Bagatela pachnie mokrym asfaltem i pieczywem z piekarni na rogu, kiedy Hanka Woźniak zamyka kraty sklepu spożywczego, który prowadzi od jedenastu lat. Jest wtorek, piąta po południu, telewizor w zapleczu mamrocze prognozę pogody, a ona wciąż trzyma w dłoni telefon z nieodebranym połączeniem od siostry. Trzecim z rzędu.
Nie oddzwoni. Nie dziś.
Ludzie w kolejce po chleb pytali ją czasem, dlaczego nie jeździ już na Wigilię do rodziców, dlaczego na zdjęciach z rodzinnych imprez brakuje jej twarzy. Odpowiadała coś wymijającego o nawale pracy, sięgając po następną bułkę do wagi. Prawdy nie da się streścić w przerwie między jednym klientem a drugim.
Ma czterdzieści trzy lata, dwoje dorosłych dzieci, mężczyznę, z którym mieszka od dwudziestu lat bez ślubu — i to właśnie ten fakt siostra Renata potrafiła wyciągać przy każdej okazji jak asa z rękawa. Przy chrzcinach, przy imieninach mamy, choćby na pogrzebie wujka. „Kiedy wy się wreszcie pobierzecie, bo ludzie gadają" — mówiła to z tym samym uśmiechem co zawsze, poprawiając przy tym serwetkę pod talerzem, jakby to była najzwyklejsza uwaga o pogodzie. A matka przytakiwała w milczeniu, bo Renata przecież wyszła za mąż w kościele Mariackim, urodziła trójkę, ma dom pod Wieliczką z ogrodem i huśtawką dla wnuków.
Hanka pamięta wieczór sprzed dwóch lat, kiedy urodziny mamy skończyły się tak, iż wyszła bez deseru, zostawiając na stole nietkniętą sernik z rodzynkami. Rozmowa zaczęła się niewinnie — od pytania, czy sklep dobrze prosperuje. Skończyła na tym, iż brat Wiesiek, przy trzecim piwie Żywiec, oznajmił przy wszystkich, iż gdyby wtedy, w dwa tysiące ósmym, nie pożyczyła od rodziców tych czterech tysięcy złotych na start biznesu, to on by dziś miał warsztat blacharski, a nie ona sklep. Suma dawno przestała mieć znaczenie — dziś to cena jednej lodówki — ale w tej rodzinie dług się nie przedawnia. Wracał przy każdej okazji, jakby to była jedyna rzecz, którą warto o niej pamiętać.
Matka wtedy nie stanęła po jej stronie. Powiedziała tylko: „Nie rób z tego dramatu, Haniu, przecież to była żartobliwa uwaga", i sięgnęła po dokładkę bigosu.
Nie była żartobliwa. Hanka przez pięć lat spłacała tę pożyczkę co do złotówki, doliczając sobie odsetki, których nikt od niej nie żądał, żeby nikt nie miał prawa nic powiedzieć. A jednak mówili.
Próbowała rozmawiać. Zadzwoniła kiedyś do matki i powiedziała wprost, iż nie chce więcej słyszeć porównań z Renatą, iż nie chce, żeby ktoś wyciągał sprawy sprzed dwudziestu lat przy każdym rodzinnym obiedzie. Matka odpowiedziała, iż Hanka zawsze była przewrażliwiona, iż w tej rodzinie zawsze się żartowało i nikt nigdy nie robił z tego afery. Że to ona wprowadza niepotrzebne napięcie.
Tak było za każdym razem. To ona przepraszała pierwsza. To ona dzwoniła po ciszy. To ona przywoziła na święta koszyk większy niż inni — domowe pierogi, wino, prezenty dla wszystkich dzieciaków — jakby chciała odkupić coś, czego choćby nie popełniła.
W lutym tego roku, w dniu, w którym skończyła czterdzieści trzy lata, nikt z rodziny nie zadzwonił przed południem. Renata napisała wieczorem esemesa z emotikoną tortu. Matka zadzwoniła dzień później, bo — jak powiedziała — pomyliła daty w kalendarzu. Hanka usiadła wtedy na zapleczu, między kartonami konserw a starym kalendarzem reklamowym z apteki przy Karmelickiej, wzięła kartkę z bloczku do zamówień i zaczęła liczyć — kto do kogo dzwonił pierwszy przez ostatnie dwa lata, kto pamiętał czyje urodziny, kto przepraszał po kłótni.
Kolumna z jej imieniem miała osiemnaście kresek. Kolumna reszty rodziny — trzy.
Tego wieczoru, gdy zamykała kraty na Bagateli, zdecydowała.
Nie zrobiła sceny. Nie wystukała długiej wiadomości z pretensjami, nie zadzwoniła, żeby wykrzyczeć dwadzieścia lat żalu. Poszła do kancelarii przy Karmelickiej i napisała zwykłe oświadczenie — iż pożyczka z dwa tysiące ósmego roku, w kwocie czterech tysięcy złotych, została w całości spłacona, i iż żadna ze stron nie rości sobie już żadnych pretensji z tego tytułu. Poprosiła tylko, żeby rodzice się pod tym podpisali, a notariusz poświadczył podpisy. Nie dlatego, iż ktoś jej to kazał zrobić. Chciała mieć w szufladzie kartkę, którą będzie mogła położyć na stole, gdyby ktoś znowu zaczął liczyć jej dług przy trzecim piwie.
Matka była zaskoczona telefonem z kancelarii. Pytała, po co to całe zamieszanie, przecież to była drobna sprawa rodzinna. Hanka odpowiedziała spokojnym tonem, iż skoro to drobna sprawa, to podpisanie jednej kartki nie powinno nikomu zająć więcej niż pięć minut.
Podpisali oboje, matka i ojciec, w poniedziałek po południu.
Odebrała dokument w czwartek, w drobnym deszczu, w biurze pachnącym starym drewnem i kawą z ekspresu w recepcji. Złożyła kartkę we dwoje, włożyła do teczki, którą trzyma w szufladzie biurka w sklepie, obok umowy najmu lokalu i polisy ubezpieczeniowej.
Renata zadzwoniła tydzień później, żeby zapytać, o co ta cała „afera z notariuszem".
— Żadna afera — powiedziała Hanka, przekładając bochenki chleba z jednej półki na drugą, żeby świeże były bliżej wejścia. — Miałam wolne popołudnie, to załatwiłam parę spraw.
— Mama mówi, iż to było jakieś dziwne.
— Mama zawsze coś mówi. — Hanka poprawiła cenówkę przy bułkach, która się odkleiła. — Muszę kończyć, klient czeka.
Klienta nie było. Odłożyła telefon na ladę, obok pudełka z drobnymi na wydawanie reszty, i wróciła do układania pieczywa, tak jak robi to każdego wtorku o piątej.
