Mam czterdzieści dwa lata i warsztat samochodowy, który przejąłem po teściu. Kiedy nasza Hania skończyła miesiąc, zjawiła się babcia Michalina. Bez zapowiedzi. Wsiadła w autobus w Jeleniej Górze i przejechała bite sto czterdzieści kilometrów, żeby zobaczyć prawnuczkę. Osiemdziesiąt trzy lata, a wysiadła z tego PKS-u, jakby wracała z niedzielnego spaceru. W jednej ręce reklamówka z oscypkami, w drugiej słoik miodu z własnej pasieki.
Nie powiem, żebym był zachwycony. Mieliśmy z Anką ledwo żywe ciała po miesiącu nieprzespanych nocy, a tu jeszcze gość. Ale żonie zaświeciły się oczy, więc ugryzłem się w język.
Babcia zajęła kanapę w salonie, rozłożyła swój zielony szal z frędzlami i od razu chciała pomagać przy małej. Ja w tym czasie próbowałem wcisnąć w grafik jeszcze jednego klienta, bo wziąłem kredyt na nowy podnośnik. Dwanaście tysięcy rat do spłacenia, a sezon ogórkowy w pełni. Wierciłem się więc na krześle i zerkałem na telefon, kiedy Hania zaczęła się drzeć.
A drzeć się to ona umiała. Już wtarliśmy z Anką w ściany ścieżkę, bo nosiliśmy ją nocami wzdłuż korytarza. Karmiona — płakała. Przewinięta — płakała. Karuzelka z melodyjką — jeszcze głośniej. Zaczynałem już czuć, iż robię się agresywny. Nie na dziecko. Na siebie.
Tamtego popołudnia Hania osiągnęła nowy poziom. Siniała z wysiłku, piąstki zaciśnięte, nóżki sztywne. Anka próbowała wszystkiego. Bujanie w wózku. Noszenie w chuście. choćby suszarkę do włosów włączyła, bo ktoś jej powiedział, iż szum uspokaja niemowlaki. Gówno prawda.
I wtedy babcia podniosła się z kanapy.
Nawet nie zapytała. Po prostu wyjęła Hanię z rąk Anki takim ruchem, jakby odbierała bochenek chleba z lady. Są rzeczy, których się nie uczysz — wchodzą przez skórę, kiedy wychowujesz piątkę dzieci bez pralki i bez łazienki w domu. Jej palce były całe w żyłach, ale chwyt pewny jak śruba w bloku silnika.
Usiadła na starym fotelu, który miałem wyrzucić pół roku temu i nie zdążyłem. Zaczęła kołysać Hanię. I zaśpiewała.
Znam tę melodię. Słyszałem ją w aucie, kiedy Anka usypiała starszego, Marcela. To ta sama kołysanka, którą babcia śpiewała jej, a wcześniej — jej matce. Cztery pokolenia w jednej piosence. Tylko iż ja nigdy nie zwracałem na nią większej uwagi. Uznawałem, iż to po prostu jeden z tych wiejskich zaśpiewów z Kotliny Kłodzkiej.
Ale tamtego dnia w pokoju działo się coś dziwnego.
Głos babci był cichutki, trochę drżący, jakby stara płyta miała rysę. A jednak każda nuta niosła coś, czego nie umiem nazwać. Marcel, który jeszcze minutę wcześniej skakał po kanapie jak opętany, zamarł. Po prostu stanął przy fotelu i wpatrywał się w babcię.
Hania stopniowo przestawała się trząść.
— Patrz — powiedziała cicho Anka i wskazała brodą małą.
Dziewczynka miała jeszcze mokre policzki, ale piąstki się rozluźniły. Powieki robiły się coraz cięższe. Po dwóch minutach spała głęboko, z otwartymi ustami, śliniąc babcię na bluzkę.
Babcia nie przestawała śpiewać.
Marcel wdrapał się na kanapę, położył głowę na poduszce i zamknął oczy. Anka usiadła obok niego, choćby nie wiem kiedy. Sam oparłem się o framugę i poczułem, iż nogi robią mi się z waty.
Ja, który od tygodnia nie mogłem dospać trzech godzin z rzędu, nagle zapadłem się w sen, jakby mnie ktoś wyłączył wyłącznikiem.
Obudziłem się o ósmej wieczorem. Na dworze był już mrok, tylko lampa sodowa z ulicy malowała sufit pomarańczowym trójkątem. W telewizorze mrugał wygaszacz. Zegar na ścianie tykał nierówno — zawsze irytował mnie ten mechanizm, ale tego wieczora pierwszy raz zabrzmiał mi jak coś własnego. Hania spała w łóżeczku. Anka miała twarz wciśniętą w koc, jakby ktoś ją tam rzucił z dwumetrowej wysokości.
W kuchni dymił rosół, a babcia odsączała makaron w durszlaku, który przywiozła ze sobą, bo nie ufała moim teflonom.
Podszedłem i nalałem wody do czajnika.
— Babciu, co to za piosenka? — zapytałem, żeby coś powiedzieć.
— A ta? — uśmiechnęła się, ocierając ręce w ściereczkę w kratę. — Jak Młoda była wesoła, to jej mama tak śpiewała. A mi moja mama. I tak dalej, prościutko, jak nitka.
Wróciłem do salonu. Anka przez cały czas spała. Marcel zwisał z krawędzi kanapy, ściskając w jednym ręku wyścigówkę, a w drugim — palec babci, która z nim usnęła. Ta ich dwójka tworzyła coś w rodzaju kompozycji — mały i stara, oboje zaplątani w ciemność.
Stałem tam długo, z kubkiem herbaty stygnącej w dłoni. Za oknem sąsiadka wieszała pranie mimo zmroku, bo w dzień nie zdążyła. Zwyczajny widok, a mnie ścisnęło coś w gardle, jakby ktoś znalazł przewód, którego nigdy wcześniej nie widziałem, i docisnął go palcem.
Wiedziałem, co powinienem czuć. Wdzięczność, rozczulenie. Ale było we mnie i coś innego — złość na samego siebie. Bo przez cały ten miesiąc liczyłem klientów, raty za podnośnik i godziny snu, a nie zauważyłem, kiedy moja żona przestała się do mnie odzywać inaczej niż listą rzeczy do zrobienia. Babcia przyjechała ze stu czterdziestu kilometrów i w dwadzieścia minut zrobiła to, czego ja nie potrafiłem od czterech tygodni.
Nazajutrz rano, kiedy babcia jeszcze spała, usiadłem w kuchni z telefonem. Miałem umówionego klienta na wymianę sprzęgła, drugiego na przegląd przed trasą. Trzymałem kciuk nad ekranem dłużej, niż trzeba, myśląc o tych dwunastu tysiącach rat. W końcu zadzwoniłem i przełożyłem oba terminy na czwartek. Potem odłożyłem telefon na parapet ekranem w dół i poszedłem obudzić Marcela.
Wziąłem Hanię na spacer do parku. Wózek prowadziłem jedną ręką, bo w drugiej trzymałem kubek z parzącą kawą, i pierwszy raz od dawna nie wyciągałem telefonu na każdym przejściu dla pieszych.
Babcia wyjechała we wtorek. Dałem jej na bilet sto złotych, ale wpakowała mi je z powrotem do dłoni, kiedy udawałem, iż zmieniam coś w aucie. Powiedziała, iż przyjedzie na święta, jak będzie mróz, bo wtedy autobusy mniej śmierdzą.
Przez kolejne dni łapałem się na tym, iż w warsztacie robię rzeczy machinalnie, a myślami wracam do tego fotela i głosu, który uciszył cały dom. Zacząłem się kłócić z Anką o głupstwa — o to, iż zapomniała kupić mleko, iż zostawiła światło w łazience. Wiedziałem, iż nie chodzi o mleko ani o światło. Chodziło o to, iż nie umiałem jej powiedzieć wprost, co się we mnie przewróciło.
W piątek, zamiast się kłócić, powiedziałem jej to, co czułem — iż boję się, iż jestem dla dzieci tylko facetem, który wraca zmęczony i liczy raty. Anka milczała chwilę, potem powiedziała, iż boi się tego samego dla siebie. Tego wieczoru nie rozwiązaliśmy niczego, ale przestaliśmy się kłócić o mleko.
W poniedziałek zapisałem się na popołudniowy dyżur w gminnym domu seniora. Trzy razy w tygodniu, po dwie godziny. Jeżdżę tam prosto z warsztatu, umyty dopiero po łokcie, bo coraz częściej łapię się na tym, iż nie potrafię przejść obok kogoś starszego bez jednego „dzień dobry”.
Prowadząca pyta, czy mogę przynosić gry planszowe. Przynoszę. Czasem gram z panem Stanisławem w warcaby i słucham, jak się złości, iż mu dzieci nie dzwonią, a wnuki to tylko na „czymś tam do fotografii”. Raz przegrałem z nim trzy partie z rzędu, bo cały czas myślałem, jak on siedzi w tym pokoju sam, kiedy jego wnuki mają telefony pełne zdjęć, których nikt mu nie pokazuje.
Kiedy Anka zobaczyła mnie z plikiem mioteł i szczotek w bagażniku, zapytała, czy biorę fuchy na boku.
— Nie — powiedziałem. — To dla babci. Nie twojej. Po prostu dla babć. Takich, co śpiewają.
Nie zrozumiała wtedy do końca, widziałem to po jej minie. Ale nic nie powiedziała, tylko usiadła obok mnie w aucie i włączyła radio.
Kilka tygodni później, w niedzielny wieczór, Hania w końcu zasnęła bez krzyku, a Marcel po raz pierwszy sam zaniósł swój talerz do zlewu. Wyjąłem z szafy szary koc babci Michaliny, który zostawiła "na wszelki wypadek", rozłożyłem go na kolanach Anki i usiadłem obok niej na kanapie. Znalazłem w radiu audycję „Przy muzyce o zmroku” — leciały tam stare, wolne melodie, od których robią się ciężkie powieki. Anka oparła głowę na moim ramieniu, nie mówiąc nic, i tak siedzieliśmy, aż za oknem zapaliły się latarnie.
