Ludzie w Żyrardowie mówili, iż Bogna Kaczmarek ma rękę do silników, jakiej nie miał żaden mężczyzna w promieniu dwudziestu kilometrów. Ojciec, Zenon, prowadził warsztat przy ulicy Limanowskiego przez trzydzieści dwa lata, a Bogna od dziecka podawała mu klucze, leżąc pod autami razem z nim, z rękami czarnymi od smaru po łokcie. Kiedy zmarł, dwa lata temu, w marcu, wszyscy myśleli, iż warsztat przejdzie na nią. Tak było napisane w testamencie – jedna kartka, notariusz w Skierniewicach, pieczątka.
Problem zaczął się od jej męża.
Robert wprowadził się do tego życia jedenaście lat wcześniej, sympatyczny, gadatliwy, sprzedawał wtedy opony w hurtowni pod Pruszkowem. Zenon go polubił, choć nigdy do końca mu nie ufał – powtarzał córce, iż facet ma dobre gadanie i słabe ręce. Bogna się śmiała. Teraz już się nie śmiała.
Bo miesiąc po pogrzebie Robert przyniósł do warsztatu dokumenty. Spółka cywilna, mówił, tak będzie prościej z podatkami, z ZUS-em, z fakturami od dostawcy części z Łodzi. Podpisz tu i tu, kochanie, ja się tym wszystkim zajmę, ty rób swoje pod maską, a ja ogarnę papiery. Bogna, zmęczona, zapłakana, z rękami wciąż pachnącymi kadzidłem z kościoła św. Karola Boromeusza, podpisała.
Rok później okazało się, iż w tej spółce ma czterdzieści procent. On – sześćdziesiąt.
***
Odkryła to przypadkiem, jesienią, kiedy do warsztatu przyszedł komornik w sprawie zupełnie innej – długu, którego nie znała, zaciągniętego przez Roberta na zakup busa dostawczego, którym nigdy nikt nie jeździł. Siedziała wtedy w małym biurze na zapleczu, między kalendarzem z 2019 roku, którego nikt nie zdjął ze ściany, i termosem z kawą, który parował, bo na dworze było już zimno jak diabli. Komornik położył przed nią papier. Ona przeczytała nazwisko: Kaczmarek Robert, wspólnik większościowy.
– To niemożliwe – powiedziała. – To warsztat mojego ojca.
Komornik wzruszył ramionami, zabrał teczkę i wyszedł, a za oknem akurat przejeżdżał autobus linii 3, rozpryskując kałuże po deszczu, który padał od rana.
Robert, kiedy wrócił wieczorem, tłumaczył się długo. Że to na wszelki wypadek, iż tak było wygodniej z kredytem, iż przecież i tak wszystko zostaje w rodzinie. Że ona się nie zna na papierach, a on się zna, i po co ma się tym stresować, skoro ma jego. Mówił to, siedząc przy stole, na którym stała fotografia Zenona w czapce z daszkiem, uśmiechniętego, z kluczem francuskim w dłoni.
Bogna wtedy nic nie powiedziała. Wstała, poszła do warsztatu, zamknęła bramę na klucz i siedziała tam do drugiej w nocy, patrząc na podnośnik, na którym jeszcze stał opel jej ostatniego klienta.
***
Przez kolejne miesiące zbierała dowody, spokojnie, po cichu, tak jak zbiera się narzędzia do skrzynki – jedno po drugim, na adekwatne miejsce. Poszła do księgowej, pani Ireny, która prowadziła firmę jeszcze za czasów Zenona, i poprosiła o wgląd we wszystkie faktury z ostatnich dwunastu miesięcy. Okazało się, iż Robert wyprowadził z konta spółki niemal sto dziesięć tysięcy złotych – na bliżej nieokreślone "koszty rozwoju", na leasing busa, którego użytkownikiem był jego kolega z Grodziska Mazowieckiego, na fakturę za części, które nigdy nie dotarły do warsztatu.
Pojechała do notariusza w Skierniewicach, tego samego, co robił testament ojca. Zapytała, czy da się cofnąć podpis pod umową spółki, jeżeli została zawarta na podstawie wprowadzenia w błąd i niepełnej informacji o udziałach. Notariusz powiedział, iż sama umowa jest ważna, ale iż ma prawo żądać rozwiązania spółki i podziału majątku, a przy takich nadużyciach finansowych – choćby dochodzenia roszczeń z nawiązką. Doradził prawnika od prawa gospodarczego, konkretnie panią mecenas Wiewiórską z kancelarii przy Rynku.
Trzy tygodnie później Bogna, mecenas Wiewiórska i księgowa Irena siedziały razem przy stole w tym samym biurze na zapleczu, z papierami rozłożonymi tak, jak ojciec kiedyś rozkładał części silnika – każda na swoim miejscu, ponumerowana.
***
Rozmowa z Robertem odbyła się w warsztacie, w sobotę, kiedy nie było klientów. Padał deszcz ze śniegiem, pierwszy tej jesieni, i po hali rozchodził się zapach oleju silnikowego zmieszany z wilgocią.
Robert wszedł, jak zwykle, z papierosem za uchem, chociaż nie palił od lat, taki nawyk mu został po ojcu.
– Musimy pogadać – powiedział.
– Już pogadałam – odpowiedziała Bogna. Położyła na stole trzy dokumenty: pozew o rozwiązanie spółki cywilnej, wniosek do sądu rejonowego w Żyrardowie o zwrot wyprowadzonych środków oraz umowę przedwstępną odkupu jego czterdziestu procent udziałów za symboliczną złotówkę – w zamian za wycofanie roszczeń wobec komornika i rezygnację z dalszych pretensji do firmy.
– To jakiś żart – powiedział Robert, ale głos mu się załamał w połowie zdania.
– Masz dwie opcje. Albo podpisujesz i wychodzisz stąd bez procesu karnego za sprzeniewierzenie środków spółki, albo mecenas Wiewiórska składa to jutro rano w prokuraturze, razem z fakturami od pani Ireny.
Robert usiadł na starym krześle przy warsztatowym stole, tym samym, na którym Zenon jadł kanapki przez trzydzieści lat. Patrzył na papiery długo, przesuwał palcem po linijce z sumą – sto dziesięć tysięcy złotych – jakby liczył, iż zniknie.
Podpisał o siedemnastej dwadzieścia. Bogna zapamiętała, bo w tym momencie na zewnątrz zapaliła się latarnia, ta sama, która od lat migotała i której nikt nie naprawił.
Robert wyszedł z warsztatu tego samego wieczoru z jedną torbą i bez słowa. Nie zabrał choćby zdjęcia ich ślubu, które stało na półce obok kluczy nastawnych.
***
Miesiąc później Bogna zmieniła zamek w bramie warsztatu – nie dlatego, iż się bała, tylko dlatego, iż taki był zwyczaj, kiedy zmieniał się właściciel. Powiesiła nad wejściem starą tablicę z napisem "Warsztat Kaczmarek", tę samą, którą ojciec zawiesił w 1991 roku, tylko odnowioną, z nową farbą na literach.
W poniedziałek rano przyszedł pierwszy klient – pan Wacław z fiatem tipo, który jeździł do Zenona jeszcze za komuny. Bogna wsunęła się pod maskę, z kluczem w dłoni, i pracowała do zmierzchu, sama, spokojnie, jakby nic się nie stało.
