Krystyna Woźniak wprowadzała to sobie w głowie setki razy: gdzie był ten punkt, w którym szesnastoletnia córka zamieniła się w kogoś obcego. Zaczęło się niewinnie — trzaskane drzwi, słuchawki w uszach przy stole, monosylaby zamiast zdań. Krystyna pracowała jako kierowniczka zmiany w hurtowni budowlanej przy Kokotku, wracała po dwunastej godzinie, i wtedy Basia była już zamknięta w pokoju, z zapaloną tylko lampką biurkową i muzyką, której Krystyna nie rozpoznawała.
— Znowu ta słuchawka na cały wieczór — mówiła do męża, Tadeusza, pochylonego nad krzyżówką przy kuchennym stole, na którym stała niedopita herbata w kubku z reklamą banku. — Coś się w niej popsuło.
Tadeusz wzruszał ramionami. Uważał, iż to wiek, iż przejdzie, iż on też w tym wieku trzaskał drzwiami po odrzuceniu przez dziewczynę z klasy równoległej. Ale to, co działo się z Basią, nie przypominało zwykłego dojrzewania. Ona przestała jeść śniadania. Przestała przynosić do domu koleżanki. Na urodziny babci, u której zawsze piekła z nią szarlotkę, powiedziała, iż boli ją głowa, i została w pokoju.
Punktem zwrotnym była kartkówka z chemii — trójka, pierwsza w tym roku ocena poniżej piątki. Krystyna, zmęczona po nocnej zmianie inwentaryzacyjnej, otworzyła dziennik elektroniczny i zobaczyła to zanim zdążyła się przespać. Wpadła do pokoju córki bez pukania.
— Trójka? Serio, Basiu? Ja się zapierdzielam w tej hurtowni, żeby ty miała korepetycje, żeby miała telefon, żeby niczego ci nie brakowało, a ty mi przynosisz trójkę?
Basia nie oderwała się od zeszytu.
— To tylko ocena.
— To tylko ocena — powtórzyła Krystyna, i coś w jej głosie się złamało, bo usłyszała w tym echo własnej matki, tej samej intonacji, którą przysięgała sobie nigdy nie użyć. — Wiesz co, rób co chcesz. Ja się poddaję.
Trzasnęła drzwiami. To był błąd — poczuła to od razu, w korytarzu, z ręką jeszcze na klamce. Ale duma nie pozwoliła jej wrócić.
Przez kolejny miesiąc rozmawiały tylko o logistyce: podwózka na trening siatkówki, pieniądze na bilet MPK, czy jest chleb. Basia zaczęła wracać później, tłumacząc się nauką u koleżanki, chociaż ta koleżanka, spotkana przypadkiem na Wawelskiej, powiedziała Krystynie, iż nie widziała Basi od dwóch tygodni.
Krystyna nie krzyczała. Usiadła na krawężniku przy przystanku, z siatką zakupów u nóg, i po prostu patrzyła na przejeżdżające autobusy 190. Kłamstwo bolało bardziej niż trójka, bardziej niż trzaśnięte drzwi. Bo znaczyło, iż córka woli spędzać czas gdziekolwiek, byle nie w domu — i wolała okłamać matkę, niż powiedzieć jej prawdę.
Tego wieczoru zastała Basię w kuchni, jedzącą płatki prosto z pudełka nad zlewem, bo nikomu nie chciało się zmywać naczyń od trzech dni.
— Gdzie byłaś dzisiaj po szkole?
— Mówiłam. U Oli.
— Ola cię dzisiaj nie widziała, Basiu. Spotkałam ją na przystanku.
Łyżka zabrzęczała o karton. Basia postawiła go na blacie z takim impetem, iż kilka płatków wysypało się na podłogę, i przez dłuższą chwilę żadna z nich się nie odzywała.
— No to co, będziesz mnie teraz śledzić? Sprawdzać każdy krok?
— Nie chcę cię śledzić. Chcę wiedzieć, dlaczego moja córka mnie okłamuje.
— Bo i tak nic nie rozumiesz! — krzyknęła Basia, i w jej głosie było więcej rozpaczy niż złości. — Ty tylko wracasz z tej roboty i patrzysz na oceny, i pytasz, czy zrobiłam pranie, i nigdy — ani razu — nie zapytałaś, co u mnie w środku.
Krystyna otworzyła usta, żeby odpowiedzieć obronnie, żeby powiedzieć „a kto ci kupił ten telefon, kto cię wozi na siatkówkę", ale coś ją powstrzymało. Może zmęczenie. Może ten dziwny, trzeźwy moment, jaki czasem przychodzi w środku kłótni, kiedy słyszysz nie słowa, ale to, co pod nimi.
Poszła spać bez odpowiedzi. Tej nocy nie zasnęła. Wyjęła stary zeszyt, w którym kiedyś, przed laty, spisywała notatki z terapii rodzinnej — chodziła na nią rok po rozwodzie swoich rodziców, kiedy sama miała siedemnaście lat i nikt jej wtedy nie zapytał, co czuje. Znalazła zdanie podkreślone czerwonym długopisem: „Dziecko, które krzyczy, prosi o coś, czego nie potrafi nazwać".
Rano, zamiast pójść do pracy na siódmą, Krystyna zadzwoniła do kierowniczki i wzięła dzień wolny — pierwszy w tym roku, nie licząc chorobowego. Usiadła na łóżku Basi, jeszcze ciepłym po niej, kiedy córka szykowała się do szkoły w łazience.
— Nie idę dzisiaj do pracy — powiedziała, kiedy Basia weszła z mokrymi włosami. — Zostań ze mną chwilę, zanim pójdziesz. Nie będę pytać o oceny. Nie będę pytać, gdzie byłaś.
Basia stanęła w progu, z plecakiem na jednym ramieniu, jakby wciąż liczyła, ile kroków dzieli ją od wyjścia.
— To o co chcesz pytać?
— O nic. Chcę powiedzieć coś. Może nie rozumiem wszystkiego, przez co teraz przechodzisz. Ale chcę zrozumieć. I jeżeli czasem coś spieprzyłam — a pewnie spieprzyłam niejedno — to nie chcę przez to stracić ciebie.
Basia ważyła te słowa jeszcze chwilę, jakby sprawdzała, czy nie kryje się w nich pułapka. Potem usiadła na brzegu łóżka, plecak zsunął się na podłogę.
— Ola się ze mną nie kolega już — powiedziała, patrząc w podłogę i skubiąc rąbek koszulki. — Od miesiąca. Powiedziała wszystkim w klasie, iż jestem dziwna, bo nie chodzę na imprezy. A ja nie chodzę, bo… bo nie mam co na siebie włożyć takiego jak inne, i wstyd mi to powiedzieć.
Coś w Krystynie pękło jak lód na wiosennej rzece. Przez cały ten miesiąc myślała, iż walczy z buntowniczką, a walczyła z dziewczynką, która wstydziła się powiedzieć matce, iż nie stać ją na bluzę, jaką noszą koleżanki, i wolała kłamać o miejscu pobytu, niż przyznać się do tego wstydu.
Nie przytuliła jej od razu — wiedziała, iż Basia by się cofnęła. Zamiast tego wstała, poszła do kuchni i zaczęła robić naleśniki, tak jak robiła je, gdy Basia miała osiem lat i bała się burzy. Zapach masła na patelni przyciągnął córkę do kuchni bez słowa.
Tydzień później Krystyna wzięła zaliczkę u szefowej i poszła z Basią do galerii przy Ferro, kupiła jej bluzę, o której córka nigdy głośno nie prosiła. Ale ważniejsze niż bluza było to, co zrobiła zaraz potem: zadzwoniła do wychowawczyni klasy i umówiła się na rozmowę o tym, co dzieje się między dziewczynami, a wieczorem, przy tych samych naleśnikach, powiedziała Basi wprost — bez krzyku, bez pretensji — iż od dzisiaj raz w tygodniu, w środę, będą siadać razem przy tym stole, tylko we dwie, i rozmawiać o czymkolwiek, co Basia zechce przynieść.
Basia nie powiedziała „kocham cię, mamo". Powiedziała tylko „dobra", nakładając sobie drugiego naleśnika. Ale w następną środę usiadła przy stole pierwsza, czekając.
