Jmenuji se Andrzej, je mi osmapadesát a celý život dělám na stavbě ve Wrocławi. Dvanáct hodin denně, šest dní v týdnu. Ruce mám tak rozbité od horkého betonu, že večer nemůžu chytit vidličku. Ale nikdy jsem si nestěžoval, protože jsem si myslel, že to všechno dělám pro rodinu. Teď vím, že jsem dvacet tři let jenom držel matraci pod cizím pohodlím.
Můj syn se jmenuje Kacper. Je mu třiadvacet. Vysoký, silný, zdravý chlap. Před dvěma lety odešel z univerzity, protože „tam učili zbytečnosti“. Pak odešel z práce v marketu, protože „vedoucí byl blbec“. Pak ze skladu, protože „tam byla zima“. Pak z rozvozu pizzy, protože „platili drobné“. Každá práce měla nějakou vadu. Každá. Kromě ležení na gauči.
Vstával v jednu odpoledne. Objednával jedzenie na moją kartę. Grał do czwartej nad ranem i wrzeszczał na monitor tak, iż słyszała go połowa bloku. Talerze z zaschniętym sosem chował pod łóżko, brudne gacie wciskał za kaloryfer. A kiedy żona prosiła go o cokolwiek, odpowiadał nie odrywając słuchawek: „Zaraz, stara.“ To „zaraz“ potrafiło trwać tydzień.
Moja żona Ewa zawsze go broniła. Że on wrażliwy, iż szuka siebie, iż to nasze dziecko, iż nie bądź taki surowy. Chciałem w to wierzyć. Naprawdę. Bo ojciec najpierw szuka mniej bolesnego wytłumaczenia. Prawda była prostsza: Kacper nie szukał siebie. On się doskonale odnalazł na naszym wikcie.
Wczoraj wróciłem do domu po nadgodzinach. Było już ciemno, na klatce śmierdziało stęchlizną z zsypu. Nogi mi drętwiały, koszula lepiła się do pleców, a w ustach miałem smak cementowego kurzu. Chciałem tylko wziąć prysznic i usiąść na pięć minut bez pytania o pieniądze.
Otworzyłem drzwi. Telewizor rzucał niebieskie światło na ścianę. Kacper leżał rozwalony na kanapie, jedna noga na ławie, w ręku pada, oczy wlepione w grę. Ewa stała obok. Wciąż w fartuchu ze stołówki, w butach, z włosami przyklejonymi do czoła. W jednej ręce trzymała talerz z kotletem i ziemniakami, w drugiej szklankę soku.
— Masz, synku, zjedz, póki ciepłe — powiedziała.
Kacper wziął szklankę, pociągnął łyk i skrzywił się.
— Ciepłe to to nie jest. Trzeba było do lodówki wsadzić, nie?
Ewa zamarła. Ja poczułem, jak coś podnosi mi się z żołądka do samego gardła.
— Coś ty powiedział? — spytałem.
Kacper choćby na mnie nie spojrzał.
— O, szef wrócił. Uwaga, będzie przemowa.
Ewa popatrzyła na mnie z lękiem. Tylko iż to nie był lęk przed nim. To był lęk, iż w końcu zrobię to, czego mi przez lata zabraniała.
Rzuciłem torbę na podłogę.
— Przeproś matkę.
Zaśmiał się.
— Za co? Za sok? Nie dramatyzuj, stary.
— Za to, iż mówisz do niej jak do sprzątaczki.
Zdjął jedną słuchawkę. Powoli. Z pogardą.
— Jak ci się nie podoba, to sam mnie obsługuj.
Ewa chwyciła mnie za ramię.
— Andrzej, proszę, daj spokój.
Ale ja już nie słuchałem. Patrzyłem na jej pęknięte od detergentów dłonie, na worki pod oczami, na to, jak mój własny syn nauczył ją prosić o pozwolenie, żeby mogła być zmęczona. Zauważyłem nawet, iż nad zlewem wciąż wisiał ten sam kalendarz z marca, bo nikt z nas nie miał ręki, żeby przewrócić kartkę.
Wszedłem do pokoju Kacpra. Dalej grał, myślał, iż to kolejna gadka. W jego pokoju śmierdziało potem, starymi frytkami i brudnymi skarpetami. Na podłodze stały szklanki z pleśnią, pod biurkiem leżały zesztywniałe gacie, na parapecie pudełka po chińszczyźnie. A wszystko zapłacone z moich nadgodzin.
Otworzyłem szafę. Wyciągnąłem trzy czarne worki na śmieci. Zacząłem do nich ciskać jego ciuchy: bluzy, spodnie, trampki, tę kosztowną kurtkę, na którą „pożyczył” i nigdy nie oddał. Słuchawki, które Ewa kupiła na raty, bo przysięgał, iż będzie streamował i zarabiał.
Kacper pojawił się w drzwiach.
— Co ty odpierdalasz, stary?!
Nie odpowiedziałem. Wrzucałem dalej. Jeszcze ładowarki, jakieś papiery, dezodorant. Ewa wpadła za nim z płaczem.
— Andrzej, opamiętaj się, to nasze dziecko!
Odwróciłem się do niej.
— Nasze dziecko ma metr dziewięćdziesiąt, zarost i właśnie obraziło cię za ciepły sok.
Kacper przestał się śmiać.
— Ty mnie chyba nie wywalasz?
Złapałem pierwszy worek i ruszyłem do drzwi wyjściowych.
— Wywalam.
— Nie masz jaj.
Otworzyłem drzwi na klatkę. Rzuciłem pierwszy worek. Potem drugi. Trzeci też. Sąsiadka z naprzeciwka uchyliła drzwi, stary Bronek z góry wychylił się przez poręcz.
Ewa złapała mnie za rękę.
— Błagam, nie rób tego, on się stoczy!
Spojrzałem na nią.
— Ewa, on już się stoczył. Tylko od dziś będzie to robił na własnych nogach.
Kacper wyszedł boso na klatkę, czerwony ze złości.
— Jesteś pieprzonym ojcem.
Podszedłem do niego, ale nie żeby bić. Żeby pierwszy raz w życiu słyszał mnie bez darmowego dachu nad głową.
— W tym domu się pracuje. Twoja matka nie jest gosposią. Ja nie jestem bankomatem. Masz dwa łapy, dwie nogi i za długi język. To się dziś kończy.
Kacper patrzył na matkę. Zawsze wtedy szukał u niej ratunku.
— Mamo, powiedz mu coś.
Ewa płakała tak, iż trzęsły jej się ramiona. Ale milczała. Pierwszy raz nie stanęła po jego stronie.
Kacper złapał worki i zbiegł po schodach, klnąc tak, iż echo niosło się po klatce.
— Jeszcze tego pożałujesz!
— Oby — powiedziałem. — Bo to będzie znaczyło, iż umiesz myśleć.
Zamknąłem drzwi. Ewa patrzyła na mnie, jakbym pogrzebał syna żywcem.
— Jesteś potworem, Andrzej.
Nie odpowiedziałem. Może tej nocy musiałem nim być.
Wróciłem do kuchni. Wziąłem talerz z kotletem, który mu przygotowała, i wyrzuciłem do kosza. Mięso było jeszcze ciepłe. Sok na stole, po szklance spływały krople.
I wtedy to zobaczyłem. Obok kanapy leżał telefon Kacpra. Zostawił go. Ekran się zaświecił. Wiadomość od kontaktu zapisanego jako „Morda”:
„No i co, stary, wyciągnąłeś od matki kolejną kasę, czy dalej ryczysz jej, żeby zmiękła?”
Krew we mnie zamarzła. Podniosłem telefon. Ewa podeszła bliżej.
— Andrzej, nie otwieraj tego.
Spojrzałem na nią. Jej twarz się zmieniła. To już nie była obawa o Kacpra. To był strach, iż zobaczę coś więcej.
Odsunąłem blokadę. Ostatni otwarty czat. A w nim zdjęcie mojej żony wychodzącej z bankomatu przy Dworcu Świebodzkim. Pod spodem tekst:
„Musisz ją cisnąć przed pierwszą, bo po pierwszym ojciec sprawdza wyciągi i zobaczy, ile zniknęło.”
Usiadłem ciężko na kanapie. Ewa zakryła usta dłonią.
— Ile? — zapytałem.
Nie odpowiedziała od razu. Patrzyła w podłogę, jakby tam było coś, czego nie chciałem zobaczyć.
— Ile, Ewa?!
— Trzydzieści dwa tysiące — szepnęła.
Wstałem. W kuchni przez minutę nie mogłem znaleźć sobie miejsca. Otworzyłem szafkę nad zlewem, zamknąłem. Nalałem wody z kranu, nie wypiłem.
Trzydzieści dwa tysiące złotych. To było jedenaście miesięcy moich nadgodzin. Wspólne konto, karta, z której ona wypłacała mu „drobne na życie”. A on pisał kumplowi, iż musi „cisnąć matkę przed pierwszym”, bo wtedy ja sprawdzam wyciąg.
Ewa podeszła do mnie z tyłu.
— Myślałam, iż on to odda. Że jak mu pomogę, to się pozbiera. Że jak nie dasz mu kasy, to chociaż ja dam, i on to doceni.
Nie patrzyłem na nią, bo bałem się, co zobaczę w jej twarzy. Nie wściekłość. Nie żal. Tylko wstyd kobiety, która dała się doić własnemu dziecku.
Wtedy zadzwoniła moja komórka. Nieznany numer.
Odebrałem.
— Tata? — Głos Kacpra, trochę niespokojny. — Zapomniałem telefonu. Przyjdź mi go podrzucić na stację benzynową, stoję pod Marketą.
Milczałem.
— Halo? Stary, słyszysz?
— Słyszę.
— No to przyjedziesz? — W jego głosie była już irytacja. — Tylko mi tu nie każ czekać, bo w nocy nie będę stał pod sklepem jak debil.
Zerknąłem na Ewę. Stała w drzwiach kuchni, blada jak ściana.
— Nie — powiedziałem do telefonu.
— Co nie? Pytam o własny telefon, do cholery.
— To przestałem być twój, jak tylko z niego pisałeś do Mordy o tym, jak doić matkę przed pierwszym.
W słuchawce na parę sekund zapadła cisza. Potem:
— To nie tak, jak myślisz…
— To jak?
— On mi to kazał, bo nie mam kasy, a ty byś dał w żyłę jak zwykle!
— Ile jesteś winien?
— To nie twoja sprawa.
— Trzydzieści dwa tysiące mojej sprawy. Będziesz je spłacał albo zaraz zadzwonię pod ten numer „Morda” i powiem mu, iż interes skończony, a dług zostaje na tobie. Zobaczymy, czy dalej będzie twoim kumplem.
Kacper odetchnął ciężko.
— Wiesz co? Jesteś gorszy, niż myślałem.
— Dopiero się o tym dowiadujesz? — odparłem i rozłączyłem się.
Ewa podeszła i usiadła przy kuchennym stole. Wyglądała, jakby ktoś wypuścił z niej całe powietrze.
— Co teraz? — zapytała.
Podszedłem do szafki, wyciągnąłem segregator z dokumentami. W środku umowa na mieszkanie, dowody, papiery samochodu. Wyjąłem z niej długopis i kartkę.
— Teraz ty zadzwonisz do banku i zablokujesz swoją kartę do wspólnego konta. Ja przelewam resztę oszczędności na swoje prywatne konto. A Kacper dostaje notarialne zobowiązanie do spłaty, z terminem do końca roku.
Ewa pokręciła głową.
— Andrzej, on tego nie podpisze.
— To mam zadzwonić na policję z tym czatem? Przecież to jest wyłudzenie.
Podniosła na mnie oczy. Po raz pierwszy od dawna patrzyła na mnie tak, jak patrzyła, kiedy się pobraliśmy. Ze strachu, ale i z czegoś na kształt ulgi.
— Zrobię wszystko — powiedziała cicho.
Wstałem i nalałem jej soku z tej samej szklanki, z której pił Kacper. Postawiłem przed nią.
— Pij, póki ciepłe — powiedziałem.
Uśmiechnęła się przez łzy, ale uśmiechnęła.
Za oknem było już jasno, nad Wrocławiem wstawał szary poranek. Sąsiad z dołu wychodził do samochodu, pewnie do zmiany w fabryce. Radio w jego aucie grało na całą ulicę.
Następnego dnia pojechałem do notariusza sam. Spisaliśmy zobowiązanie. Trzydzieści dwa tysiące, rata tysiąc dwieście złotych miesięcznie, pierwsza płatność do dziesiątego przyszłego miesiąca. Wysłałem Kacperowi esemesem zdjęcie dokumentu. Odpisał po godzinie:
„Nie podpiszę.”
Odpisałem:
„To policja.”
Podpisał w piątek. Ewa dała mu swój egzemplarz w restauracji, przy zupie, której nie tknęła. Wróciła do domu i położyła się spać o siódmej wieczorem. Po raz pierwszy od lat nie czekała, aż syn się odezwie.
Kacper znalazł pracę dwa tygodnie później. Na złomowisku, przez znajomego Mordy. Zaproszenie na niedzielny obiad odrzucił. Widziałem go raz na przystanku, stał z kapturem naciągniętym na głowę. Nie podszedłem.
Wczoraj wieczorem Ewa usiadła obok mnie i położyła mi na kolanach kartkę. To był ten sam segregator, tylko z inną zakładką: pierwsza wpłata Kacpra, tysiąc dwieście złotych, z dopiskiem na dole flamastrem: „Reszta wkrótce”.
Złożyłem kartkę i wsunąłem ją za pasek. Ewa oparła głowę o moje ramię.
— Ten kalendarz nad zlewem — powiedziała. — Dziś przewróciłam w nim kartkę.
Spojrzałem na nią.
— To chyba dobrze.
— Sierpień — powiedziała. — Przewróciłam dopiero do sierpnia.
Za oknem ktoś z dołu wracał z nocnej zmiany i cicho zamykał drzwi samochodu, jakby nie chciał budzić całej ulicy.
