— Nie masz tu po co siadać do stołu. Ty masz nam podawać! — oznajmiła teściowa Stałam przy kuchence w ciszy poranka — w pogniecionej piżamie, z niedbale związanymi włosami. Pachniało tostami i mocną kawą. Przy stołku obok stołu siedziała moja 7-letnia córka, zapatrzona w blok rysunkowy, zawzięcie malując kolorowe zawijasy flamastrami. — Znowu te swoje dietetyczne chlebki robisz? — dobiegł mnie głos za plecami. Podskoczyłam. W drzwiach stała teściowa — kobieta o kamiennej twarzy i głosie nieznoszącym sprzeciwu. W szlafroku, z włosami spiętymi w kok, ustami zaciśniętymi w cienką linię. — Ja wczoraj na obiad jadłam, co się nawinęło! — ciągnęła dalej, klepiąc ściereczką w brzeg stołu. — Ani zupy, ani normalnego jedzenia. Umiesz zrobić jajka? Po ludzku, a nie po tych twoich… nowomodnych pomysłach! Wyłączyłam kuchenkę i otworzyłam lodówkę. W klatce piersiowej ścisnęła mnie spirala złości, ale ją przełknęłam. Nie przy dziecku. I nie tu, gdzie każdy centymetr zdawał się powtarzać „Jesteś tu tylko na chwilę.” — Zaraz będzie — wydusiłam z wysiłkiem i odwróciłam się, by nie widziała, jak mi drży głos. Moja córka nie odrywała wzroku od flamastrów, ale kątem oka obserwowała babcię — cicho, skulona, czujna. „Zamieszkamy z moją mamą” Kiedy mąż zaproponował, iż zamieszkamy z jego mamą, brzmiało to rozsądnie. — Zamieszkamy u niej — tylko na chwilę. Maksymalnie dwa miesiące. Mieszka blisko mojej pracy, a niedługo dostaniemy kredyt. Ona nie ma nic przeciwko. Wahałam się. Nie dlatego, iż byłam z teściową w konflikcie. Nie. Byłyśmy uprzejme, ale ja znałam prawdę: dwie dorosłe kobiety w jednej kuchni — to pole minowe. A teściowa była osobą, która miała maniakalną potrzebę porządku, kontroli i moralnych ocen. Wybór adekwatnie nie istniał. Stare mieszkanie gwałtownie sprzedaliśmy, nowe dopiero się urządzało. I tak całą trójką wprowadziliśmy się do dwupokojowego mieszkania teściowej. „Tylko na chwilę.” Kontrola stała się codziennością Pierwsze dni minęły spokojnie. Teściowa była wręcz uprzejma, choćby dodała krzesełko dla dziecka i poczęstowała nas szarlotką. Ale już trzeciego dnia zaczęły się „zasady”. — U mnie w domu jest porządek — oznajmiła podczas śniadania. — Wstaje się o ósmej. Buty tylko na półkę. Zakupy — ustalamy. I telewizor ciszej, bo jestem wrażliwa na hałas. Mąż machnął ręką i uśmiechnął się: — Mamo, jesteśmy tu na chwilę. Wytrzymamy. Kiwałam głową w milczeniu. Ale słowo „wytrzymamy” zaczęło brzmieć jak wyrok. Znikałam Minął tydzień. Potem kolejny. Reżim był coraz ostrzejszy. Teściowa zdjęła rysunki córki ze stołu: — Przeszkadzają. Zdjęła kraciasty obrus, który przyniosłam: — Niepraktyczny. Moje płatki śniadaniowe zniknęły z półki: — Stoją za długo, pewnie się popsuły. Szampony „przełożyła”: — Żeby mi się tu nie plątały. Czułam się nie jak gość, a jak ktoś pozbawiony głosu i prawa do opinii. Moje jedzenie było „niewłaściwe”. Moje zwyczaje — „zbędne”. Moje dziecko — „za głośne”. A mąż ciągle to samo: — Wytrzymaj. To mieszkanie mamy. Ona zawsze taka była. Ja… dzień po dniu traciłam siebie. Coraz mniej zostało ze spokojnej, pewnej siebie kobiety. Zostało tylko ciągłe dostosowywanie się i milczenie. Życie według cudzych zasad Codziennie wstawałam o szóstej, żeby pierwsza zająć łazienkę, ugotować owsiankę, przygotować dziecko… i uniknąć ataków teściowej. Wieczorem robiłam dwie kolacje. Jedną dla nas, jedną, „jak trzeba”, dla niej. Bez cebuli. Potem z cebulą. Potem tylko w jej garnku. Potem tylko na jej patelni. — Ja nie wymagam wiele — mówiła z wyrzutem. — Tylko po ludzku. Jak należy. Dzień, w którym upokorzenie stało się publiczne Pewnego ranka zdążyłam właśnie przemyć twarz i nastawić czajnik, gdy teściowa weszła do kuchni, jakby to było zupełnie normalne, iż wchodzi się bez pytania. — Dzisiaj przychodzą moje koleżanki. O drugiej. Jesteś w domu, więc przygotujesz stół. Ogóreczki, sałatka, coś do herbaty — zwyczajnie. U niej „zwyczajnie” oznaczało stół jak na święta. — A… nie wiedziałam. Produkty… — Kupisz. Zrobiłam ci listę. Nic trudnego. Ubrałam się i poszłam do sklepu. Kupiłam wszystko: kurczaka, ziemniaki, koperek, jabłka na szarlotkę, herbatniki… Wróciłam. I zaczęłam gotować — bez przerwy. Na drugą wszystko było gotowe: stół zastawiony, kurczak upieczony, sałatka świeża, szarlotka rumiana. Przyszły trzy emerytki — zadbane, trzymające się prosto, pachnące czasami młodości. I już w pierwszej minucie wiedziałam, iż nie jestem „gościem.” Jestem „obsługą”. — Podejdź, podejdź… usiądź tu przy nas — uśmiechnęła się teściowa. — Będziesz nam podawać. — Podawać? — powtórzyłam. — No co? My już niemłode. Tobie nie będzie ciężko. I oto znowu ja: z półmiskiem, z łyżkami, z chlebem. „Podaj herbatę.” „Daj cukier.” „Sałatka się skończyła.” — Kurczak trochę suchy — mruczała jedna. — Szarlotkę spiekłaś — dołożyła druga. Zaciskałam zęby. Uśmiechałam się. Zbierałam talerze. Dolewałam herbatę. Nikt nie spytał, czy chcę usiąść. Albo złapać oddech. — Jak dobrze, iż jest młoda gospodyni! — powiedziała teściowa ze sztucznym ciepłem. — Wszystko na niej stoi! I wtedy… coś we mnie pękło. Wieczorem powiedziałam prawdę Kiedy goście wyszli, pozmywałam, posprzątałam resztki, wyprałam obrus. Usiadłam na brzegu kanapy z pustą filiżanką w ręce. Za oknem zapadał zmierzch. Dziecko spało skulone w kłębek. Mąż siedział obok — wpatrzony w telefon. — Słuchaj… — powiedziałam cicho, ale stanowczo. — Ja już nie mogę. Podniósł wzrok, zdziwiony. — Mieszkamy tu jak obcy. Ja tu tylko usługuję wszystkim. A ty… widzisz to w ogóle? Nie odpowiedział. — To nie jest dom. To jest życie, w którym ja ciągle się dostosowuję i milczę. Jestem tu z dzieckiem. Nie wytrzymam kolejnych miesięcy. Mam dość bycia wygodną i niewidzialną. Pokiwał głową… powoli. — Rozumiem… Przepraszam, iż nie zauważyłem wcześniej. Poszukamy mieszkania. Wynajmiemy cokolwiek… byle było nasze. I zaczęliśmy szukać już tego samego wieczoru. Nasz dom – choćby najmniejszy Mieszkanie było małe. Właściciel zostawił stare meble. Linoleum trzeszczało. Ale gdy przekroczyłam próg… poczułam ulgę. Jakbym wreszcie odzyskała głos. — No, jesteśmy — westchnął mąż i postawił torby. Teściowa nie powiedziała nic. choćby nie próbowała nas zatrzymać. Nie wiem, czy się obraziła, czy zrozumiała, iż przesadziła. Minął tydzień. Poranki zaczęły się od muzyki. Córka rysowała na podłodze. Mąż robił kawę. A ja patrzyłam na nich i się uśmiechałam. Bez stresu. Bez pośpiechu. Bez „wytrzymaj”. — Dziękuję ci — powiedział któregoś ranka, obejmując mnie mąż. — Że nie przemilczałaś wszystkiego. Spojrzałam mu w oczy: — Dziękuję, iż mnie usłyszałeś. Nasze życie dalekie było od ideału. Ale to był nasz dom. Na naszych warunkach. W naszym hałasie. W naszym życiu. I to było prawdziwe. ❓A Ty jak sądzisz: gdybyś była na miejscu tej kobiety, wytrzymałabyś „na chwilę”, czy uciekłabyś już w pierwszym tygodniu?

A ty nie musisz siadać do stołu. Powinnaś nam podawać! oznajmiła teściowa.

Stałam przy kuchence w ciszy poranka cała w pogniecionej piżamie, z włosami związanymi byle jak. W powietrzu unosił się zapach świeżo palonej kawy i tostów.

Na stołku obok stołu siedziała moja siedmioletnia córka, Lena, i z nosem wtulonym w blok rysunkowy z zapałem bazgrała kolorowe esy-floresy flamastrem.

Znów te twoje dietetyczne bułki? rozległ się za mną głos.

Podskoczyłam.

W drzwiach stała teściowa mina jak z granitu, ton nieznoszący sprzeciwu. Szlafrok porządnie zawiązany, włosy zaplecione w ciasny kok, usta zaciśnięte jak słoik ogórków.

A ja, tak w ogóle, wczoraj na obiad zjadłam co się nawinęło! ciągnęła dalej, trzaskając ściereczką o blat stołu. Ani zupy, ani porządnego jedzenia. Potrafisz zrobić jajka? Takie normalne, a nie te twoje nowoczesne pomysły!

Wyłączyłam kuchenkę i zajrzałam do lodówki.

We mnie zacisnęła się spirala złości, ale przełknęłam ją. Nie przy dziecku. No i nie na terytorium, gdzie każdy centymetr ściany jakby wypluwał: Jesteś tu tylko na chwilę.

Zaraz będą wycedziłam i odwróciłam się, żeby nie zdradzić drżącego głosu.

Lena nie odrywała wzroku od flamastrów, ale ukradkiem zerkając na babcię cichutko, podskórnie czujna.

Przeprowadzka do mamusi
Kiedy mąż, Wojtek, zaproponował, żebyśmy wprowadzili się do jego mamy, brzmiało to całkiem sensownie.

Zamieszkamy u niej tylko na chwilę. Maksymalnie dwa miesiące. Blisko do pracy, zaraz nam dadzą kredyt. Mama nie ma nic przeciwko.

Zawahałam się. Nie dlatego, iż byłam skonfliktowana z teściową. Skąd! Utrzymywałyśmy wzorowe, polsko-uprzejme stosunki. Ale znałam prawdę dwie dorosłe kobiety w jednej kuchni to jak pas drogowy w Warszawie w godzinach szczytu zaraz coś wybuchnie.

A teściowa miała prawdziwą obsesję na punkcie porządku, kontroli i moralnych osądów.

Ale nie było za bardzo wyboru.

Stare mieszkanie sprzedaliśmy w trzy dni, nowe choćby jeszcze nie widziało tynku. Więc całą trójką trafiliśmy do jej dwupokojowego mieszkania.

Tylko na chwilę.

Kontrola weszła nam w krew
Pierwsze dni minęły spokojnie. Była uprzejma aż do przesady, choćby dostawiła dziecięcy stołek i częstowała szarlotką.

Ale już trzeciego dnia pojawiły się zasady.

W moim domu jest porządek oświadczyła przy śniadaniu. Pobudka o ósmej. Buty do szafki. Zakupy konsultować. I ciszej z tym telewizorem, bo mam wrażliwy słuch.

Wojtek machnął ręką i się uśmiechnął:

Mamo, to tylko na chwilę. Wytrzymamy.

Przytaknęłam, dusząc replikę.

Słowo wytrzymamy zaczęło mi brzmieć w głowie jak wyrok.

Zaczęłam znikać
Minął tydzień. Potem jeszcze jeden.

Reżim się nasilał.

Teściowa zdjęła rysunki Leny ze stołu:

Przeszkadzają.

Sprzątnęła moją ulubioną kraciastą serwetę:

Niepraktyczna.

Moje płatki kukurydziane przepadły z półki:

Leżały zbyt długo, musiały się zepsuć.

Szampon wyniosła do szafki:

Niech mi się nie plątają pod nogami.

Czułam się nie jak gość, a raczej jak cień, który nie ma prawa głosu.

Moje jedzenie dziwactwo.

Moje nawyki zbędne.

Moje dziecko za głośne.

A Wojtek powtarzał tylko:

Daj spokój. To mieszkanie mamy. Zawsze taka była.

Ja dzień po dniu siebie traciłam.

Coraz mniej było ze mnie tej spokojnej, stanowczej kobiety.

Teraz tylko niekończące się dostosowania i milczenie.

Życie według cudzych zasad
Codziennie wstawałam o szóstej, żeby zdążyć do łazienki przed teściową, nastawić owsiankę, wyprawić dziecko cała strategia unikania babcinego gniewu.

Wieczorami robiłam dwie kolacje.

Jedną dla naszej trójki.

Drugą po bożemu dla niej.

Bez cebuli.

Potem z cebulą.

Potem tylko w jej garnku.

Potem wyłącznie na jej patelni.

Przepraszam, ja naprawdę nie chcę dużo wzdychała z wyrzutem. Tylko po ludzku. Tak jak trzeba.

Dzień, w którym wszyscy byli świadkami upokorzenia
Pewnego ranka zdążyłam wypłukać twarz i nastawić czajnik, gdy do kuchni wmaszerowała teściowa jakby to była jej siedziba królewska.

Dzisiaj przychodzą moje koleżanki. O czternastej. Ty jesteś w domu, więc przygotujesz stół. Ogóreczki, sałatka, coś do herbaty tylko tak, po prostu.

Po prostu u niej znaczyło: uczta dla plutonu wojska.

A nie wiedziałam. Nie mam produktów

Pójdziesz na zakupy. Zrobiłam ci listę. Nic trudnego.

Ubrałam się i pobiegłam do sklepu.

Kupiłam wszystko:

kurczaka, ziemniaki, koperek, jabłka na szarlotkę, herbatniki

Wróciłam. Gotowałam bez wytchnienia.

Na czternastą stół uginał się od jedzenia:

kurczak upieczony, sałatka świeża, szarlotka złocista.

Przyszły trzy emerytki każda w lekkiej trwałej i z nutą perfum, których już od lat nie ma na półkach.

Pierwsza minuta i już wszystko jasne: nie jestem w towarzystwie.

Jestem obsługą.

No chodź usiądź tu z nami uśmiechnęła się teściowa. Ale żebyś nam podawała.

Mam podawać? powtórzyłam.

Co się tak dziwisz? My już wiekowe. Dla ciebie to nic trudnego.

No i znowu:

z tacą, z łyżkami, z chlebem.

Podaj herbatę.

Dosyp cukru.

Sałatka się skończyła.

Kurczak wyszedł trochę za suchy burknęła jedna z pań.

Szarlotka przepieczona dodała druga.

Zaciskałam zęby. Uśmiechałam się. Zbierałam talerze. Dolewałam herbaty.

Nikt nie pytał, czy chcę usiąść.

Albo chociaż odetchnąć.

Jak to dobrze, iż jest młoda gospodyni! rzuciła teściowa udając serdeczność. Wszystko się na niej trzyma!

I wtedy coś we mnie pękło.

Wieczorem powiedziałam prawdę
Gdy goście wyszły, umyłam wszystkie naczynia, pochowałam resztki, wyprałam obrus.

Usiadłam na końcu kanapy z pustą filiżanką w dłoni.

Na dworze zapadał zmrok.

Lena spała skulona jak jeż.

Wojtek, jak zwykle, wgapiony w telefon.

Słuchaj zaczęłam cicho, ale stanowczo. Ja tak dłużej nie dam rady.

Uniósł wzrok, wyraźnie zaskoczony.

My tu mieszkamy, jakbyśmy byli obcy. Czuję się tu jak służąca. A ty ty to widzisz?

Nie odpowiedział.

To nie jest dom. To życie, w którym ciągle się dostosowuję i milczę. Jestem tu z dzieckiem. Nie chcę już ciągnąć tego miesiącami. Mam dość bycia wygodną i niewidzialną.

Kiwnął głową powoli.

Rozumiem Wybacz, iż nie dostrzegłem tego wcześniej. Poszukamy mieszkania. Wynajmiemy choćby klitkę, ważne, iż będzie nasze.

I już tej samej nocy zaczęliśmy szukać.

Nasz dom choćby i mały
Mieszkanie było malutkie. Właściciel zostawił stare meble. Linoleum skrzypiało.

Ale kiedy przekroczyłam próg poczułam, jakby wrócił mi głos.

No, jesteśmy westchnął Wojtek, odkładając torby.

Teściowa nie powiedziała ani słowa. choćby nie starała się nas zatrzymać.

Nie wiem, czy się obraziła, czy zrozumiała, iż przesadziła.

Minął tydzień.

Poranki zaczęły się od muzyki.

Lena rysowała na dywanie.

Wojtek nastawiał kawę.

A ja patrzyłam na nich i się uśmiechałam.

Bez napięcia.

Bez pośpiechu.

Bez wytrzymasz.

Dziękuję ci powiedział pewnego ranka, przytulając mnie. Za to, iż nie przemilczałaś.

Spojrzałam mu w oczy:

Dzięki, iż mnie usłyszałeś.

Teraz nasze życie dalekie było od ideału.

Ale to był nasz dom.

Z naszymi zasadami.

Z naszym hałasem.

Z naszym chaosem.

I to było prawdziwe.

A ty jak myślisz: na miejscu tej kobiety, wytrzymałabyś na chwilę, czy zwiała już w pierwszym tygodniu?