Rysiu, otwórz, to ja! Przyniosłam gorące pierogi z kapustą, jak Paweł uwielbia!
Głos za drzwiami był żywiołowy i nie zostawiał szansy, by udawać, iż w domu nikogo nie ma. Marta starannie wytarła ręce ręcznikiem kuchennym, rzucając ciężkie spojrzenie na męża. Paweł siedział przy stole, wpatrzony w wystygłą filiżankę kawy, przypominając zagubionego poety, tonącego w egzystencjalnym kryzysie. Dzwonek nie wywołał u niego żadnej reakcji, jakby zewnętrzny hałas był jedynie niechcianym zakłóceniem.
Otwierając zamek, Marta wymusiła na twarzy uprzejmy uśmiech. Na progu stała Róża Grzegorzyńska masywna kobieta w solidnym płaszczu, z przenikliwym spojrzeniem i torbą, z której wydobywał się przytłaczający zapach świeżo upieczonego ciasta. Nie weszła, ale wślizgnęła się w przedpokój, niosąc aurę niepodważalnej racji.
Dzień dobry, Krysia. Dlaczego tak blada? Czy coś Cię dręczy? zapytała, rozbierając się w słowach i oceniając mieszkanie przenikliwym wzrokiem. Gdzie Paweł? W kuchni? Wiedziałam, iż tak będzie.
Bez czekania na zaproszenie, Róża Grzegorzyńska ruszyła do kuchni, łamiąc sterylny porządek, który Marta tak ceniła. Minimalistyczne blaty i stalowe powierzchnie wydawały się nieodpowiednią sceną dla matczynej troski. Paweł w końcu odwrócił wzrok od kawy i słabo skinął w stronę matki, wymuszając półuśmiech.
Mamo, witam. Dlaczego tak wcześnie?
Dla matki nigdy nie jest za wcześnie, synu oświadczyła Róża, stawiając torbę z pierogami na stole niczym sztandar. Zobaczyłam, iż schudłeś, osłabłeś. Weź, pożyw się, póki gorące.
Marta po cichu postawiła czajnik na kuchence. Poruszała się płynnie, niemal bezgłośnie, a w każdym jej geście tliło się napięcie. Czuła się aktorką w odwiecznym teatrze, gdzie wszystkie kwestie były znajome. Najpierw małe rozmowy o pogodzie, zdrowiu krewnych, cenach na bazarze; potem, gdy gleba zostanie wystarczająco użyźniona, Róża przystąpi do sedna.
U Ciebie zawsze tak czysto, Mariuszko. Sterylne choćby zauważyła teściowa, przesuwając palcem po blacie i z zadowoleniem nie znajdując kurzu. Tylko przytulności mało. Mężczyźnie przecież potrzebna jest ciepła, zwłaszcza w tak trudnym okresie.
Marta podała jej filiżankę.
Herbata? Czarna, zielona?
Czarna, jak zwykle. Paweł, choćby pieróg zjedz. Ciągle nie ma apetytu, patrzyć na Ciebie boli troskliwie podsunęła talerz synowi.
Paweł westchnął dramatycznie, sięgnął po pieróg, ale nie odgryzł od razu. Obracał go w dłoniach, jakby był filozoficznym artefaktem, nie zwykłym kawałkiem ciasta. Nie czas na pierogi, mamo. Myśli.
Słowo klucz. Sygnał. Marta wyczuła, iż teściowa natychmiast skręca w stronę ataku. Róża obróciła się ku niej, a jej twarz przybrała wyraz współczucia, wyćwiczony latami.
Widzisz, Krysia, człowiek zagubiony w sobie, szuka sensu. Twórcza natura nie może chodzić od dzwonka do dzwonka. Potrzebuje czasu, by przewartościować, znaleźć nową drogę. W takich chwilach najważniejsze jest wsparcie bliskiej osoby. Kobieca mądrość polega na tym, by podać ramię, gdy mężczyzna jest w potrzebie. Zrozumieć, przyjąć
Mówiła cicho, otulając słowami jak ciepłym, ale duszącym kocem. Paweł słuchał z miną męczennika, milcząco zgadzając się z każdym zdaniem. Marta wlewała wrzątek do filiżanek, a lekka para nad porcelaną zdawała się jedynym żywym zjawiskiem w tej kuchni. Gdy Róża zrobiła pauzę, Marta spojrzała jej prosto w oczy. Przerwa przedłużyła się. Teściowa pojąła, iż namowy nie działają i jej głos przybrał stalowy ton.
Krysia, Paweł ma teraz ciężko, jest w poszukiwaniu, musisz go wesprzeć, wejść w jego położenie
Te słowa były zapalnikiem. Marta z premedytowanym gestem postawiła czajnik na podstawce. Dźwięk plastiku uderzającego o podporę rozległ się w kuchni jak strzał. Obróciła się, a uśmiech nie pozostał ani w najmniejszym śladowi. Jej wzrok stał się ostry i zimny, skierowany wprost na teściową. Paweł instynktownie przycisnął się do ramion, czując zmianę atmosfery.
Róża Grzegorzyńska, proszę, bez Krysi głos Marty był równy, pozbawiony emocji, co tylko wzmocniło groźbę. Wasz syn to czterdziestoletni mężczyzna, nie zagubiony szczeniak, którego trzeba przytulić i ogrzać. Już jasno mu wyjaśniłam, bez Waszych eufemizmów i westchnień. Jutro albo idzie na każde rozmowy kwalifikacyjne, choćby jako magazynier, albo zbiera swoje rzeczy i rusza do Was w poszukiwaniu siebie.
Maska współczucia spadła z twarzy Róży, odsłaniając surowy wyraz niezadowolenia. Wstała prosto, jej sylwetka przybrała monumentalny charakter.
No i co
Dokładnie tak przerwała ją Marta, nie podnosząc głosu. Zrobiła krok w stronę stołu, opierając się na jego krawędzi palcami. Wychowaliście go tak, iż i wy musicie poczuć to, co on. Ja wzięłam mąż jako partnera, nie jako projekt inwestycyjny, wymagający ciągłych, bezpowrotnych wkładów. Nie mam w kieszeni miejsca na balast.
Słowo balast zawisło w powietrzu. Paweł poruszył się, jakby został uderzony, i w końcu odezwał się.
Marta, co ty mówisz przy mamie
Ani jedna z kobiet nie zwróciła na niego wzroku. Ich spór stał się tłem dla jego cichego jęku.
Zawsze wiedziałam, iż w tobie nie ma serca syknęła Róża, oczy zwężyły się. Tylko kalkulator w głowie. Pieniądze, pieniądze, pieniądze A co z duszą? Czy rozumiesz, czym jest wypalenie twórcze? To nie lenistwo! To sytuacja, gdy człowiek wydał siebie w pracę i teraz potrzebuje odbudowy! A ty z twoimi rozmowami kwalifikacyjnymi! Chcesz, żeby geniusz roznosił pizzę?
Marta krótkim, bezgłusznym śmiechem rozbrzmiała. Ten chichot był głośniejszy niż krzyk.
Geniusz? Róża, nie żartuj. Wasz syn nie ma delikatnej struktury duszy, a jedynie grubą warstwę infantylności, którą podlewaliście czterdzieści lat. Z małymi pierogami, wygłaszając, jaki jest wyjątkowy i niepojęty. I tak dorósł, pewny swej wyjątkowości, choć nie potrafi nic udowodnić poza wzdychaniem nad zimną kawą. Jego wypalenie nadeszło w dniu, gdy poproszono go o przyjęcie odpowiedzialności.
Każde słowo brzmiało jak dokładny cios. Marta nie oskarżała, jedynie stwierdzała fakty, a ta chłodna konstytucja była poniżająca bardziej niż jakakolwiek histeria. Osądła nie tylko Pawła, ale i cały system wychowawczy Róży.
Mój syn jest utalentowany! uderzyła Róża dłonią w stół, roztrząsając kubki. Ty natomiast jesteś zimną, materialistyczną kobietą, nie potrafiącą dostrzec jego talentu! Tylko pieniądze w dom wlewasz, a co mu w duszy, to cię nie obchodzi!
Zgadza się zgodziła się Marta spokojnie. Nie obchodzi mnie, co się dzieje w duszy człowieka, który dwa tygodnie leży na kanapie, podczas gdy żona zarabia, by opłacić mieszkanie, w którym on leży. Nie potrzebuję twojej kobiecej mądrości. Wasza mądrość już się objawiła i wynik jest taki, iż siedzi przed moim stołem, nie potrafi się bronić. Dość. Wypijcie herbatę i zabierzcie swojego poszukiwacza. Potrzebuje spakować walizkę.
Słowa o walizce spadły na blat jak kwas, natychmiast rozpuszczając cienką warstwę rodzinnego kulturalizmu. Paweł, dotąd bladą sylwetką przylegającą do matki, nagle wyprostował się. Powoli wstał, odsunął nietknięty pieróg, jakby odrzucając ostatnią więź z prymitywnymi potrzebami, i spojrzał na Martę nie jako mąż na żonę, ale jako prorok na zagubionych wiernych.
Nigdy nie rozumiałaś zaczął cicho, ale z głębokim patosem. Ciągle wkładałaś mnie w swoją paradygmat. Praca, pensja, urlop. Prosty cykl biologiczny. Widzisz tylko skorupę, Marta, a ja mówię o istocie, o esencji!
Róża podniosła głos, by go przerwać.
Słyszysz? Rozumiesz choć jedno ze słów? Jego świat jest za mały, za ciasny!
Paweł uniósł rękę, przerywając ją.
Nie zwolniłem się, jak to prostymi słowami mówisz wziął krok naprzód, wchodząc w rolę wykładowcy. Wyszedłem z systemu, który mieli człowieka do trybu, do śruby. Szukam nie pracy. Szukam powołania. To inna rzecz, wymagająca czasu, zanurzenia, koncentracji. To wewnętrzna praca, duchowy trud, trudniejszy niż przekładanie papierów w biurze od dziewiątej do szóstej.
Michał mówił, rozkoszując się własnym głosem i pustymi frazami, malując siebie jako niepojętego tytana myśli, który musi tłumaczyć prawa wszechświata dzikowi, który dopiero nauczył się rozniecać ogień.
Co więc osiągnąłeś w te dwa tygodnie duchowego trudu, Pawle? zapytała Marta lodowatym spokojem, który drażnił go bardziej niż krzyk. Odkryłeś nowy prawo termodynamiki, leżąc na kanapie? A może osiągnąłeś zen, przeglądając seriale?
Oto! podniósł palec w niebo. W tym tkwi cała prawda! Próbujesz zmierzyć duchowy kapitał w materialnych jednostkach! Nie zrozumiesz wypalenia, gdy niszczysz nie ciało, ale duszę! Poświęciłem korporacji najlepsze lata, całą energię, a w zamian dostałem pustkę. Zamiast pomóc mi napełnić się znowu, żądasz, żebym wrócił do tego niewoli! Po co? Po torebkę nowego telefonu? Po wyjazd nad morze, gdzie ludzie będą fotografować jedzenie?
Dokładnie! Po to! dodała Róża, wkładając w słowa całą matczyną furię. Nie rozumie, synu, iż jesteś człowiekiem wysokiego lotu! Ona potrzebuje nie orła, a zaprzęg konny, który pociągnie jej wóz!
Marta słuchała tego chóru roszczeń i czuła, jak w jej wnętrzu gotuje się coś ciemnego i zimnego. Spojrzała na czterdziestoletniego mężczyznę z płomiennym wzrokiem kaznodziei, na jego matkę z podziwem, a obraz zamknął się w jednej scenie. To nie była kłótnia, ale starcie z całym wszechświatem opartym na kłamstwie, egoizmie i patologicznym braku odpowiedzialności. Postanowiła nie grać już w tę grę.
Róża Grzegorzyńska, skąd wzięłaś sobie prawo, żebym utrzymywała waszego syna? On jest moim mężem, jest mężczyzną, to on powinien utrzymywać mnie, a nie odwrotnie! wykrzyknęła z otwartą, niezakrywaną wściekłością.
Słowa odbiły się echem po kuchni. Na kilka sekund zapanowała absolutna pustka, w której zdawały się zamierać drobinki kurzu w słonecznym promieniu. Paweł zbladł, jego pozorna postawa kaznodziei rozpuściła się w pozycję zagubionego nastolatka. Róża spłynęła krew, wciągnęła powietrze z trzaskiem, chciała krzyknąć, ale Marta nie dała jej szansy.
Nie argumentowała już dalej. Nie próbowała nic udowadniać. Coś w niej pękło, jak przepalony bezpiecznik cierpliwości i uprzejmości. Nie mówiąc już nic, odwróciła się i wyszła z kuchni krok po kroku, pewnym i wyważonym. Nie było pośpiechu, nie było zamieszania. Paweł i Róża spojrzeli na siebie, w ich oczach zderzały się zdziwienie i nieMarta zamknęła drzwi za sobą, a echo jej kroków rozbrzmiało w pustej kuchni, zwiastując nowy początek, w którym każdy z nich musiał odnaleźć własną drogę.
