Tego ranka padał deszcz ze śniegiem, chociaż kalendarz pokazywał połowę kwietnia. Stałem przy oknie w kuchni i patrzyłem, jak Karolina wychodzi z sypialni w płaszczu, którego nie znosiłem — tym szarym, zapiętym pod szyję, w którym wyglądała jak urzędniczka z dawnych lat. Wiedziałem, iż idzie do lekarza. Powiedziała mi o tym wczoraj wieczorem, ale nie słuchałem, bo akurat dzwoniła matka i trzeba było ustalić, kto zawiezie ją na targ.
— Odwołaj tę wizytę — powiedziałem, nie odrywając wzroku od telefonu. — Mama czeka pod blokiem o dziesiątej. Zawieziesz ją i poczekasz. To potrwa z trzy godziny, sama wiesz, jaka jest.
Karolina nic nie odpowiedziała. Patrzyła na mnie tak, jak człowiek, który już dawno przestał się kłócić. Potem wyszła. Trzasnęły drzwi i zrobiło się cicho, tylko woda w czajniku zaczęła szumieć, bo zapomniałem go wyłączyć.
Matka zadzwoniła pół godziny później. Stała pod blokiem, z dwiema torbami na kółkach, w swoim zielonym przeciwdeszczowym płaszczu, który nosi od dziesięciu lat, i powiedziała, iż Karolina nie przyjechała.
— Jak to nie przyjechała?
— Normalnie. Podeszła do mnie, powiedziała, żebym wzięła taksówkę, i poszła do samochodu. Wyobrażasz sobie? Żebym ja, w moim wieku, targała te torby z obcym człowiekiem?
Poczułem, jak robi mi się gorąco pod kołnierzem. Matka mówiła dalej, a ja patrzyłem na swój talerz z niedojedzoną jajecznicą i myślałem tylko o jednym: Karolina nigdy wcześniej czegoś takiego nie zrobiła. Nigdy nie postawiła na swoim w ten sposób. Zawsze w końcu robiła to, co jej powiedziałem.
— Zaraz do ciebie przyjadę — przerwałem matce. — Będę za dwadzieścia minut.
Na targu było tłoczno. Pachniało kiszoną kapustą i mokrymi warzywami, a między straganami stały kałuże, w które matka co chwilę wjeżdżała torbami. Szedłem obok niej i myślałem o Karolinie. Gdzie ona teraz jest? U jakiego lekarza? Przecież jeszcze tydzień temu nic nie mówiła o żadnej wizycie. Może to coś poważnego, a ja jej nie słuchałem? Ale zaraz potem sobie przypominałem, jak sucho powiedziała „pójdę do lekarza" i jak choćby nie dodała, do jakiego. To była informacja, nie prośba. Jakby jej nie zależało, czy to usłyszę.
Matka kupiła seler, dwa kilo jabłek, włoszczyznę i jakieś zioła, o które kłóciła się z kobietą w chustce przez dziesięć minut. Dla różnicy dwóch złotych. Stanąłem z boku i wyjąłem telefon. Trzy razy wybierałem numer Karoliny. Za każdym razem odkładałem, zanim zaczęło dzwonić. To było dziwne — ja, facet, który zawsze wiedział, co powiedzieć, stałem między skrzynkami z jabłkami i nie potrafiłem nacisnąć zielonej słuchawki.
Wróciłem do mieszkania przed drugą. Położyłem torby matki w przedpokoju i wszedłem do kuchni, żeby coś zjeść. W mikrofalówce grzał się wczorajszy obiad, a ja stałem tyłem do drzwi, kiedy usłyszałem klucz.
Karolina weszła cicho. Powiesiła płaszcz, zdjęła buty, odstawiła na szafkę jakieś papiery — zauważyłem, bo zawinęły się w folię, jak na deszcz. Dopiero po chwili weszła do kuchni.
— Cześć — powiedziała. — Jadłeś?
— Matka cały dzień skrzyczana — powiedziałem. — Mogłaś chociaż zadzwonić.
— Zadzwoniłam po taksówkę. Wiedziałam, iż jesteś w domu, mogłeś z nią pojechać.
Odwróciłem się w końcu i na nią popatrzyłem. Nie była ani zła, ani zmęczona. To było najgorsze. Była spokojna. Taka, jakiej nie znałem. Trzymała w ręku kubek i sypała do niego herbatę, jakby rozmowa o mojej matce była ostatnią rzeczą, która ją tego dnia obchodzi.
— Do jakiego lekarza tak w ogóle chodziłaś? — zapytałem. — Coś nie tak z tobą?
— Wszystko ze mną dobrze — powiedziała. — Byłam u notariusza.
Zamarłem. Najpierw nie skojarzyłem. Pomyślałem: u notariusza? Po co? Przecież żadnych umów nie mieliśmy podpisywać. Potem, zanim zdążyłem otworzyć usta, dodała:
— Ciocia Halina zapisała mi mieszkanie w Zamościu. Skończyłam sprawy u notariusza i złożyłam wniosek w wydziale ksiąg wieczystych.
Poczułem, jak coś w środku się zapada. Ciocia Halina. Ta stara kobieta, do której Karolina jeździła co niedzielę, zamiast siedzieć w domu i patrzeć ze mną na mecze. Myślałem, iż to rodzinna fatyga, a nie interes. Myślałem, iż tam nie ma o co zabiegać — mieszkanie w kamienicy, z wysokimi oknami i kaflami w przedpokoju, za które można by dostać ładne pieniądze, ale którego nikt z rodziny nie chciał, bo wymagało remontu.
— To znaczy, iż dostałaś całe mieszkanie — powiedziałem powoli. — I dopiero teraz mi o tym mówisz.
— Nie dopiero. Dopiero się dowiedziałeś, a to różnica.
To zdanie jakoś dziwnie we mnie utkwiło. Nie było złośliwe, nie było krzykiem. Było po prostu prawdą. Odwróciła się i poszła do sypialni, a ja zostałem w kuchni, z telefonem w jednym ręku i talerzem w drugim, i nie wiedziałem, co zrobić z rękami.
Wieczorem zadzwoniła matka. Musiało ją nosić cały dzień, bo ledwo odebrałem, a już mówiła, iż wiedziała, iż Karolina jest cicha woda, iż takim ludziom nie wolno ufać, iż skoro ukryła przede mną mieszkanie, to pewnie ukrywa i inne rzeczy.
— A zobaczysz, iż to mieszkanie przepisze na kogoś innego — powiedziała. — Żebyś nie miał do niego praw. Bo domyślam się, o co jej chodzi.
Nie odpowiedziałem. Coś mi nie grało, ale nie umiałem tego nazwać. Dopiero kiedy się rozłączyłem, zrozumiałem, co to było: matka mówiła o Karolinie tak, jakby ona była wrogiem. Jakbyśmy to my mieli plan, a ona nagle zagrała nieczysto. A przecież mieszkanie dostała od cioci. Co tu było nieczystego?
Tej nocy nie mogłem spać. Leżałem na plecach i patrzyłem w sufit. Karolina oddychała cicho obok. I nagle, zanim zasnąłem, zobaczyłem we wspomnieniach nasze pierwsze wspólne wakacje nad morzem. Karolina kupiła nam wtedy chleb razowy i pomidory na straganie przy deptaku. Targowała się z długą, upartą kobietą o dwa złote — ale nie dla zasady, tylko dla frajdy. Zależało jej, żeby wygrać. Ja wtedy stałem z boku i się śmiałem.
Dziś zrozumiałem, iż to samo zacięcie zostało. Tyle iż teraz gra toczyła się o co innego. I iż ja — być może — już dawno zostałem przestawiony na inną planszę, tyle iż nikt mnie o tym nie poinformował.
Następnego dnia rodzice mieli przyjechać w odwiedziny. Ojciec dzwoniąc rano, powiedział, iż mama upiekła placek z jabłkami. Ucieszyłem się jak dziecko — to głupie, ale pomyślałem, iż plackiem wszystko można załagodzić. Karolina krzątała się po kuchni od ósmej. Kiedy rodzice przyszli, matka od razu objęła Karolinę w progu, a ta objęła ją z uśmiechem, którego ja nie widziałem od tygodnia.
— Jak tam mieszkanie cioci? — zapytała mama, gdy siedzieliśmy przy stole. — Ponoć słoneczne, bo od południa mam wrażenie.
Spojrzałem na nią zaskoczony. Matka rozkroiła placek i podała Karolinie pierwszy kawałek. — Moja siostra tam była kiedyś — dodała. — Zawsze mówiła, iż to dobra część miasta.
I wtedy, przy tym stole, w tej zwykłej rozmowie, zrozumiałem, iż świat się zmienił, a ja nie nadążam. Moja matka, która jeszcze wczoraj wieczorem wróżyła Karolinie najgorsze, teraz nazywała mieszkanie „mieszkaniem cioci", a nie „tą kamienicą". Jakby chciała mieć udział w tym, co się stało. Jakby to, iż jego synowa coś dostała, było częściowo jej zasługą.
Po obiedzie ojciec wyszedł na balkon zapalić. Poszedłem za nim. Stał oparty o barierkę, patrzył na blokowisko naprzeciwko i milczał. W końcu powiedział: — Wiesz, iż twoja matka spotkała się w zeszłym tygodniu z tą prawniczką, co pomaga rozwodnikom? Tą od ulicy Stromej?
Nie wiedziałem.
— Nie chciała, żebyś wiedział. Ale pomyślałem sobie… — zaciągnął się. — Pomyślałem, iż lepiej, żebyś usłyszał to od rodziny. Karolina skończyła coś, co trzeba było załatwić po śmierci Haliny. Bez ciebie. A ty i twoja matka nie zostawiacie jej choćby jednego wolnego dnia.
Zgasił papierosa o uchyloną framugę. Wszedł z powrotem do mieszkania. A ja zostałem sam, na kwietniowym chłodzie, z rozpędzoną ciszą pod czaszką.
Tydzień później Karolina wróciła do domu przed dziesiątą rano. W przedpokoju postawiła na komodzie teczkę z dokumentami. Nie musiałem pytać, gdzie była. Wiedziałem. Spotkała się z tą prawniczką. I nagle poczułem to wyraźnie — nie złość na nią, tylko strach. Strach, iż dla mnie w tej teczce może nie być żadnej strony.
— Karolina — zacząłem. — Porozmawiajmy.
Zdjęła płaszcz. Spojrzała na mnie przelotnie, tak jak się patrzy na kogoś, kogo się szanuje, ale komu się już nie ufa do końca. Potem weszła do pokoju, usiadła na skraju fotela i położyła teczkę na kolanach.
— Powiedz mi — poprosiłem, chociaż nie wiedziałem, czego konkretnie chcę się dowiedzieć.
— To tylko kopie — powiedziała. — Akt poświadczenia dziedziczenia. Umowa z radcą prawnym. Notatki.
Siedziałem naprzeciwko niej. Miałem ochotę krzyknąć, iż nie o dokumenty pytam, ale zamilkłem, bo zrozumiałem, iż to ona decyduje, co mam zobaczyć. A ja, przez trzy lata, robiłem dokładnie to samo. Tylko iż moje dokumenty nigdy nie miały okładki. Moje były głosem: „zawieź matkę", „przecież to drobiazg", „nie kłóć się z nią, bo ona tak już ma".
Nagle nachyliła się i wyciągnęła z teczki jedną kartkę. Była to umowa z notariuszem — ta sama, którą podpisała dzień po tym, jak odwołałem jej wizytę. Była na niej data. I było widać, iż wszystko zaplanowała, zanim jeszcze powiedziałem, żeby szła na targ.
— Wiedziałaś od dawna — powiedziałem cicho. — I nie powiedziałaś mi. choćby słowem.
— Bo nauczyłam się najpierw robić, a potem tłumaczyć — odpowiedziała. — Inaczej nie da się z wami.
Z wami. To słowo bolało bardziej, niż chciałem przyznać. Bo nie znaczyło tylko „ze mną". Znaczyło „z tobą i twoją matką". Z nami, którzy zawsze wiedzieliśmy lepiej, co powinna robić. Z nami, którzy potrafiliśmy jednego dnia zlekceważyć jej wizytę, a drugiego urządzić awanturę, iż nie poszła na targ. Z nami, którzy sami nauczyliśmy ją, żeby dbała o swoje po cichu.
Wstałem. Poszedłem do kuchni i odkręciłem wodę. Wypiłem szklankę chłodnej, żeby poczuć coś innego. Potem wróciłem do pokoju.
— I co teraz? — spytałem.
— Teraz złożę pozew o rozwód.
Zabrzmiało to zwyczajnie, jakby mówiła, iż jutro pojedzie po chleb. Nie było w tym triumfu, nie było zemsty. Tylko decyzja. Ciężka, spokojna decyzja kobiety, która przez trzy lata najpierw słuchała, potem milczała, a teraz po prostu skończyła.
— A mieszkanie? — wyrwało mi się. I natychmiast tego pożałowałem.
— Moje — powiedziała. — Za czterysta dwadzieścia tysięcy. Ale to nie ma teraz znaczenia.
Zabrała teczkę i poszła do sypialni. A ja siedziałem w pokoju i patrzyłem na puste krzesło naprzeciwko. Myślałem o tym, iż jeszcze niedawno mówiłem jej, żeby odwołała wizytę u lekarza. Lekarza. Też nie słuchałem, iż to nie był lekarz. Ja po prostu uznałem, iż moja matka jest ważniejsza. Nie zapytałem, nie sprawdziłem. Wydałem polecenie i poszedłem oglądać telewizję.
Wieczorem Karolina wyszła na stację tramwajową. Powiedziała, iż jedzie do kancelarii podpisać ostatnie upoważnienia. Teczka, którą rano położyła na komodzie, stała ciągle obok butów — tak jak zostawiła. Nie dotykałem jej. Za oknem śnieg z deszczem ustąpił wiatrowi, który przygiął gałęzie starych topoli przy chodniku. Zdjąłem garnek z kuchenki, bo był przegrzany. Niedojedzony placek matki leżał pod folią.
I wtedy zrobiłem jedyną rzecz, na jaką było mnie stać. Usiadłem przy kuchennym stole, wyjąłem telefon i po raz pierwszy od dawna napisałem do Karoliny: „Nie musisz dzisiaj po nic wracać. Czekam. Chcę cię najpierw wysłuchać. Potem zrobisz, co zechcesz".
Odpowiedziała po godzinie. „Dobrze. Wrócę przed dziewiątą."
Przeczytałem tę wiadomość trzy razy. Nie było w niej obietnicy. Ale było coś, czego nie dostałem od tygodni: adres. Z powrotem w moją stronę.
