Samorządy w całej Polsce przekazały do urzędów wojewódzkich dokumenty określające procedury przemieszczenia mieszkańców w sytuacji zagrożenia. Termin 12 miesięcy na opracowanie planów ewakuacyjnych przez gminy upłynął z końcem 2025 roku. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa koordynuje teraz prace nad wojewódzkimi i krajowym planem ewakuacji. Wyjaśniamy, co zawierają dokumenty i w jakich sytuacjach mogą zostać uruchomione.
Fot. Warszawa w Pigułce
Ustawa nałożyła na gminy obowiązek przygotowania procedur
Ustawa z 5 grudnia 2024 o ochronie ludności i obronie cywilnej weszła w życie 1 stycznia 2025. Przepisy nałożyły na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast obowiązek opracowania w ciągu 12 miesięcy wkładów do wojewódzkiego planu ewakuacji ludności. Dokumenty gminne stanowią załącznik funkcjonalny do planów zarządzania kryzysowego.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2025 w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia określiło szczegółowy sposób realizacji działań. Każda gmina musiała zidentyfikować zagrożenia na swoim terenie, wyznaczyć trasy ewakuacyjne i miejsca zbiórek, ustalić procedury komunikacji oraz zarządzania transportem.
Termin na przekazanie dokumentów upłynął z końcem grudnia 2025. W praktyce gminy musiały zakończyć prace wcześniej, ponieważ wojewodowie potrzebują czasu w opracowanie planów wojewódzkich. Ten sam 12-miesięczny termin obowiązuje wszystkie szczeble – gminny, wojewódzki i krajowy.
Co zawierają plany ewakuacji opracowane przez gminy
Dokumenty określają, kto i w jakiej kolejności będzie ewakuowany z obszarów zagrożonych. Pierwszeństwo mają osoby najbardziej wrażliwe: dzieci, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, ciężarne, chorzy wymagający opieki, podopieczne domów pomocy społecznej i szpitali.
Plany zawierają wykaz obiektów publicznych przeznaczonych na miejsca czasowego pobytu ewakuowanej ludności. Są to hale sportowe, szkoły, ośrodki kultury i inne budynki gminne. Gminy oszacowały liczbę dostępnych miejsc noclegowych przyjmując normę 2-3 m² powierzchni mieszkalnej na osobę.
Dokumenty określają środki transportu możliwe do wykorzystania – autobusy, pojazdy gminne, transport kolejowy. Wyznaczono drogi ewakuacyjne z uwzględnieniem ich aktualnego stanu technicznego. Plany zakładają również samoewakuację – według szacunków około 50% ludności opuści strefy zagrożenia własnymi środkami transportu.
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa koordynuje dalsze prace
Na podstawie planów gminnych i powiatowych wojewodowie opracowują wojewódzkie plany ewakuacji ludności. Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa przygotowuje krajowy plan ewakuacji na podstawie dokumentów wojewódzkich. Wszystkie te prace powinny zakończyć się w tym samym 12-miesięcznym terminie od wejścia w życie ustawy.
RCB współpracuje ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego w zakresie logistyki i zabezpieczenia transportowego. Wojsko wnosi możliwości transportowe i wsparcie organizacyjne, administracja cywilna zapewnia wiedzę o lokalnych zasobach i miejscach przyjęcia ludności.
Zbigniew Muszyński, dyrektor RCB, podkreślał w rozmowach z mediami, iż celem jest przeniesienie doświadczeń z konfliktu na Ukrainie do polskich realiów. Decyzje o ewakuacji mają zapadać w godzinach, nie w dniach. To wymaga wcześniejszego przygotowania szczegółowych procedur i zabezpieczenia zasobów.
Kiedy i kto może zarządzić ewakuację
Ewakuację może zarządzić Szef Obrony Cywilnej w czasie stanu wojennego i wojny, na wniosek wojewody. W przypadkach niecierpiących zwłoki wojewoda może zarządzić ewakuację samodzielnie, informując o tym Szefa Obrony Cywilnej. Decyzję podejmuje się po konsultacji z ministrem spraw wewnętrznych i administracji.
Na poziomie lokalnym wójt może zarządzić ewakuację z obszarów bezpośrednio zagrożonych, o ile w inny sposób nie można usunąć bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia ludzi lub mienia. Dotyczy to sytuacji zagrożenia klęską żywiołową, awarią technologiczną lub innym lokalnym zagrożeniem.
Plany ewakuacji obejmują różne scenariusze: zagrożenie wojną, przewidywane wystąpienie klęski żywiołowej, czas wojny oraz wystąpienie klęski żywiołowej. Dokumenty są przygotowane na sytuacje od lokalnych awarii po zagrożenia o charakterze ogólnokrajowym.
Jak będzie przebiegać informowanie ludności
Rozporządzenie precyzyjnie określa sposoby powiadamiania mieszkańców o zarządzonej ewakuacji. Podstawowym kanałem są systemy ostrzegania i alarmowania, w tym Alert RCB wysyłany przez SMS do wszystkich telefonów na danym obszarze. Uruchomione zostaną syreny alarmowe.
Organy obrony cywilnej wykorzystają wszystkie dostępne środki masowego przekazu – telewizję, radio, strony internetowe organów administracji publicznej. Przekazane zostaną ulotki i wiadomości elektroniczne z dokładnymi instrukcjami postępowania.
Wójtowie i starostowie mają obowiązek aktywnego przeciwdziałania dezinformacji. Będą weryfikować komunikaty pojawiające się na stronach innych instytucji i organów. Mieszkańcy powinni reagować wyłącznie na oficjalne komunikaty z kanałów rządowych i samorządowych.
Co to oznacza dla czytelnika
Gminy zakończyły prace nad planami ewakuacji ludności zgodnie z ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej, która weszła w życie 1 stycznia 2025. Dokumenty zawierają procedury przemieszczenia mieszkańców, wykaz miejsc czasowego pobytu oraz środków transportu. Wojewodowie opracowują teraz wojewódzkie plany ewakuacji, a RCB przygotowuje krajowy plan na podstawie dokumentów wojewódzkich. Ewakuację może zarządzić Szef Obrony Cywilnej lub wojewoda w zależności od rodzaju zagrożenia. Mieszkańcy powinni przygotować podstawowy pakiet rzeczy na 72 godziny i śledzić oficjalne kanały komunikacji.
Jeśli w twojej gminie zostanie zarządzona ewakuacja, otrzymasz oficjalny komunikat przez Alert RCB, syrenę alarmową oraz komunikaty w mediach. Nie reaguj na informacje z nieoficjalnych źródeł – sprawdzaj komunikaty na stronach urzędów i instytucji państwowych.
Przygotuj podstawowy pakiet rzeczy na 72 godziny. Przepisy wyraźnie określają, iż mieszkańcy powinni ograniczyć się do mienia niezbędnego do przetrwania przez 3 doby. Zapakuj wodę, podstawowe jedzenie, leki, dokumenty i ich kopie, gotówkę w małych nominałach, powerbank, latarkę oraz najpotrzebniejsze ubrania.
Zapisz kontakty do najbliższych zarówno w telefonie, jak i na kartce papieru. Ustal z rodziną miejsce spotkania na wypadek braku łączności. Zrób kopie najważniejszych dokumentów i przechowuj je w chmurze lub na przenośnym nośniku.
Ewakuacja ma umożliwiać rodzinom wspólne przemieszczanie się. W miejscach czasowego pobytu zapewnione będą podstawowe środki – żywność, woda, odzież, środki higieniczne oraz pomoc medyczna. Norma zakwaterowania wynosi 2-3 m² powierzchni mieszkalnej na osobę.
Sprawdź, gdzie w twojej okolicy znajdują się obiekty publiczne mogące służyć jako miejsca ewakuacyjne. Poznaj podstawowe trasy wyjazdu z miasta lub gminy. W sytuacji kryzysowej ta wiedza może zaoszczędzić cenny czas.
