Dokument został promulgowany 26 lutego 2026 roku w Warszawie i opublikowany w „Aktach Konferencji Episkopatu Polski” oraz na oficjalnej stronie Episkopatu. Wejdzie w życie dokładnie 1 marca 2026 roku. Oznacza to, iż wszystkie sądy kościelne i organy dyscyplinarne w Polsce będą zobowiązane do stosowania jednolitych zasad przy ustalaniu wysokości sankcji pieniężnych.
Nowością jest powiązanie wysokości kary z minimalnym miesięcznym wynagrodzeniem brutto obowiązującym w dniu jej wymierzenia. w tej chwili płaca minimalna wynosi 4 806 zł brutto. To właśnie ta kwota stanie się punktem odniesienia przy wyliczaniu grzywien.
Minimalna kara finansowa nie będzie mogła być niższa niż połowa minimalnego wynagrodzenia, czyli 2 403 zł brutto. Z kolei maksymalna granica została określona na poziomie 20-krotności płacy minimalnej, co przy obecnych stawkach oznacza ponad 96 tys. zł. W praktyce wysokość sankcji będzie więc zmienna i uzależniona od aktualnych przepisów prawa pracy w Polsce.
Reforma Kodeksu Prawa Kanonicznego i decyzja Episkopatu
Podstawą wydania dekretu była reforma Księgi VI Kodeksu Prawa Kanonicznego, zatwierdzona przez papieża Franciszek. Zmiany w prawie karnym Kościoła weszły w życie w 2021 roku i miały na celu wzmocnienie odpowiedzialności karnej oraz doprecyzowanie przepisów dotyczących przestępstw kanonicznych.
Podczas 402. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski w Gdańsku, 14 października 2025 roku, biskupi – działając na podstawie kan. 1336 § 2 n. 2 oraz kan. 1336 § 4 n. 5, a także kan. 455 Kodeksu Prawa Kanonicznego – przyjęli szczegółowe zasady ustalania wysokości kar finansowych. Dekret uzyskał 26 stycznia 2026 roku tzw. recognitio Dykasterii ds. Biskupów, czyli zatwierdzenie przez Stolicę Apostolską.
Wprost zapisano, iż „Dekret wchodzi w życie z dniem 1 marca 2026”. Oznacza to, iż od tej daty nie będzie już dowolności w ustalaniu wysokości sankcji pieniężnych – widełki zostały jasno określone.
Czy Kościół może karać finansowo wiernych?
Prawo Kościoła do nakładania sankcji wynika wprost z Kodeksu Prawa Kanonicznego. W kanonie 1311 § 1 zapisano, iż Kościół posiada własne i przyrodzone prawo karania wiernych, którzy dopuścili się przestępstwa.
W języku prawa kanonicznego „wierni” to wszyscy ochrzczeni należący do Kościoła katolickiego. Odpowiedzialność może więc obejmować zarówno duchownych, jak i świeckich. Chodzi jednak o konkretne przestępstwa kanoniczne, takie jak apostazja, herezja, schizma, profanacja Najświętszego Sakramentu czy przestępstwa seksualne.
Nowy dekret nie wprowadza sankcji wobec zwykłych parafian za codzienne praktyki religijne. Nie dotyczy kwestii frekwencji na mszy czy życia prywatnego wiernych. W praktyce regulacje odnoszą się przede wszystkim do duchownych oraz świeckich pełniących funkcje kościelne – np. zarządzających majątkiem kościelnym, zatrudnionych w instytucjach diecezjalnych czy wykonujących określone urzędy.
Kary finansowe dla duchownych i potrącanie wynagrodzenia
Szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące duchownych, którzy otrzymują wynagrodzenie kościelne. Dekret przewiduje możliwość nałożenia kary polegającej na pozbawieniu całości lub części tego wynagrodzenia.
Wprowadzono jednak wyraźne zabezpieczenie. Kara nie może pozbawić ukaranego środków koniecznych do godziwego utrzymania. Punktem odniesienia jest kwota wolna od zajęcia komorniczego przewidziana w przepisach prawa polskiego. Oznacza to, iż choćby w przypadku surowej sankcji musi zostać zachowane minimum egzystencjalne.
Organ wymierzający karę wskazuje również, na jaki cel ma zostać przekazana zasądzona kwota. Nie jest to automatycznie parafia. Środki mogą trafić na cele kościelne określone w kan. 1254 § 2 Kodeksu Prawa Kanonicznego, czyli m.in. na utrzymanie duchowieństwa, działalność duszpasterską czy zadania charytatywne.
Co nowe przepisy oznaczają dla Łodzi i regionu?
Dla wiernych i duchownych z Łodzi oraz województwa łódzkiego zmiany mają wymiar praktyczny. Archidiecezja łódzka oraz sądy kościelne działające na jej terenie będą zobowiązane do stosowania nowych zasad w identycznym zakresie jak inne diecezje w Polsce.
W praktyce oznacza to, iż ewentualne postępowania dyscyplinarne prowadzone wobec duchownych czy osób świeckich pełniących funkcje w instytucjach kościelnych w Łodzi będą opierały się na jasno określonych progach finansowych. Dotychczas wysokość grzywien mogła być ustalana w sposób mniej jednolity, dziś będzie bezpośrednio powiązana z płacą minimalną obowiązującą w kraju.
Dla łodzian istotne jest również to, iż nowe regulacje nie rozszerzają katalogu czynów zagrożonych sankcjami. Nie zmienia się zakres odpowiedzialności wiernych w życiu parafialnym. Zmianie ulega wyłącznie sposób obliczania i egzekwowania kar przewidzianych już wcześniej w prawie kanonicznym.
W kontekście rosnącej płacy minimalnej mechanizm powiązania sankcji z jej wysokością sprawia, iż kary będą automatycznie dostosowywać się do realiów ekonomicznych. o ile w kolejnych latach minimalne wynagrodzenie wzrośnie, proporcjonalnie wzrosną także minimalne i maksymalne progi grzywien kościelnych.
