Po co mi krowa, która doić się nie da

Ciotka Halina otworzyła furtkę i stanęła jak wmurowana. Trzymała w ręku wiadro z pomyjami, wiadro się przechyliło, a ciemna woda z ziemniaczanych obierek chlupnęła jej na kalosz. choćby tego nie zauważyła.

— Stasiu — powiedziała przez podwórko, a głos jej się załamał, jakby ktoś sznurek do bielizny szarpnął. — Stasiu, wyjdź no. Wiktor kogoś przywiózł.

Stary Stanisław siedział na ganku i strugał patykiem drzazgę spod paznokcia. Wstał powoli, oparł się o framugę. Na ścieżce między grządkami malin stał ich najmłodszy syn i trzymał za rękę dziewczynę. Chudą jak tyczka do fasoli. Wiatr od pól wywiewał jej jasną sukienkę na boki, a ona przytrzymywała ją łokciem, żeby nie frunęła razem z obrusem.

— Matko święta — wycedziła Halina i postawiła wiadro na bruku. — A cóż to za wielkomiejski wieszak?

Dziewczyna wyciągnęła dłoń. Drobna, z jasnym lakierem na paznokciach, zupełnie nieprzygotowana do tego, iż za chwilę będzie musiała podać rękę kobiecie, która przed chwilą wybierała ziemniaki w piwnicy.

— Dzień dobry, jestem Ada — powiedziała cicho.

Halina ujęła jej dłoń dwoma palcami, jakby brała z podłogi zdechłą mysz.

— Dzień dobry, dzień dobry. Wiktor, do kuchni, bo rosół stygnie.

Na teścia nie spojrzała. Nie musiała.

—

Halina Raczkowa z Kolonii Borowej miała pięćdziesiąt osiem lat, dwadzieścia dwa hektary pola, dziesięć świń, trzydzieści kur, jednego psa, który szczekał na wszystko, co zbliżało się do płotu od strony szosy, i jedno przekonanie, którego nie zmieniłaby choćby decyzja wojewody: żona dla jej syna musi być kobietą do pracy. Do noszenia worków z paszą, do dojenia, do obory, do kiszonki po kolana w sianokiszonce, do wstawania o czwartej rano.

Ada wyglądała, jakby w życiu nie niosła nic cięższego niż telefon komórkowy.

— Gdzie ją znalazłeś? — zapytała Halina, gdy tylko Wiktor wszedł do kuchni po cebulę do sałatki.

— W Lublinie. Na studiach. Robi magisterkę z filologii.

— A z czego będzie żyć? Z czytania wierszy?

Wiktor westchnął i wziął z parapetu słoik przecieru.

— Mamo, Ada jest po rachunkowości.

— Aha, rachunkowość. A czy rachunkowość doi krowę?

— Nie mamy krowy.

— No właśnie. Bo sprzedałeś swoją przyszłość za bilet autobusowy.

Halina trzasnęła drzwiczkami od pieca. W kuchni pachniało niedzielnym rosołem i octem, bo rano zeszło jej na zamykaniu ogórków małosolnych. Na parapecie leżały cebule w siatce, obok stała miseczka z jajkami i oparty o ścianę zeszyt z długopisem na sznurku — rachunki za prąd. Wiktor usiadł na taborecie, odgarnął z czoła ciemne włosy.

— Sąsiadki od lat ci swatają tę Kaśkę zza miedzy — powiedział. — Wiem. Tylko iż ja nie chcę Kaśki.

— Kaśka to dziewczyna z gospodarstwem! Ojciec jej obiecał dziesięć hektarów po ślubie! A ta twoja Ada co wniesie? Regulamin biblioteczny?

— Ojciec jej nie obiecał. Ojciec jej powiedział, iż może. A to różnica.

— Ojciec niech lepiej milczy, bo pół życia przesiedział na ławce i gwizdał.

Stanisław, który cały czas stał w progu, powoli wszedł do kuchni, wyciągnął z kieszeni kraciastej koszuli paczkę krajanki i wsadził sobie papierosa w kącik ust.

— Ładna jest — mruknął, nie patrząc na żonę.

Halina odwróciła się od zlewu.

— Ładna? Ładna to jest na obrazku. Do pracy, do życia, do rodziny to trzeba mieć kość, nie urodę. Ja w jej wieku nosiłam wiadra, nie sukienki.

— Ty nosiłaś, bo była bieda — powiedział Wiktor i wstał. — A teraz jest czas, żeby moja żona nie musiała.

Halina poczerwieniała na szyi. Powoli, jakby ważyła łyżkę, położyła drewnianą chochlę obok zlewu.

— To nie o biedę chodzi, synu. To o to, iż życie na wsi nie wybacza pańci. Przez pierwsze dwa lata będzie jak w baśni. A potem przyjdą dzieci, raty, będzie zima, węgiel, woda w studni zamarznie. I wtedy pani Ada spakuje walizkę. A ty mi przywieziesz na święta dziecko i worek brudnych ubrań.

—

Obiad zjedli prawie w ciszy. Ada próbowała pomagać, ale Halina odebrała jej ścierkę i odstawiła talerze do zlewu z takim impetem, iż woda z płukania zalazła jej za rękaw. Po kawie Wiktor poszedł z ojcem obejrzeć ciągnik, a Halina została z Adą przy stole. W radiu leciało coś z tańcami z Radomia. Na stole przed dziewczyną stała filiżanka z niepiciem — z fusami na dnie, bo Halina zalała kawę wrzątkiem prosto z czajnika i nie mieszała.

— Długo się znacie? — zapytała.

— Dwa lata.

— I dopiero teraz cię przywiózł?

— Mówił, iż chce mnie najpierw pokochać na spokojnie.

— Mądry chłopak. Na spokojnie, to znaczy bez matki za plecami.

Ada przechyliła filiżankę, popatrzyła na fusy, odstawiła.

— Ja wiem, iż pani mnie nie akceptuje — powiedziała nagle.

Halina uniosła brwi.

— A kto mówi, iż nie akceptuję? Ja tylko widzę, żeś ty nie do tej roboty bosa.

— Do jakiej roboty?

— Do tego, co tu zostanie po mnie i po Stanisławie.

— A co zostanie?

Halina popatrzyła jej prosto w twarz, pierwszy raz od przyjazdu.

— Wszystko. Dom. Pole. Oszczędności, co je zbieram od trzydziestu lat na książeczce. Pieniądze na wesele Wiktorowi odłożone. Tylko iż to pójdzie w ręce kogoś, kto to utrzyma. A nie sprzeda po cichu, jak tylko nas zabraknie.

Ada milczała. Za oknem Wiktor odpalał starego Fendta, a Stanisław krzyczał coś o sprzęgle. Halina wstała i podeszła do okna, założyła ręce na piersi. W szybie odbijała się jej krągła sylwetka w kwiecistej podomce.

— Trzy razy w tygodniu robię masło — powiedziała. — Każdego ranka, zanim wstaną kury. I wiesz, co? Nigdy nie robię go za dużo. Bo wiem, ile zejdzie. Tak samo z życiem. Ja nie mogę zrobić za Wiktora wyboru. Ale mogę zrobić tak, żeby nie pożałował z głupotą. Dlatego ci to mówię: jak masz wątpliwości, to lepiej nie przychodź tu w bieli.

—

W niedzielę, przed odjazdem, Halina odprowadziła ich do furtki. Sąsiad z naprzeciwka grabił liście spod starej lipy, jego pies biegał wzdłuż siatki i szczekał. Halina wyciągnęła do Ady zawiniątko w gazecie.

— Masz. Bochenek na drogę.

Ada wzięła. Palcami wyczuła, iż gazeta jest ciepła od pieca.

— A to drugie — Halina wepchnęła jej do kieszeni kurtki złożoną kartkę — to tobie.

Ada chciała zapytać, ale Wiktor już otwierał auto. W samochodzie rozwinęła kartkę. Był tam zapisany długopisem numer rachunku bankowego, a pod spodem, wielkimi literami, jedno słowo:

„ZASTANÓW SIĘ”.

Przez całe dwa tygodnie Ada nosiła ten numer w portfelu. Nie zadzwoniła.

—

Trzy miesiące później Halina dostała od Wiktora zdjęcie na Messengerze. Ada stała w kaloszach przed oborą, po kostki w gnoju, i trzymała widły, jakby się z nimi urodziła. Była w tym zdjęciu jakaś inna. Na policzkach miała rumieńce, nie z lakieru, tylko z wiatru.

— No proszę — mruknęła Halina, przybliżając zdjęcie na ekranie.

Zadzwoniła do Wiktora.

— Co to za cyrk?

— Ada przyjechała na weekend do ciotki. Chce się uczyć. Sama. Mówi, iż nie będzie drugi raz czekać, aż ją ktoś oceni, zanim pokaże, co umie.

Halina przez chwilę milczała. Potem powiedziała:

— A rachunek?

— Jaki rachunek?

— Ten, co go jej dałam. Nie zadzwoniła, nie napisała.

— Mamo, ona go podarła. Powiedziała, iż nie potrzebuje twojej karty przetargowej. Że sama się wykaże.

W słuchawce znowu zapadła cisza, taka, w której słychać tylko oddech i dalekie koguty z podwórka sąsiada.

— To przyjeżdżajcie w sobotę — powiedziała wreszcie Halina. — Niech no mi ta twoja… panna z widłami pokaże, co naprawdę potrafi.

—

W sobotę, jeszcze przed świtem, Halina usłyszała, iż furtka skrzypnęła. Naciągnęła na ramiona wełniany koc i podeszła boso do okna w kuchni. Na podwórzu, w szarym porannym świetle, Ada niosła wiadro z wodą. Szła powoli, bo pełne. Za nią biegł pies, machał ogonem. Przy studni, na ławce, siedział Stanisław i skręcał papierosa, a obok niego Wiktor we flanelowej koszuli z podwiniętymi rękawami ostrzył nóż na osełce.

Halina wyjrzała przez firankę i nagle zdała sobie sprawę, iż ona sama, dwadzieścia dziewięć lat temu, szła tą samą ścieżką z pierwszym wiadrem dla matki Stanisława. Też nikt jej nie wierzył. Też była chuda, zdecydowana i wściekła na cały świat.

Ubrała się i zeszła na dół. W kuchni zastała Adę, która układała podpłomyki na blasze. Halina nie powiedziała ani słowa. Podeszła do szafki, wyjęła z niej czystą lnianą ścierkę z wyhaftowanym pawim okiem i położyła obok blachy.

— Nie dam ci rachunku — powiedziała Halina. — Bo już go nie ma. Ale dam ci coś, czego nie dałam żadnej z sąsiadek.

Podeszła do starej komody, wysunęła dolną szufladę i wyjęła z niej tekturowe pudełko. W środku leżały dokumenty: akt własności domu, zeszyt z planem pól, książeczka oszczędnościowa i złożona karta z adresem notariusza w Opolu Lubelskim.

— To jest zapis na Wiktora — powiedziała, kładąc pudełko na stole. — A ty masz tu klucze do spiżarni. Od dzisiaj masło robimy razem. Zobaczę, czy dasz radę, zanim notariusz przyjedzie.

Ada popatrzyła na pudełko, potem na ścierkę, potem na klucze. Wzięła je. Zacisnęła w dłoni, aż metal zgrzytnął o krawędź stołu.

— Zrobi pani ze mnie wiejską synową? — zapytała.

— Nie. Synową, która wie, po co tu przyszła.

—

Dwa tygodnie później Halina, Ada i Wiktor siedzieli u notariusza. Na stole leżał akt darowizny. Halina podpisała się jako ostatnia, powoli, z namaszczeniem, jakby wyciskała z długopisu resztę powietrza. Potem wyszli na parking, a tam padał pierwszy tej jesieni deszcz, drobny i zimny, i pachniało dymem z kominów.

Wiktor pomógł Adzie wsiąść do auta. Halina stała chwilę oddzielnie, z torebką przyciśniętą do brzucha. W końcu podeszła do Ady i podała jej parasol.

— Otwieraj sama. Dużo rzeczy w tym domu otwiera się jedną ręką.

Ada przyjęła parasol. Halina odwróciła się i ruszyła w stronę swojego domu, na piechotę, przez mokre liście, w stronę podwórka, gdzie czekał już stary Fendt i pies ujadający zza siatki, i ogień w piecu, który należało podtrzymać.