— Irka znowu się stawia, trzeba ją w końcu przywołać do porządku. A ona, patrzcie państwo, do sanatorium się wybiera! A ja mam się na tej działce sama uwijać — Marianna usłyszała to przez uchylone drzwi kuchni, wracając z łazienki z ręcznikiem na ramieniu.
— Ty kompletnie oszalałaś? — matka z hukiem postawiła kubek na stole, herbata chlusnęła na ceratę, zostawiając brązową plamę w kształcie Polski. — Dach cieknie, a ona do sanatorium się wybiera!
Marianna stała w przedpokoju z walizką na kółkach i pierwszy raz od wielu lat nie wiedziała, co jest silniejsze — poczucie winy czy chęć mimo wszystko wyjść za próg. Palce zacisnęły się na uchwycie, jakby walizka mogła sama się wyrwać i uciec. Za oknem siąpił zimny sierpniowy deszcz, krople spływały po szybie krzywymi ścieżkami, a w głowie już brzmiał znajomy głos: „jaka normalna córka zostawia matkę w takiej chwili?”
Danuta Wesołowska siedziała przy stole, wargi miała zaciśnięte — drobna, wysuszona, z ciężkim spojrzeniem znad okularów w rogowej oprawce. Teraz milczała celowo, i to milczenie dławiło bardziej niż jakiekolwiek słowa.
— Mamo, ja tylko na tydzień — powiedziała cicho Marianna.
— Na tydzień — powtórzyła matka takim tonem, jakby córka ogłosiła przeprowadzkę na inny kontynent. — A dom niech się wali.
Marianna zamknęła oczy. Deszcz za oknem przybrał na sile.
Zaczęło się to wszystko trzy lata wcześniej, kiedy Marianna po raz pierwszy przyszła do pracy z zaczerwienionymi oczami i długo nie potrafiła wytłumaczyć koleżance z księgowości, Beacie, czemu trzęsą jej się ręce.
— Odszedł — wykrztusiła w końcu. — Do stażystki. Ona ma dwadzieścia sześć lat.
Beata objęła ją i powiedziała tylko:
— Ale drań.
Tego dnia Marianna nie zniosłaby więcej słów. Mąż odszedł lekko, niemal wesoło, zostawiając jej niespłacony kredyt na Skodę, samą Skodę zabrał, stertę niezapłaconych rachunków za prąd i kartkę na lodówce: „Wybacz, tak będzie lepiej dla wszystkich”. Marianna miała wtedy czterdzieści trzy lata i pierwszy raz od dziewiętnastu lat została sama w pustym dwupokojowym mieszkaniu na Bemowie, gdzie choćby echo brzmiało jak wyrzut.
Matka zareagowała po swojemu.
— Mówiłam ci — powiedziała Danuta przez telefon pierwszego wieczoru. — Ten Robert zawsze łypał oczami na boki. No trudno, przynajmniej teraz będziesz miała wolny czas. Przyjedź w sobotę — płot się przechylił.
I Marianna przyjechała. A potem jeszcze raz, i jeszcze. Płot zamienił się w grządki, grządki — w malowanie ścian altany, malowanie — w wymianę rur. Każdy weekend siadała w podmiejskim pociągu na Wilanów i jechała na działkę pod Grójcem, gdzie matka witała ją listą prac zapisaną drobnym pismem na kartce z zeszytu w kratkę.
— Mamo, może wezwiemy fachowca? — zaproponowała kiedyś Marianna, patrząc na skorodowany kran.
— Jakiego jeszcze fachowca? Za takie pieniądze? — Danuta machnęła ręką. — Co, ręce ci odpadną?
Ręce nie odpadały. Po prostu bolały co poniedziałek. Koledzy w pracy to zauważali. Beata kiedyś zapytała wprost:
— Kiedy ostatni raz byłaś na urlopie? Prawdziwym, nie na grządkach?
Marianna zastanowiła się i nie potrafiła sobie przypomnieć. Dlatego kiedy przed sierpniowym weekendem szef wręczył jej kopertę z premią i powiedział: „Zasłużyłaś” — Beata od razu otworzyła na komputerze stronę z ofertami sanatoryjnymi.
— Patrz. Jezioro, sosny, basen. Tydzień. Niedrogo.
— Nie mogę — zaczęła jak zwykle Marianna.
— Możesz — ucięła Beata. — Masz czterdzieści sześć lat i zasłużyłaś choć na siedem dni bez łopaty w ręku.
Marianna kupiła voucher do sanatorium nad jeziorem Bystre, niedaleko Augustowa. Cały wieczór siedziała w kuchni, patrzyła na wydrukowane potwierdzenie rezerwacji i uśmiechała się — nieporadnie, jakby zapomniała, jak się to robi. Ale ledwie zadzwoniła do matki, uśmiech zgasł.
— Sanatorium? — powtórzyła zimno Danuta. — A ty wiesz, iż mam dziurawy dach?
Od tej rozmowy matka dzwoniła co wieczór punktualnie o dwudziestej, jakby według grafiku. Jej głos stawał się coraz bardziej pełen żalu, a do poprzednich nieszczęść za każdym razem dochodziły nowe.
— Znowu dziś kapało — meldowała Danuta do słuchawki. — Werandę tak zalało, iż nie nadążałam podstawiać misek. Sufit napęczniał, zaraz spadnie prosto na głowę.
Marianna zaczęła zapisywać te rozmowy w notesie — nie po to, żeby się bronić, tylko dlatego, iż przestała ufać własnej pamięci. Dwudziestego trzeciego sierpnia: dach cieknie. Dwudziestego czwartego: sufit się wali. Dwudziestego piątego: sąsiad Mirek podobno widział pęknięcie w ścianie fundamentowej. Za każdym razem katastrofa rosła proporcjonalnie do liczby dni dzielących ją od wyjazdu.
Voucher był na dziesiąty września. Trzy dni przed wyjazdem Marianna spakowała walizkę — i wtedy usłyszała tamtą rozmowę przez uchylone drzwi, kiedy wracała z łazienki: matka mówiła przez telefon do cioci Grażyny, siostry, iż Marianna „się stawia” i iż trzeba ją „przywołać do porządku”.
Stanęła w przedpokoju. Walizka na kółkach, bilet PKP wydrukowany na kartce A4, w torebce dowód osobisty i karta EKUZ na wszelki wypadek. Danuta wyszła z kuchni, zobaczyła bagaż i zamarła w drzwiach.
— Więc jednak jedziesz — powiedziała cicho, ale w tej ciszy było więcej groźby niż w krzyku.
— Mamo. Ja wracam we wtorek wieczorem.
— A jak dach się zawali w niedzielę? Kto będzie odpowiadał?
— Zadzwonię do Andrzeja spod trójki, niech spojrzy. Zostawiłam mu pieniądze na wypadek, gdyby trzeba było przykryć folią.
— Folią! — Danuta parsknęła. — Trzydzieści lat tu mieszkam, a ty mi folią chcesz dach ratować, żeby samej pojechać się opalać.
Marianna poczuła, jak coś w niej, co przez trzy lata było gumą, wreszcie przestaje się rozciągać.
— Mamo, ja nie jadę się opalać. Jadę, bo lekarz kazał mi odpocząć od stresu, bo mam ciśnienie sto siedemdziesiąt na sto, bo za miesiąc skończę czterdzieści siedem lat i ani razu w tym czasie nie miałam tygodnia dla siebie.
— A ja mam osiemdziesiąt jeden i mieszkam sama.
— Nie jesteś sama, mamo. Masz mnie co weekend, masz sąsiadów, masz telefon do mnie o każdej porze. Ja jadę na siedem dni.
Danuta odwróciła się do zlewu i zaczęła bez potrzeby przestawiać talerze na suszarce — grzechot naczyń zastąpił jej odpowiedź. Marianna wzięła walizkę i wyszła. Na przystanku, czekając na autobus do stacji, wyjęła telefon i napisała do Beaty jedno słowo: „Jadę”.
Sanatorium okazało się starym, poniemieckim budynkiem z werandą wychodzącą na jezioro. Pachniało tam sosnową żywicą i chlorem z basenu, w stołówce podawano żurek na śniadanie, a wieczorami w świetlicy ktoś zawsze grał w karty. Pierwszego dnia Marianna spała czternaście godzin. Drugiego dnia poszła na masaż i przez całą godzinę nie myślała o niczym — po raz pierwszy od trzech lat.
Telefon od matki dzwonił codziennie, ale Marianna zaczęła odbierać go dopiero wieczorem, po kolacji, siedząc na drewnianym leżaku z widokiem na jezioro. Rozmowy trwały krótko: dach trzyma się, sąsiad zajrzał, wszystko w porządku. Danuta próbowała jeszcze dwa razy wracać do tematu katastrofy, ale bez świadków, bez trzaskania kubkiem o stół, jej głos brzmiał inaczej — cieńszy, bardziej zagubiony niż władczy.
Szóstego dnia, w piątek, zadzwoniła córka sąsiadki z działki, pani Ewa, i powiedziała, iż wszystko u Danuty w porządku, dach przez cały czas cieknie tak samo jak od pięciu lat, ale nic się nie zawaliło, i iż mama chyba bardziej tęskni, niż się boi o rury.
Marianna wróciła w niedzielę wieczorem, opalona, z workiem prezentów z sanatoryjnego sklepiku — miodem lipowym i szalikiem dla matki. Dach rzeczywiście ciekł. Danuta siedziała w kuchni, jakby nie ruszyła się z miejsca przez cały tydzień.
— No i jak, wypoczęłaś — powiedziała, nie patrząc na córkę, ale bez dawnej ostrości w głosie.
— Wypoczęłam, mamo. — Marianna postawiła torbę na stole i wyjęła teczkę z dokumentami, którą przygotowała jeszcze przed wyjazdem: wydruk oferty firmy dekarskiej z Grójca, kosztorys na trzy tysiące osiemset złotych za wymianę pokrycia na weterandzie, i harmonogram spłaty w czterech ratach. — To jest cena naprawy dachu. Zapłacę ją z premii, ale robotę wykona firma, nie ja w sobotę z wiadrem farby. Umówiłam ekipę na przyszły czwartek.
Danuta spojrzała na papiery, potem na córkę.
— A jeżeli będą chcieli więcej?
— To ich problem, bo umowa jest na piśmie, z ceną ryczałtową. Podpiszesz ją razem ze mną, żebyś wiedziała, co i za ile.
Matka wzięła kartkę do ręki, przeczytała powoli, wodząc palcem po linijkach. Potem odłożyła ją na ceratę, obok wyschniętej już plamy po herbacie sprzed tygodnia.
— Dobrze — powiedziała tylko.
Marianna nie czekała na przeprosiny — wiedziała, iż nie usłyszy. Zamiast tego wyjęła z torby drugi dokument: kartkę z kalendarzem na przyszły rok, gdzie już zaznaczyła sobie dwa tygodnie urlopu w lipcu, osobno od weekendowych wyjazdów na działkę. Powiesiła kalendarz na lodówce, obok magnesu przywiezionego znad jeziora Bystre, i nalała sobie herbaty do tego samego kubka, z którego tydzień temu chlusnęła brązowa plama.
