Wrocław, koniec listopada. Wracałam z nocnej zmiany w sortowni paczek przy alei Brucknera — jedenaście godzin na nogach, plastikowe taśmy zgrzytały mi jeszcze w tramwaju. Linia 17 jechała pusta, za oknem mżyło, a ja myślałam tylko o tym, żeby zdjąć buty i nie ruszać się do rana.
Zadzwonił Rafał.
— Mama prosi, żebyśmy wpadli. Będzie obiad, Kuba tęskni za babcią. Przyjedź prosto do niej.
Chciałam odmówić. Naprawdę chciałam. Ale Rafał nalegał, a ja od dziewięciu lat nie umiałam mu odmawiać. Poza tym syn — dziesięcioletni Kuba — naprawdę kochał babcię. Dzieci nie rozumieją, iż można kochać kogoś, kto ich matkę traktuje jak powietrze.
Halina Wiśniewska mieszkała w starej kamienicy na Nadodrzu. Trzecie piętro, śmierdząca klatka, ale mieszkanie zawsze wypucowane na wysoki połysk. Gdy weszłam, unosił się zapach rosołu i pieczonego kurczaka. Stół był nakryty koronkowym obrusem — świątecznie, jakby czekali na kogoś ważnego.
Przy stole siedzieli już Rafał i Kuba. Przed nimi stały talerze: rosół z makaronem, dokładka mięsa, biała bułka posmarowana masłem. Przy trzecim nakryciu — moim — leżała tylko łyżka. Talerza nie było. Stała za to serwetka, szklanka i widelec. Zdjęty z suszarki talerz Halina postawiła obok, pusty, bez słowa.
— A dla mamy? — zapytał Kuba, bo dzieci widzą wszystko, choćby to, czego dorośli udają, iż nie widzą.
Halina poprawiła fartuch i uśmiechnęła się do wnuka.
— Mama jest dorosła, sama sobie poradzi. Ja gotowałam dla syna i dla ciebie, kochanie. Wszyscy, którzy nie są rodziną, robią sobie jedzenie sami.
Rafał zamieszał rosół łyżką. Siedział przy stole swojej matki i jadł, a przy jego boku jego żona stała z torebką w ręku, bo nikt nie zaproponował jej krzesła.
— Jestem matką twojego syna, Halino — powiedziałam, sama zdziwiona, jak spokojnie to zabrzmiało.
— Matką? — uniosła brew. — Matką to jest, dziecko, kobieta, która umie o rodzinę zadbać. A ty co? Paczki w nocy przerzucasz. Rafał to rozumie, tylko głośno nie mówi. Prawda, synku?
Rafał miał na sobie swój nowy sweter, ten, który kupił w zeszły weekend. Wpatrywał się w talerz, jakby na dnie rosołu było wypisane coś, czego nie chciał odczytać. I wtedy zrozumiałam, iż to nie jest improwizacja Haliny. To był spektakl, a Rafał — statysta, który z góry wiedział, jak ma grać.
— Jedz, nie krępuj się — powiedziałam i odstawiłam torebkę na podłogę. — Kuba, jak zjesz, wyjdź na dół. Pójdziemy do domu.
Zeszłam po schodach, minęłam rower sąsiada z ósmego, który od pół roku stał przypięty do barierki, i wyszłam na podwórko. Mżyło. Na trzepaku wisiała czyjaś pościel, przemoknięta na wylot.
Kuba zszedł po dwudziestu minutach. Rafał za nim, z rękami w kieszeniach, zgarbiony.
W domu Kuba poszedł spać, a Rafał stanął w drzwiach kuchni.
— Anka, posłuchaj. Mama ma teraz ciężko. Emerytura głodowa, leki drożeją. Ona nie chciała nic złego, po prostu głupio wyszło.
— Postawiła pusty talerz i powiedziała, iż nie jestem rodziną. To nie wyszło głupio. To było zaplanowane, a ty siedziałeś i jadłeś.
— Przesadzasz. To tylko obiad.
— To nigdy nie jest tylko obiad, Rafał.
Nie odpowiedział. Poszedł do łazienki, a ja zostałam sama w kuchni. Otworzyłam telefon z przyzwyczajenia, żeby sprawdzić stan konta przed weekendem. Oszczędzaliśmy na wkład własny do kredytu. Od dwóch lat odkładaliśmy z jego pensji kierowcy i z moich nocnych zmian, po tysiąc, czasem po tysiąc dwieście złotych. Mieliśmy już ponad osiemdziesiąt tysięcy.
Zostało czterysta złotych.
Zamówiłam wyciąg. Pieniądze zeszły trzy dni temu, w środę. Beneficjent: Halina Wiśniewska, tytuł przelewu: „zwrot pożyczki”.
„Zwrot pożyczki”. Tej pożyczki nigdy nie było. Nie było żadnej umowy, nie było rozmowy, nie było choćby śladu, iż Halina kiedykolwiek pożyczyła nam choćby pięćset złotych. Były za to jej nowe meble do kuchni. Wymienione w zeszłym tygodniu. Cały komplet — szafki na wysoki połysk, płyta indukcyjna. Stały w mieszkaniu na Nadodrzu, w miejscu, gdzie jeszcze we wtorek stała stara kredensowa ściana.
Rafał powiedział, iż to inwestycja. „Mama jest starsza, zasługuje na wygodę”. Pieniądze „wrócą”. Z czego? Z emerytury, której nie starcza na leki?
Nie kłóciłam się. W poniedziałek poszłam do pracy. We wtorek do banku. W środę dostałam zgodę na rozdzielenie majątku i zablokowanie wspólnego konta. W czwartek znalazłam notariusza przy ulicy Piłsudskiego, który miał wolny termin. W piątek podpisałam pozew o rozwód z orzeczeniem o winie i wniosek o ustalenie kontaktów z synem — naprzemiennie, po tygodniu.
Rafał dowiedział się w sobotę rano, gdy kurier przywiózł mu dokumenty do pracy. Prywatna firma kurierska, nie ta, w której robiłam. Zapłaciłam dwadzieścia osiem złotych za doręczenie, żeby nie musieć patrzeć mu w twarz.
Wieczorem Halina stanęła pod naszym blokiem. Widziałam ją z okna kuchni na drugim piętrze — stała na chodniku obok trzepaka, w swojej nowej kurtce. Nie zadzwoniła. Nie weszła. Po prostu stała, jakby czekała, aż ktoś ją wpuści.
Nikt nie wpuścił.
Kuba zapytał, czy babci jest zimno. Powiedziałam, iż babcia ma ciepłą kurtkę, a my mamy ciepłą herbatę i kakao. Zasnął z pilotem od telewizora w ręku, a ja siedziałam przy oknie jeszcze długo, patrząc, jak Halina Wiśniewska w końcu podnosi kołnierz i odchodzi w stronę przystanku tramwajowego przy placu Strzeleckim.
Miesiąc później Rafał napisał SMS-a: „Mama chce się spotkać. Powiedzieć ci, iż żałuje. Może byś nie składała tych papierów?”.
Nie odpisałam.
Przypomniałam sobie rosół w jej kuchni. Pusty talerz. Łyżkę, która była jedynym sztućcem na moim nakryciu. I osiemdziesiąt tysięcy złotych, które zniknęły z konta, żeby sfinansować szafki kuchenne, na które ani ja, ani Kuba nigdy nie mieliśmy wstępu.
Pod koniec stycznia podpisałam umowę najmu na dwa pokoje przy ulicy Jedności Narodowej. Na drzwiach kuchni powiesiłam kalendarz z nowego roku. Kuba przykleił na lodówce magnes z kotem i kartkę z napisem „dom”.
W piątek odebrałam z banku kserokopię wyciągu. Włożyłam ją do teczki razem z pozwem, tytułem przelewu i wydrukiem wiadomości od Rafała. Związałam całość gumką recepturką i schowałam na górną półkę szafki kuchennej, za pudełkiem z herbatą.
W sobotę rano nosiłam kartony. Padał śnieg z deszczem, na chodniku przy Jedności Narodowej stała kałuża głęboka na dwa palce. Niosłam małą lampkę z abażurem, którą Kuba wybrał na targu staroci.
— Mamo, tu pachnie farbą — powiedział, stawiając kartony na progu.
— Wiem — odparłam. — Postawimy lampkę przy oknie, dobrze?
Kuba skinął głową i od razu zaczął szukać gniazdka.
