Co wieczór, kilka minut po dziesiątej, Aba szła pod furtkę i zastygała. Jadwiga była przekonana, iż suka tęskni za synem, który przestał przyjeżdżać. Dopiero szóstej nocy zobaczyła, w którą stronę Aba naprawdę patrzy.
Jadwiga wyszła na podwórko w kapciach na bosych stopach. Było już zimno. Mokra po dniu ziemia nie zdążyła przeschnąć i ciągnęło od niej tą szczególną nocną wilgocią, która wchodzi pod ubranie, choćby jeżeli wyszło się „na minutkę”. Nad werandą kręciła się wokół żarówki chmara meszek, gdzieś na ulicy zaszczekał obcy pies, a Aba siedziała przy furtce i choćby nie drgnęła.
Jadwiga znała tę pozę prawie na pamięć. Pysk lekko uniesiony, uszy podane do przodu, ogon leżący nieruchomo jak sznurek. Cała suka — jedno wielkie czekanie. Nie czujność, nie polowanie, tylko czekanie. Tak bywa z ludźmi na peronie, gdy pociąg miał przyjechać pół godziny temu, a oni wciąż nie odchodzą.
Pierwszy raz zauważyła to w poniedziałek. Wychodziła wtedy zamknąć tunel z pomidorami. Było koło dziesiątej. Poprawiała na ramionach stary sweter i zobaczyła Abę pod furtką. Suka siedziała bez ruchu i wpatrywała się w ciemność.
— Aba, do domu! — zawołała.
Suka choćby pyska nie odwróciła. Jadwiga zdziwiła się. Zwykle Aba reagowała od razu. Nie dlatego, iż była jakoś specjalnie tresowana, ale z przyzwyczajenia — żyła z Jadwigą osiem lat, znała każdy jej krok, każde westchnienie, wiedziała, kiedy pani woła na serio, a kiedy tak, dla zasady.
— Aba! Co ty tam robisz?
Podeszła bliżej, chwyciła za obrożę, pociągnęła delikatnie. Aba posłusznie wstała, poszła do domu, położyła się przy drzwiach, jak należało. Jadwiga postała chwilę, patrząc na nią, ale suka jakby się uspokoiła. Więc weszła do środka, zgasiła światło w korytarzu, wstawiła kubek do zlewu, sprawdziła, czy zamknięte okno w sypialni. Pół godziny później wyjrzała przez okno — i Aba znowu siedziała przy furtce. W tym samym miejscu.
We wtorek powtórzyło się dokładnie tak samo. W środę też. W czwartek znowu. Jakby suka dostała wewnętrzny budzik, który każdego wieczoru po dziesiątej podnosił ją z posłania i prowadził pod furtkę.
Jadwiga oczywiście myślała, iż wie, na kogo Aba czeka. Marek nie przyjeżdżał już piąty tydzień. Kiedyś bywał u niej co weekend. W sobotę albo w niedzielę, bez znaczenia, ale obowiązkowo. Przywoził mleko, chleb, czasem banany, jakby matka sama do sklepu nie doszła. Potrafił kupić ptasie mleczko w zmiętej torebce, która potem leżała w barku do następnych gości. Wchodził głośno, od progu wołał: „Mamo, gdzie jesteś?” — i dom od razu ożywał.
Aba urządzała wtedy całe przedstawienie. Rzucała się do przedpokoju, ślizgała łapami po panelach, wiła się wokół jego nóg, a potem padała na plecy tuż przy wycieraczce, pokazując brzuch. Marek się śmiał, drapał ją po bokach i od tego śmiechu w domu robiło się jaśniej.
Potem ożenił się z Karoliną. Jadwiga nie mogła powiedzieć, iż nie polubiła synowej. Nie. Karolina była grzeczna, schludna, powściągliwa. Zawsze z paznokciami, z jakąś ładną chustką na szyi, z cichym uśmiechem, za którym trudno było dostrzec, co naprawdę myśli. Mówiła do Jadwigi „mamo” niepewnie, jak ktoś, kto zakłada cudzy sweter — niby pasuje, ale leży niewygodnie.
Na początku po ślubie nic się nie zmieniło. Marek wciąż przyjeżdżał w weekendy, tylko teraz czasem z Karoliną. Potem zaczęły się wymówki. To remont. To jadą do jej rodziców. To znajomi zaprosili na działkę. To Marek zmęczony, bo tydzień był ciężki. Później wizyty zdarzały się co drugi raz. Potem raz na dwa tygodnie. Potem jeszcze rzadziej.
Jadwiga wszystko rozumiała. Młodzi. Swoje życie. Swoje sprawy. Kto by się kłócił. Ale co innego rozumieć rozumem. A co innego w każdy piątek pod wieczór i tak nasłuchiwać, czy auto nie skręca w bramę.
W czwartek Jadwiga zadzwoniła. Siedziała w kuchni, przed nią stygła herbata, na spodku leżała połówka sucharka, której choćby nie tknęła. Aba była na dworze. Oczywiście przy furtce.
Jadwiga wybrała numer syna i z góry poczuła, jak coś w środku się ściska — jakby prosić o wizytę u rodzonej matki to było to samo, co pożyczać pieniądze.
— Halo, mamo, mam chwilę — powiedział Marek i po głosie było słychać: naprawdę ma chwilę. Coś mu w tle szumiało, ktoś przechodził, trzasnęły drzwi.
— Mógłbyś wpaść — powiedziała Jadwiga możliwie równym tonem. — Chociaż na krótko.
— Mamo, mam raport do piątku. Mówiłem. I Karolina prosiła, żebym pomógł z kranem, znowu coś cieknie.
Jadwiga wyjrzała przez okno. Za szybą bielało ucho Aby.
— Aba co noc siedzi przy furtce — powiedziała.
Po drugiej stronie zapadła krótka cisza. Bardzo mała, ale Jadwiga ją wyczuła.
— Mamo, to pies — odpowiedział w końcu Marek. — Może myszy słucha. Albo koty goni.
— Ona nikogo nie goni, Mareczku. Ona czeka.
Syn westchnął. Zmęczony. Trochę zakłopotany. W tym westchnieniu Jadwiga usłyszała najprzykrzejszą rzecz: tak, było mu trochę wstyd. Ale nie na tyle, żeby rzucić wszystko, wsiąść w auto i przyjechać.
— Postaram się w przyszłym tygodniu, mamo — powiedział. — Serio. Teraz jest naprawdę duży zapieprz.
„Postaram się” i „w przyszłym tygodniu” — to były słowa, którymi teraz wszystko się kończyło. Odłożył słuchawkę. Telefon jeszcze ciepły leżał w dłoni, herbata na stole pokryła się cienkim szarym filmem, a w środku zrobiło się pusto i lepko. Jadwiga odsunęła kubek i długo patrzyła przez okno. Na Abę. Na ciemną furtkę. Na księżyc, który srebrzył białe ucho suki.
W piątek postanowiła nikogo nie wyganiać. Nie dzwonić. Wyjść na podwórko wcześniej, koło dziewiątej. Wieczór był miękki, prawie ciepły. Od jabłoni u sąsiada ciągnęło słodkawym zapachem, z ogrodów pachniało koperkiem, mokrymi liśćmi i czymś jakby dymem, chociaż nikt chyba niczego nie palił.
Jadwiga usiadła na ławce przy werandzie, wyciągnęła z kieszeni swetra garść pestek dyni i zaczęła czekać. Sama nie wiedząc na co. Albo na kogo.
Aba leżała na swoim posłaniu spokojnie, jakby nie zamierzała robić nic szczególnego. A potem o dziesiątej czternaście — Jadwiga specjalnie zerknęła na zegarek, jakby czas stał się nagle dowodem — Aba wstała. Przeciągnęła się powoli, otrząsnęła uszami i poszła pod furtkę. Bez pośpiechu. Bez oglądania się. Pewnie, jak ktoś, kto codziennie chodzi do tej samej pracy i zna drogę na pamięć.
Jadwiga odprowadziła ją wzrokiem. Osiem lat temu wzięła Abę spod targowiska. To był niezgrabny mokry szczeniak z jednym białym uchem, brudnymi łapami i czarną smugą wzdłuż grzbietu, jakby ktoś pociągnął pędzlem po rudej sierści. Szczeniak schował się pod stoisko z ziemniakami i trząsł się tak, iż Jadwidze serce pękło. Marek wtedy jeszcze mieszkał w domu. To on przywiózł pierwszą paczkę karmy, to on mył Abie łapy w misce, kiedy próbowała uciekać i kichała ze strachu, to on się śmiał, gdy pierwszy raz zasnęła z pyskiem na jego kapciu.
Jadwiga często wracała nie do ważnych rozmów z synem, ale do takich drobiazgów. Jego śmiech w kuchni. To, jak już dorosły, wciąż pchał łyżkę do garnka, „sprawdzić sól”. Jak machinalnie głaskał sukę, gadając przez telefon. Właśnie takie drobiazgi jakoś najboleśniej osadzają się w pamięci.
Siedziała na ławce i myślała: no jasne, Aba czeka na Marka. I wtedy nagle zauważyła coś, czego nie widziała przez te pięć wieczorów.
Aba nie patrzyła na drogę. Nie tam, skąd zwykle przyjeżdżał syn. Suka siedziała przy furtce, ale pysk miała zwrócony w prawo. W stronę płotu między posesjami.
Jadwiga aż się podniosła. Za tym płotem stał dom Haliny Stępniowej. A okna w nim były ciemne już szósty dzień.
Halinę zabrało pogotowie w poprzedni poniedziałek. Jadwiga dobrze to pamiętała. Wieczór. Niebieskie migające światło na mokrej drodze. Dwóch sanitariuszy. Nosze, z których ciągle zsuwał się koc. Halina próbowała wtedy coś powiedzieć, ale Jadwiga nie zrozumiała słów. Stała na swoim ganku, trzymając się poręczy, i patrzyła przez płot. Za furtkę nie wyszła. Na kuchence zaczynał się gotować rosół. I co by mogła zrobić? Tylko przeszkadzać. Tak sobie wtedy powiedziała.
Halina mieszkała sama. Cicho, niepozornie. Z tych sąsiadów, o których latami wiadomo tylko tyle, kiedy zapalają światło i w którym miesiącu bielą pnie jabłoni. Jadwiga mówiła jej „dzień dobry” rano i wieczorem przez płot, czasem podawała słoik ogórków albo parę cukinii z grządki. Halina potem oddawała słoik — koniecznie z dżemem. Wiśniowym, przesadnie słodkim, jakby cukru nigdy nie było jej żal. To chyba wszystko, co je łączyło przez ostatnie lata.
Jadwiga powoli wstała z ławki i podeszła do Aby. Suka siedziała, nie odrywając się od sąsiedniego podwórka. Uszy lekko podane do przodu, ciało napięte uwagą.
Jadwiga spojrzała w tę samą stronę. Ciemne okna. Puste podwórko. Ławeczka przy płocie, na której Halina lubiła siadać wieczorami w swojej pikowanej kamizelce, starych kaloszach i chustce, która wiecznie zsuwała się na kark. Czasem siedziała tam krótko, dziesięć minut, a czasem zasiedziała się, gapiąc w jeden punkt, jakby też na kogoś czekała, tylko dawno przestała się do tego przyznawać.
I wtedy Jadwiga zauważyła przy podstawie płotu, koło dolnej deski, coś jasnego. Schyliła się. Okruchy. Zwykłe okruchy chleba, wymieszane z ziemią. Jedne rozmiękłe, wgniecione w błoto, inne świeższe. Jadwiga widziała je już wcześniej. W środę, chyba, kiedy zamiatała ścieżkę. Wtedy po prostu zgarnęła je w trawę i nie zastanawiała się.
Teraz przykucnęła i dotknęła ziemi palcami. Okruchy leżały tam nie od dnia. I choćby nie od tygodnia. Między deskami była szczelina — szeroka na dłoń. I Jadwiga nagle zobaczyła wszystko naraz. Jakby działo się tuż przed nią.
Co wieczór, po dziesiątej, kiedy Jadwiga siedzi w domu przed telewizorem albo myje kubki po herbacie, Halina wychodzi na swoje podwórko. W pikowanej kamizelce, w kaloszach, z połówką chleba w ściereczce. Siada na ławeczce. Odłamuje palcami niewielkie równe kawałki i przeciska je przez szczelinę w płocie. Z drugiej strony przychodzi Aba. Bierze chleb miękko, delikatnie, bez pośpiechu. Potem zostaje przy płocie, nos do desek, uszy na głos. I Halina coś do niej mówi. Może o dniu. Może o ciśnieniu. Może narzeka na pogodę. Może wspomina, iż rano nie wzeszedł koper albo iż w sklepie znowu podnieśli ceny. Nieważne co. Ważne, iż mówi. A Aba słucha. Dwie samotne istoty po dwóch stronach płotu. I żadna z nich choćby nie pomyślała, iż na to potrzebne jest czyjeś pozwolenie.
Jadwiga usiadła wprost na ziemi obok suki. Kolana natychmiast przesiąkły. choćby tego nie zauważyła. Zrobiło jej się jakoś dziwnie wstyd. Przed kim — niejasne. Przed Abą? Przed Haliną? Przed sobą? Cały ten czas była pewna, iż wie, na kogo czeka pies. I choćby trochę się nad sobą użalała z powodu tego czekania. A obok, dosłownie dwa kroki dalej, toczyło się inne życie — ciche, niepozorne, niewymagające słów. I Jadwiga go nie widziała.
Rok temu Halina pytała, jaką karmę lubi Aba.
— Zwykłą, ze sklepu — machnęła wtedy ręką Jadwiga. — Co jest, to je.
Halina kiwnęła głową, nic więcej nie powiedziała. I, jak widać, postanowiła po swojemu: skoro nie karma — to chleb.
Jadwiga przesunęła dłonią po karku Aby. Suka nie odwróciła się, tylko mocniej przylgnęła bokiem do jej nogi.
— To na nią czekasz — powiedziała Jadwiga. Głos zabrzmiał inaczej. Bez żalu. Bez rozczarowania. Raczej ze zdziwieniem i miękkim bólem. Siedziała i myślała, jak łatwo nie zauważyć cudzej potrzeby. Głośne widać od razu: czyjeś kłótnie, przyjazdy, wielkie rozmowy, rodzinne urazy. A ciche — kto komu nosi przez płot chleb, kto czeka na czyjeś kroki, kto z kim milczy wieczorami — mija latami. Sama też tak żyła ostatnio. Czekała na syna. Liczyła tygodnie, obietnice, przekładane terminy. Żyła w tych „w przyszłym tygodniu”, jakby od nich naprawdę coś zależało. A obok była kobieta, z którą od lat wymieniała tylko słoiki i skinienia głowy. I okazało się — nie tylko.
Rano Jadwiga wstała wcześniej niż zwykle. W domu było cicho, tylko stary zegar na ścianie odmierzał ciężkie sekundy. Aba leżała przy drzwiach, ale gdy tylko Jadwiga się podniosła, wstała, przeciągnęła się i poszła za nią do kuchni. Jadwiga nastawiła czajnik, ale nagle zrozumiała, iż nie ma ochoty na herbatę.
Zamiast tego wybrała numer szpitala. Długo słuchała sygnałów, potem przełączano ją z jednej stacji na drugą, potem ktoś nieprzyjemnym głosem kazał czekać, aż w końcu znaleźli salę. Jadwiga zapisała numer na odwrocie starego kalendarza, na którym jeszcze od wiosny były pozaznaczane terminy wysadzania pomidorów. Potem podeszła do lodówki i wyjęła kupione niedawno jabłka i parę pomarańczy. Włożyła do torby. Aba stała przy drzwiach i patrzyła na zawiniątko, przechylając łeb. W tym ruchu było tyle pytania i nadziei, iż Jadwidze znowu coś ścisnęło gardło. Przykucnęła przed suką, położyła dłoń na jej białym uchu.
— Jedziemy — powiedziała. Aba machnęła ogonem.
Droga do szpitala zajęła niecałą godzinę, chociaż Jadwidze dłużyła się w nieskończoność. Aba jechała na tylnym siedzeniu, cicha i niezwykle poważna. Zwykle w aucie to wstawała, to siadała, to próbowała wsunąć pysk między przednie fotele. Teraz siedziała grzecznie, tylko czasem podnosiła łeb na zakrętach, jakby czuła, iż nie jadą bez powodu.
Przy szpitalu pachniało mokrym asfaltem, lekarstwami i gotowaną kapustą ze stołówki. Jadwiga nie lubiła tego zapachu — zawsze było w nim coś o słabości i cudzej bezradności. Ale dziś nie odrzucił jej. Dziś nie pora na własne odczucia.
Oczywiście do środka z suką wejść nie mogła. Jadwiga przywiązała Abę w cieniu przy schodach, tak, żeby było widać drzwi. Suka najpierw się napięła, spojrzała pytająco.
— Zaraz wracam — powiedziała Jadwiga. — Zostań tu.
I dopiero wtedy Aba się położyła, nie odrywając łba od wejścia.
Halina Stępniowa leżała przy oknie. Bez swojej pikowanej kamizelki, bez chustki, bez zwykłej podwórkowej niepozorności wydała się Jadwidze mała. Prawie przezroczysta. Twarz miała zmizerniałą, dłonie na kocu tak chude, jakby zabrakło w nich siły. Jadwiga zatrzymała się w drzwiach, nie wiedząc, jak zacząć. Halina odwróciła głowę i chyba nie od razu poznała, kto przed nią stoi.
— Jadwiga? — zdziwiła się. — Coś się stało?
— Nic się nie stało — powiedziała gwałtownie Jadwiga i sama usłyszała, jak głupio to brzmi w szpitalnej sali. — To znaczy… Przyszłam do pani. Tak po prostu.
Potem podniosła torbę.
— Przywiozłam owoce.
— Jak tam Aba? — zapytała cicho Halina.
— Co noc siedzi — odpowiedziała Jadwiga. — Przy płocie.
Halina zamknęła na chwilę powieki i powoli wypuściła powietrze. Tak, jakby trzymała je w sobie od wielu dni.
— Myślałam, iż zapomni — powiedziała po chwili.
— Nie zapomniała.
— Mądra jest. — Halina uśmiechnęła się ledwo. — Przychodziła pod mój płot co wieczór, siadywałam z nią… Dobrze było. Tak zwyczajnie.
Mówiła o tym, jakby nie chodziło o sześć wieczorów czekania, nie o ukryte przywiązanie, nie o to, iż dwa samotne życia znalazły się przez szczelinę w starym płocie. Po prostu „dobrze było”. Jadwiga poczuła, jak do oczu podchodzi coś gorącego.
— Ona na panią czeka — powtórzyła, już ciszej.
Kiedy wracały do domu, Aba leżała na siedzeniu zupełnie inaczej. Spokojnie. Prawie sennie. Jakby główna sprawa została załatwiona.
Tydzień później Halinę wypisano. Jadwiga zobaczyła, jak pod jej dom podjeżdża auto, jak pomagają jej wysiąść, jak staje przy furtce, chuda, jeszcze słaba, ale uparta, w swojej starej pikowanej kamizelce, jakby nic na świecie nie mogło jej odebrać zwykłego wieczoru na podwórku.
Aba zerwała się z miejsca tak, iż omal nie wyrwała Jadwidze smyczy z dłoni. Podbiegła do płotu, zaczęła się kręcić, popiskiwać, ogon chodził jak szalony. Halina roześmiała się. Cicho, z chrypką, ale się roześmiała.
— No co, przyjaciółko, doczekałaś się?
I od tego śmiechu Jadwidze nagle ścisnęło w piersi. Bo było w nim tyle życia, ile czasem nie bywa w młodych.
Od tego dnia po dziesiątej przy płocie znowu zaczynały się ich ciche spotkania. Tylko teraz Jadwiga czasem też wychodziła. Nie przeszkadzała. Po prostu siadała trochę z boku na swojej ławeczce, słuchała, jak Halina opowiada Abie o ogrodzie, o lekarzach, o tabletkach „na ciśnienie, niech je cholera”, a suka siedzi przy szczelinie, cała zasłuchana. Czasem Jadwiga wtrącała słowo. Czasem przynosiła herbatę w kubku. Czasem rozmawiały z Haliną przez płot już nie tylko „dzień dobry” i „masz tu słoik”. I Jadwiga coraz częściej myślała, jak łatwo przeżyć obok człowieka lata — i nie dowiedzieć się, iż od dawna macie coś wspólnego.
Marek przyjechał dopiero po dwóch tygodniach. Przywiózł pudełko czekoladek. Długo opowiadał o pracy, o tym, iż czasu zupełnie nie ma, o matce Karoliny, o korkach. Aba pomachała mu ogonem, oczywiście. Ale potem, bliżej dziesiątej, spokojnie wstała i poszła w stronę płotu.
— O, a ona dokąd? — zdziwił się syn.
Jadwiga w pierwszej chwili chciała mu opowiedzieć. O okruchach. O szczelinie. O szpitalu. O sześciu nocach czekania. Ale nagle zrozumiała, iż nie musi. Że są rzeczy, których nie da się wytłumaczyć komuś, kto od pięciu tygodni nie potrafił znaleźć godziny.
Powiedziała tylko:
— W gości.
Po czym wstała od stołu, wzięła z blatu termos z herbatą — ten sam, który zwykle stawiała na ziemi przy płocie — i wyszła na podwórko. Marek został w kuchni sam. Słyszała, jak po chwili odsuwa krzesło i podchodzi do okna. Nie odwróciła się.
Szła po wilgotnej trawie w stronę płotu, czując, jak zimne źdźbła łaskoczą ją w kostki. Zza płotu dobiegło ciche, chropowate „no, jesteś”. Aba podniosła pysk i machnęła ogonem. Jadwiga postawiła termos na ziemi, tuż przy dolnej desce, i usiadła na ławeczce.
Nie musiała nikomu mówić, ile dokładnie kosztowało ją tych pięć tygodni czekania. Ale teraz, po raz pierwszy od dawna, nie czuła, iż na kogoś czeka. Po prostu siedziała. Z Haliną po drugiej stronie. Z Abą przy szczelinie. Z herbatą stygnącą w kubku, którego nikt nie musiał wypić do końca.
