli. A ja zostałam na swoim półpiętrze z pustym kubkiem po herbacie i myślałam o tym, iż czasem trzeba zejść po schodach, żeby coś się wreszcie skończyło.
Prawda wyszła na jaw w kancelarii notarialnej przy ulicy Dworcowej. Akurat szłam do okulisty, bo od września gorzej widzę na lewe oko, i zobaczyłam przez szybę, jak Danka siedzi przy biurku, a przed nią leży teczka. Nie zatrzymywałam się. Tylko zwolniłam kroku, bo noga mi dokuczała przy takiej wilgoci. I wtedy zobaczyłam, iż z kancelarii wychodzi Karol. Bez tamtego agenta. Sam. Z rękami w kieszeniach skórzanej kurtki.
— Osiemnaście lat, Karol — powiedziała Danka, kiedy drzwi się za nią zamknęły, a on stał na chodniku. — Osiemnaście lat spłacałam tę pożyczkę na wkład sama. A ty mi teraz mówisz, iż połowa mieszkania i tak ci się należy.
— Bo należy — powiedział. — Byliśmy małżeństwem. Wspólnota majątkowa.
— Nie ma żadnej wspólnoty, kiedy jedno z dwojga płaci, a drugie przez lata bierze pożyczki na hazard i chowa to przed żoną. Sąd to zobaczy. Mam wyciągi z konta za osiemnaście lat, Karol. Co do złotówki.
On spojrzał na nią. A potem zrobił coś, co mnie zaskoczyło: wyjął z kieszeni klucz i rzucił nim o ziemię. Klucz zabrzęczał na chodniku, odbił się od płyty i wpadł do kratki ściekowej. Danka choćby nie drgnęła.
— To sobie go wyjmij — powiedziała. — I tak wymieniłam zamki.
Wtedy zrozumiałam, iż to już nie jest sprawa o mieszkanie. To było coś starszego, co leżało pod tym wszystkim jak fundament. I iż Danka to udźwignie. Nie dlatego, iż była silna. Tylko dlatego, iż nie miała wyjścia.
Dwa tygodnie później spotkałam ją na klatce. Niosła reklamówkę z marketu, a w niej mleko i chleb. I jeszcze coś — zieloną teczkę, z której wystawał róg jakiegoś dokumentu.
— Pani Jadwiga, mam prośbę — powiedziała. — Jakby ktoś pytał, niech pani powie, iż w piątek rano widziała mnie pani pierwszy raz od tygodnia.
— A gdzie byłaś?
— W banku po historię rachunku. I u adwokata.
Nie pytałam dalej. Ale kiedy mijała mnie na schodach, zobaczyłam, iż w tej teczce, tam gdzie wystawał róg, jest pieczęć z napisem „Sąd Rejonowy w Bytomiu”. A pod spodem, wsunięta za papiery, kartka z wyliczeniami. Zapisana jej drobnym pismem. Osiemnaście lat. Czterdzieści tysięcy wkładu. Rata pożyczki co miesiąc. Czynsz. Prąd. Woda. Remont łazienki w dwa tysiące dziewiątym. I data: piątek, godzina dziewiąta.
W piątek rano zeszłam na dół, bo akurat musiałam wyrzucić makulaturę — naprawdę musiałam, zbierałam gazety od miesiąca. I zobaczyłam, jak Danka wsiada do taksówki. Miała na sobie ten swój płaszcz w paski, a w ręku tę zieloną teczkę. Taksówka odjechała w stronę Katowic, gdzie mieści się sąd okręgowy.
Po południu na klatce pojawił się Karol. Nie sam — z ojcem. Stali przy drzwiach Danki i dzwonili. Raz. Drugi. Trzeci.
— Danka! — zawołał stary Sikora. — Wiem, iż tam jesteś!
Ale jej nie było. Wyszłam z mieszkania, żeby sprawdzić, czy nie zalało piwnicy — naprawdę, bo w tamtym tygodniu padało. I powiedziałam, przechodząc obok:
— Nie ma jej.
Karol obrócił się. Miał podkrążone oczy, jakby nie spał.
— Jak to nie ma?
— A tak to. Wyszła rano. Z teczką.
— Z jaką teczką?
— Zieloną. Z pieczątką sądową na wierzchu.
Zapadła cisza. Taka, co to na klatce potrafi być głośniejsza niż krzyk. Bo stary Sikora przestał dzwonić, a Karol oparł się o ścianę i zjechał po niej powoli, jakby nogi mu zmiękły.
— Co ona zrobiła — szepnął.
— A co miała zrobić? — powiedziałam. — Wzięła, co jej się należy.
Tydzień później dowiedziałam się od sąsiadki z dołu, iż sąd wydał postanowienie zabezpieczające. Że Danka złożyła wyciągi bankowe za osiemnaście lat, umowę pożyczki na wkład własny i harmonogram spłat, z którego jasno wynikało, kto płacił, a kto tylko podpisał się na akcie notarialnym. Sędzia miał podobno powiedzieć, iż rzadko widuje sprawę podziału majątku, w której dowody są tak uporządkowane.
Ale to nie wszystko. Karol zniknął na dwa tygodnie, a potem wrócił z wyrokiem w zawieszeniu — za oszustwo wobec klientów, którym brał zaliczki na części do polonezów, a towaru nigdy nie dostarczał. Sąsiadka powiedziała, iż to właśnie te pieniądze od oszukanych klientów miały pokryć jego stare długi hazardowe, te same, przez które Danka osiemnaście lat temu wzięła pożyczkę na wkład. Koło się zamknęło, tylko po drugiej stronie sali sądowej.
Sąd podzielił mieszkanie z uwzględnieniem nakładów: Dance przyznano większościowy udział, bo to ona spłaciła wkład własny i przez osiemnaście lat regulowała wszystkie opłaty, a Karolowi jego część pomniejszono o połowę zaciągniętej niegdyś pożyczki. Karol dostał spłatę gotówką za swój udział — niewielką, bo większość i tak poszła na zaległości komornicze — oraz prawo do rzeczy osobistych, które wywiózł następnego dnia. Tyle co te kartony po telewizorze i mikrofalówce.
Dziś rano Danka zapukała do mnie z sernikiem. Upiekła go w nowym piekarniku, bo stary zabrał Karol.
— I co teraz? — zapytałam.
— Teraz nic — powiedziała. — Mieszkanie jest moje. Papiery już podpisane.
— A Karol?
— Wczoraj przyszedł pod blok z kwiatami. Stał przy trzepaku i czekał.
— A ty?
— A ja mu powiedziałam, żeby sobie te kwiaty zostawił na grób.
Podzieliłyśmy ten sernik. Był z brzegu trochę przypieczony. Ale środek — miękki. Jadłyśmy w milczeniu, a za oknem w Bytomiu padał deszcz i pachniało węglem, jak zawsze w październiku.
Przed wyjściem Danka zostawiła mi klucz. Zapasowy. Taki, co leżał w szufladzie jeszcze z czasów, kiedy Karol gubił swoje.
— Niech pani ma — powiedziała. — Gdyby coś.
Wzięłam. Wyrzuciłam stary karton po telewizorze, który Karol zostawił na klatce. I weszłam do siebie. Na parapecie leżały papiery z urzędu skarbowego — moja sprawa, z odsetkami za nieterminowe zeznanie. Trzysta dwadzieścia złotych. Złożyłam wszystko do koperty, zakleiłam i poszłam na pocztę.
W skrzynce znalazłam awizo. Ktoś nadał list polecony. Z Katowic. Nadawca: D. Sikora.
Rozerwałam kopertę. W środku była kartka z życzeniami zdrowia i zdjęcie. Danka stała na balkonie swojego mieszkania. Trzymała w rękach doniczkę z wrzosami. Za nią, na ścianie, wisiał nowy dzwonek do drzwi — taki mosiężny, wyczyszczony.
A pod spodem, jej drobnym pismem:
„Dziękuję. I przyjdę w sobotę po ten śrubokręt, co go pani pożyczyłam.”
Odłożyłam kartkę na parapecie, obok koperty do urzędu skarbowego. Włożyłam palto, wzięłam siatkę i poszłam szukać w komórce tego śrubokrętu, którego nigdy nie pożyczałam — bo wiedziałam, iż w sobotę Danka i tak przyjdzie, z sernikiem albo bez, i trzeba będzie mieć co jej dać do ręki.
