W sali bankietowej pachniało tanim woskiem ze świec i przysmażoną cebulą, którą ciągnęło z baru obok. Dziwna mieszanka, ale w Krakowie nikt się nad tym nie zastanawiał. Za oknem, nad dachami Plant, stał Wawel — podświetlony na pomarańczowo, jakby ktoś przed snem zapomniał zgasić lampę w muzeum. Barbara Lis, w czarnej sukience z dekoltem na plecach, trzeci raz poprawiała ten sam kosmyk za uchem. Palce miała lepkie od szampana, bo kelner nalał jej przed chwilą, chociaż prosiła o wodę.
— Pani Barbaro, za dwie minuty wchodzimy — rzucił organizator, młody chłopak z nausznikiem w uchu, nie zatrzymując się.
— To niech pan powie tej kobiecie przy fortepianie, żeby przestała grać Mazurka Dąbrowskiego — odparła. — Bo ja tu nie przyszłam na hymn, tylko na rocznicę.
Miała czterdzieści sześć lat i własną restaurację na Podgórzu. «Pod Sukiennicami» — lokal z widokiem na Rynek Podgórski, wynajęty od miasta za śmieszne pieniądze, bo w umowie widniał zapis o remoncie zabytkowej kamienicy. Spłacała ten remont dłużej, niż trwały jej dwa małżeństwa. I o ile pierwszy mąż zniknął z horyzontu, o tyle remont został — jak blizna po ojcu alkoholiku, który przez jedenaście lat nie zapłacił ani złotówki alimentów, a potem przysłał jej kartkę z Zakopanego z podpisem: «Wesołych Świąt, tata». Kartka przez cały czas leżała w kuchennej szufladzie, obok rachunku za prąd sprzed czterech lat.
Dziś obchodzono nie okrągłą rocznicę restauracji, nie jej urodziny, a piętnastolecie programów kulinarnych, które prowadziła na antenie regionalnej telewizji. «Smaki Podgórza», potem «Z patelni Barbary», a na końcu cykl o pierogach, za pomocą którego dostała nagrodę od prezydenta miasta. Goście jedli, pili i czekali, aż powie coś miłego o sobie samej. Kelnerzy roznosili wątróbkę z jabłkami. Przy barze stał stary Jacobsen, dziennikarz radiowy, który przyszedł tylko dlatego, iż obiecano mu darmowy talerz i dwa piwa.
Barbara nie powiedziała nic miłego. Zamiast tego podeszła do stołu, na którym stał jej mikrofon, i postawiła na obrusie teczkę z beżowego kartonu. Teczka miała przetarcia na rogach. Z boku wystawała serwetka, jakby ktoś włożył ją tam w pośpiechu, żeby nie pękł zamek.
— Zanim ktokolwiek wzniesie toast — zaczęła, a jej głos odbił się od świeczników — muszę coś powiedzieć. I nie chodzi o pierogi ani o piec konwekcyjny.
Nikt nie odłożył sztućców. Po prostu przestali nimi ruszać. Jedna kobieta przy stole numer cztery zostawiła palec w szklance z kompotem. Inny mężczyzna, ten od wynajmu sal, wsunął telefon do marynarki i zapomniał go wyłączyć. Fortepian ucichł. Irena Majewska — starsza o cztery lata, w granatowej garsonce, której nie nosiła od pogrzebu matki — zdjęła baletki i usiadła bokiem na taborecie. Nie znosiła, gdy Barbara mówiła publicznie. Twierdziła, iż wtedy robi się z niej ktoś obcy, ktoś, kto stroi żarty dla publiki, zamiast powiedzieć wprost, iż w domu nie ma chleba.
— Jestem z Ireną od dziewiętnastego roku mojego życia — Barbara mówiła równym tonem, jakby czytała przepis na kremówkę. — Poznałam ją, kiedy jeszcze uczyła gry na pianinie w wiejskim domu kultury, w Wieliczce. Miałam siedemnaście lat i myślałam, iż cały świat kończy się na polu za kopalnią. Ona przyjechała z Krakowa. Miała granatowy płaszcz i torbę pełną nut. Pamiętam, iż stłukła mi kubek z herbatą. Postawiła go na brzegu stołu, a ja chciałam coś powiedzieć o Etiudzie a-moll i machnęłam ręką. Herbata zalaną nuty. Ona się roześmiała, a ja pierwszy raz w życiu pomyślałam, iż ktoś ma ładny śmiech. Nie poszłam wtedy do domu. Poszłam za nią na przystanek. Tramwaj numer osiemnaście. Do dziś wiem, iż bilet kosztował wtedy trzy złote dwadzieścia.
Urwała, bo na sali ktoś odchrząknął. Matka Barbary, Krystyna, siedziała w pierwszym rzędzie, przy samym torcie. Miała na sobie gorset, który co chwilę poprawiała, i torebkę z wężowej skóry, kupioną na bazarku w Starym Sączu. Nie patrzyła na córkę. Układała jagodziankę z porcelanowego półmiska na swój talerz, potem z talerza na serwetkę, potem z powrotem na półmisek. Jej palce były suche, z odciskiem po obrączce, której nie zdjęła choćby po śmierci męża.
— Mamo — Barbara zrobiła krok w stronę pierwszego rzędu. — Ty wiesz, kim jest Irena. Zawsze wiedziałaś. To ta kobieta, której nie zapraszałaś na Wigilię, bo mówiłaś, iż nie ma miejsca przy stole. To ta, która po twoim zawale siedziała ze mną na korytarzu w szpitalu imienia Narutowicza i trzymała mi dłoń, kiedy ty na OIOM-ie kazałaś pielęgniarce zagrać ci coś z radia.
Krystyna nie uniosła wzroku. Skubała lukier z jagodzianki. Goście udawali, iż nie oddychają. Barman, student trzeciego roku hotelarstwa, złapał zsuwający się ze stojaka kieliszek i choćby się nie uśmiechnął.
— Więc postanowiłam przestać kłamać — Barbara podeszła do stolika, przy którym siedziała Irena. — Ale nie chodzi tylko o to, co powiedziałam. Bo słowa u nas nic nie znaczą. Od jedenastu lat mówię, iż «musimy porozmawiać». Od jedenastu lat zamiata się sprawy pod dywanik, a rano robi się owsianka bez soli. Dlatego zrobiłam coś, czego nie da się cofnąć.
Otworzyła teczkę. Zaczepiła paznokciem o metalowy mechanizm, ale nie powiedziała przy tym żadnego przekleństwa. Wyciągnęła plik dokumentów spiętych zszywaczem, a na wierzch położyła klucz. Zwykły, z niebieską plakietką zabytkowej kamienicy, jakby ktoś wyrył na niej coś nieczytelnego, ale teraz widać było tylko światło odbijające się od metalu.
— Restauracja «Pod Sukiennicami» jest teraz nasza wspólna. Nie moja. Nasza. Notariusz podpisał akt darowizny w zeszły wtorek w mieszkaniu na Dietla. Wartość lokalu według rzeczoznawcy to czterysta dwadzieścia tysięcy złotych. Połowa należy do Ireny. Tak samo mieszkanie na Krasickiego, w którym mieszkamy obie, chociaż na domofonie widnieje tylko moje nazwisko. Już nie będzie. Klucz jest od głównego wejścia. Chciałam, żebyś to usłyszała tutaj, przy świadkach, a nie z pisma od kuratora, kiedy już nie będzie komu się tłumaczyć.
Na sali zrobiło się tak cicho, iż słychać było, jak w głośnikach trzeszczy mikrofon. Irena nie wyciągnęła ręki. Siedziała z dłońmi schowanymi między udami, jakby bała się, iż klucz ją poparzy. Dopiero po dłuższej chwili zdjęła z szyi cienki łańcuszek, rozpięła go i powiedziała najgłośniej, jak potrafiła:
— To otwiera tylko skrzynkę z nutami. Ale o ile to prawda, to chcę zobaczyć podpis.
Barbara nie zawahała się. Podała jej dokument. Irena wzięła do ręki długopis, który leżał obok talerza z wątróbką — reklamowy, z logo banku spółdzielczego. Odkręciła. Podpisała, nie czytając. Potem zamknęła teczkę i położyła ją sobie na kolanach.
Matka w końcu wstała. Podeszła do stołu, nie odzywając się. Wszyscy myśleli, iż weźmie torebkę i pójdzie w stronę wyjścia. Ale Krystyna Lis, siedemdziesiąt dwa lata, kobieta, która nigdy nie poprosiła córkę o wybaczenie, wzięła z półmiska jedną jagodziankę. Nie tę, którą skubała. Nową, całą, z cukrem pudrem na wierzchu. Położyła ją na serwetce przed Ireną. Potem wyprostowała ramiona, poprawiła gorset i wróciła na swoje miejsce. Nie zjadła ani kęsa do końca wieczoru.
Barbara stała z pustymi rękoma. Kelner podał jej kieliszek szampana, ale ona odstawiła go na tacę. Podeszła do Ireny od tyłu, zdjęła jej z baletki drobinkę kurzu, chociaż kurzu tam nie było. Chciała coś powiedzieć. Irena ujęła klucz dwoma palcami, wsunęła go do kieszeni garsonki. Po chwili razem wyszły na balkon. Za nimi gwar gości rozpłynął się w wieczornym powietrzu, a w dole, po torowisku na Starowiślnej, przejechał tramwaj, zostawiając za sobą złoty ślad na mokrych szynach.
Na parapecie obok pustej doniczki leżał scyzoryk. Barbara wzięła go do ręki, otworzyła jedno ostrze i powiedziała tylko:
— Jutro wymienimy tabliczkę na drzwiach. Dwie litery. L i M. To się zmieści.
Irena poprawiła kołnierzyk garsonki. Z kieszeni wysunęła jej się stara pięciozłotowa moneta. Potoczyła się po marmurowej posadzce balkonu, uderzyła o kratkę ściekową i wpadła do środka.
Nikt po nią nie sięgnął. Tego wieczoru nikt już nie musiał niczego odkładać na później.
