Kotlety teściowej
Marek i Agnieszka byli małżeństwem już trzy i pół roku, a przez cały ten czas Aga odwiedziła dom teściowej może ze cztery razy zwykle przy okazji większych świąt, na parę godzin, po czym wracali z powrotem do miasta.
Tym razem Marek zaczął nalegać: mama dzwoniła już trzeci raz w tym tygodniu, żaliła się, iż tęskni, iż tata naprawiał dach na szopie i nadwyrężył się w krzyżu, iż grządki zarosły chwastami, a sił brakuje…
Marek był z tych synów, co to posłuszni i grzeczni telefonował do mamy w każdą niedzielę, punktualnie jak w zegarku, kiwał głową do słuchawki choćby wtedy, kiedy zupełnie się z nią nie zgadzał. Teraz jednak siedział przy kolacji, przeżuwając makaron z parówką i patrzył na żonę błagalnym wzrokiem.
Aga, powiedział, odsuwając talerz i splatając dłonie na stole, mama znów dzwoniła. Twierdzi, iż zupełnie już nie pamiętamy, jak wygląda. Może wpadniemy w te weekendy na kilka dni? Najwyżej trzy… bardzo proszę.
Marek, w sobotę mam wizytę u fryzjerki, próbowała wymigać się Agnieszka, choć wiedziała, iż jej wymówka nie jest zbyt mocna.
Przełóż, zakomenderował Marek takim tonem, jakby to była najprostsza rzecz na świecie. Wiesz, iż mama się obrazi. Obiecała nawet, iż usmaży kotlety i upiecze ciasto, tęskni.
A tata? Plecy już mniej bolą? spytała Agnieszka z grzeczności, bo z teściem miała poprawne, choć chłodne stosunki.
Tam jemu zawsze coś dolega, machnął ręką Marek. Nic mu nie będzie, wiecznie narzeka. Słuchaj, zdecydowałem, iż jedziemy. W piątek wieczorem, powrót w niedzielę. Ucieszę mamę.
Agnieszka westchnęła, ale już nie protestowała. Po tych kilku latach wiedziała, iż gdy Marek coś postanowił, nie ma sensu się wykłócać tak samo, jak nie ma sensu tłumaczyć kotu, żeby nie drapał tapicerki.
W piątek wieczorem zapakowali do bagażnika torbę z rzeczami i siatkę ze słodyczami. Marek kupił matce miękki koc, a ojcu butelkę koniaku. Do wsi jechali niecałe dwie godziny, jeżeli nie było korków.
Całą drogę Aga obserwowała mijane za oknem brzozy i przydrożne bary z dziwacznymi nazwami, słuchała, jak Marek wtóruje radiu i próbowała sobie wmawiać, iż wszystko przebiegnie w porządku. Trzy dni w sumie nic strasznego. Teściowa przecież była dobrą kobietą.
Zajechali już po zmroku. Dom znajdował się na końcu ulicy, oświetlony pojedynczą latarnią. Marek skręcił w żwirową alejkę, zgasił silnik, a światło zapaliło się na ganku, drzwi się otworzyły i wyskoczyła Henryka mała, okrągła, w kwiecistym fartuchu, z uśmiechem tak szerokim, jakby miała zaraz pęknąć od emocji.
Mareczku! wydarła się na całą wieś, rzucając się synowi na szyję, ledwo zdążył wysiąść z auta. Już myślałam, iż nie przyjedziecie! Tyle narobiłam, napiekłam się! Agnieszko, córeczko, chodź szybciutko do domu, po co tam w zimnie stoicie!
Agnieszka wyszła z samochodu, poprawiła kurtkę, odwzajemniła uśmiech uprzejmości i dała się uściskać. Od Henryki czuło się zapach smażonej cebuli i czegoś słodkiego, aż Agę zaczęło lekko łaskotać w nosie.
W domu było gorąco i pachniało jedzeniem, z kuchni dolatywało skwierczenie smażonego. Na stole w dużym pokoju czekały już talerze z plastrami wędliny, kiszonymi ogórkami, kompotem i pół bochenka razowego chleba. Zenon, ojciec Marka, siedział przy telewizorze i oglądał wiadomości. Wstał i ruszył im na powitanie było widać, iż się niepokoił i na nich czekał.
No, jesteście, powiedział, ściskając dłonie syna i Agnieszki, kiwając głową w jej stronę: Dzień dobry, córko. Rozbierzcie się, zaraz kolacja.
Specjalnie dla was usmażyłam kotlety, wołała już od progu Henryka, poprawiając fartuch i przesuwając talerze. Z ziemniaczkami, cebulką, sosem… Mareczku, przecież moje kotlety to twoje ulubione, prawda?
Pewnie, mama, przecież wiesz, Marek już zdejmował kurtkę, podglądał zawartość garnków, czym wywołał kolejną falę matczynej dumy.
Aga rozebrała się w korytarzu i weszła za nimi do kuchni. Kuchnia Henryki była mała, ale przytulna, jeżeli przez przytulność rozumieć zagracenie słoikami, przyprawami, ściereczkami, paczkami kasz i niezliczoną ilością misek.
Usiądź, Agnieszko, odpocznij, Henryka podciągnęła jej krzesło, wycierając miejsce fartuszkiem. Pewnie zmęczona z podróży, zaraz wszystko podam.
Krzątała się w miejscu łapała coś ze stołu, otwierała piekarnik, z wnętrza którego buchnął aromat pieczonego mięsa, od czego Agnieszka niechcący przełknęła ślinę. W aucie wypili tylko kawę z termosu, porządnego posiłku od rana nie mieli.
Wtem zobaczyła TO.
Henryka stała przy stole, obok miski z surowym mięsem. Spora góra szaro-różowego farszu, z którego już ulepiła kilkanaście kotletów równe kulki spłaszczone na desce, posypane bułką tartą. Teściowa wzięła w ręce kolejną porcję farszu, sprawnie uformowała kulkę, spłaszczyła i w tej samej chwili tą samą ręką, która chwilę wcześniej lepiła surowe mięso, wsunęła ją pod lewą pachę.
Nie podrapała się mimowolnie, jak ktoś, komu coś zaswędziło, tylko wsadziła całą dłoń, porządnie, z ulgą podrapała i wydłubała chwilę, po czym bez umycia czy choćby wytarcia ręki wróciła do formowania kolejnego kotleta.
Agnieszka poczuła mdłości.
Patrzyła na tę rękę zwyczajną kobiecą dłoń z krótkimi paznokciami, obrączką wciśniętą w opuchnięty palec, siateczką zmarszczek i nie mogła oderwać wzroku. Ta dłoń była właśnie pod pachą, a zaraz potem w mięsie. W mięsie, z którego będą kotlety.
Kotlety od Henryki trafiały do nich z Markiem w mrożonych paczkach; jedli, smażyli, chwalili. Sama Agnieszka kiedyś powiedziała przez telefon, iż są magiczne. I to była prawda ich smak naprawdę był znakomity…
Mamo, masz jeszcze herbatę? Zmarzliśmy w drodze, zawołał z pokoju Marek.
Już, już, odpowiedziała Henryka, lepiąc kotlety dalej. Jeszcze tylko końcówka.
Znowu chwyciła porcję mięsa i Agnieszka dostrzegła, iż na desce, przy rzędkach kotletów, zostały zaszarzałe smugi tam, gdzie ręka dotykała drewna. Czy tylko jej się wydawało?… Mrugnęła, próbując przestać o tym myśleć.
Pani Henryko, może mogę pomóc? Dolepić? Może pani herbatę nastawi, a ja dokończę? wyszeptała w końcu Agnieszka.
Ależ skąd, przecież jesteś gościem! teściowa wymachiwała rękami, co sprawiło, iż Agnieszka zadrżała jeszcze bardziej. Siedź, siedź, ja już kończę.
I faktycznie złapała ostatnią porcję, ulepiła zręcznie kotlecik, położyła obok reszty, spojrzała na ręce, zadowolona kiwnęła głową i… spłukała je trzy sekundy pod kranem, bez mydła, tylko wodą. Strzepała nad zlewem, przetarła o fartuch.
Agnieszka patrzyła na to wszystko z obrzydzeniem.
Próbowała zebrać się w sobie: czy to rzeczywiście aż tak okropne? Przecież babcia Agnieszki, jak ciasto ugniatała, też potrafiła poprawić włosy, i nikt nie chorował. Może po prostu przesadza…
Ale obraz został w głowie niczym zamarznięty kadr: ręka, pacha, mięso.
Kolację zjedli w dużym pokoju przy stole z ceratą w kwiatki. Henryka przyniosła patelnię z kotletami złocistymi, chrupiącymi, od których normalnemu człowiekowi ciekłaby ślinka, ale Agnieszce ślinka ciekła z zupełnie innego powodu. Do tego miska tłuczonych ziemniaków, pokrojone pomidory i ogórki, chleb, kiszonki, kompot…
Częstujcie się, dzieci, zachęcała teściowa, podkładając Agnieszce kotlety. Te dla ciebie, Agnieszko, najlepsze dla gościa!
Kotlety wyglądały zwyczajnie apetycznie i złociście. Marek już zjadał drugiego, nakładał sobie górę puree, kręcił ogórka, po czym z rozkoszą wziął pierwszy kęs.
Mmm, mamo, mistrzostwo jak zawsze!
I dobrze, Henryka uśmiechnęła się szeroko, usiadła naprzeciwko Agnieszki, sięgnęła po kawałek chleba. Bałam się, iż mało soli czy cebuli wrzuciłam.
Są idealne Marek połykał już następnego kotleta. Zawsze nam tak smakują.
Zenon jadł w milczeniu, od czasu do czasu kiwał głową. Był małomównym człowiekiem i najdłuższą rozmową z nim było opisanie regulatora w traktorze.
Agnieszko, a ty co tak patrzysz? spytała Henryka z troską. Nie smakuje? Może przesoliłam?
Nie, wszystko pyszne, powiedziała gwałtownie Agnieszka. Tylko trochę źle się czuję po podróży, wie pani… żołądek. Za chwilę spróbuję.
Ukroiła widelcem malutki kęs kotleta samą chrupiącą skórkę i podniosła do ust. Pachniał apetycznie, ale wystarczyło jej wyobrazić sobie te ręce w mięsie po drapaniu, by kęs natychmiast stanął jej w gardle.
Smaczny wydusiła z siebie, odsuwając talerz. Pani Henryko, mogłabym ziemniaczki i ogórka? A kotlet… naprawdę nie mogę więcej po drodze, przepraszam.
Oj, biedactwo, lamentowała teściowa. Jedz ziemniaczki, dam wam kotlety do lodówki, upiekłam dużo… Myślałam, iż przyjedziecie głodni.
Marek spojrzał ukradkiem na żonę i jadł dalej bez refleksji, łakomie, jak zdrowy facet, którego nie dręczą żadne myśli o kuchennej higienie.
Aga bawiła się widelcem w ziemniakach i próbowała przekonać siebie, iż się przesadza. Miliony ludzi pochłania domowe kotlety. Wszyscy żyją. Ale oczami duszy przed nią stała ciągle ta ręka.
Po kolacji Henryka pozbierała naczynia. Marek poszedł z ojcem do garażu zobaczyć, co ze sprzętem, a Agnieszka została w kuchni z teściową, która parzyła herbatę w wysłużonym imbryku z odpryskiem.
Nie gniewaj się, iż tak was nękam, zaczęła Henryka, rozlewając wrzątek do kubków. Taka już jestem matka, zawsze martwiąca się o dzieci. Chcę was chociaż czasem zobaczyć!
Rozumiem, pani Henryko, Agnieszka przyjęła kubek. Praca, dom jak u wszystkich.
To dobrze. Bo twoje słowo to dla mnie świętość. Z kotletami to wiem, iż zawsze lubisz… Mareczek zawsze prosi, żeby mrożone mu pakować do miasta, takie domowe to nie z masarni… Mięso swoje, ze znajomych rąk, wszystko świeżo, sama mielę, a nie jak tę w sklepie.
Agnieszka upiła łyk gorącej herbaty i poczuła ponownie mdłości. Myśl o tym, jaką ręką ta herbata została przygotowana, jak myte były te kubki… Odstawiła kubek, żeby nie brnąć dalej w rozmyślania.
Pani Henryko, pójdę się położyć, chyba mnie rozbiera gorączka po podróży.
Idź, kochana, w szafie świeża pościel, Marek pokaże. Krzycz, jakbyś czegoś potrzebowała!
Agnieszka zamknęła się w gościnnym pokoju i poczuła, iż zaraz zwymiotuje.
Dopadła łazienki na końcu korytarza w ostatniej chwili, potem długo oddychała głęboko, żeby się uspokoić.
Gdy Marek wrócił z garażu, znalazł ją siedzącą na łóżku, z rękami zaciśniętymi na kolanach.
Co jest? usiadł obok. Naprawdę źle się czujesz?
Marek, spojrzała na niego z szeroko otwartymi oczami, opowiem ci coś, tylko proszę, nie wyśmiej mnie.
Opowiadaj. zmarszczył brwi.
Opowiedziała. O ręce, o pachach, mięsie, kotletach i mdłościach. Szeptała, żeby teściowa nie usłyszała.
Marek patrzył na nią jakby z niedowierzaniem, półirytacją, półpróbą ogarnięcia sytuacji.
No wiesz… Mama nie zrobiła tego specjalnie. Każdemu się zdarza się podrapieć. Przecież nasze babcie na wsiach ręce myły tylko od święta. Tak wygląda życie, Aga. Domowy klimat.
Ona nie umyła rąk, Marek, głos Agnieszki coraz mocniej drżał. Włożyła brudną rękę do mięsa. A przypomnij sobie wszystkie mrożonki, co nam przesyłała…
I co mam zrobić? zniecierpliwił się Marek. Pójść powiedzieć mamie, iż kotlety brudne? Wyobrażasz sobie, jakby się obraziła? Przecież ona się stara!
Nie chcę mówić, Agnieszka zakryła twarz dłońmi. Po prostu nie mogę już tego jeść. Nie mogę patrzeć na talerz. Sama siebie nie rozumiem.
Marek przeszedł się po pokoju, wsunął palce we włosy jego gest irytacji.
Aga, przesadzasz. Każdemu się zdarza, sama czasem poprawiasz włosy nad garnkiem. Kuchnia to nie sala operacyjna. jeżeli będziesz o wszystkim myśleć, zwariujesz.
Ja myję ręce. Przede wszystkim. Uważam to za normalność.
To gratuluję, odpowiedział już prawie złowrogo. Ale moja matka tak gotuje całe życie. I żyję. Zawsze mówiłaś, iż są pyszne.
Nie wiedziałam. Teraz wiem. I nie zapomnę.
Olej to, Marek machnął ręką. To tylko pacha, nie dupa. W restauracji to się możesz śmiać, tam się dzieją gorsze rzeczy. Lepiej nie wiedzieć.
Daruj sobie, Marek. Agnieszka poczuła, iż zaraz się rozpłacze. Od tych opowieści nie robi mi się lepiej.
Dobra, westchnął, przysiadł przytulając ją ramieniem. Słuchaj: nie jedz, jak nie chcesz. Ja powiem mamie, iż ci żołądek wysiadł. Ale proszę, nie mów nic więcej. Będzie płakać do końca życia.
Nie powiem nic, Aga wtuliła się w niego. Chcę wyjechać.
Jutro wrócimy, obiecał. Powiem, iż masz gorączkę, trzeba wracać. OK?
OK, szepnęła, choć nie czuła się wcale OK.
Położyli się spać, a Agnieszka długo patrzyła w sufit, słuchając, jak telewizor szumi zza ściany, jak Zenon kaszle, jak Henryka brzęczy naczyniami.
Myślała o tych trzech i pół roku o wszystkich kotletach, które jadła nieświadomie, dziękując i chwaląc. I przyszło jej do głowy, iż być może to właśnie tajemny składnik sprawiał, iż były takie wyjątkowe.
Rano Agnieszka czuła się rozbita. Marek już nie spał siedział z rodzicami w kuchni. Do Agi dochodziły rozmowy i śmiech. Nie chciała wychodzić, ale nie mogła przecież udawać wiecznie.
Otarła twarz zimną wodą w łazience i weszła do kuchni.
O, Agnieszko, Henryka aż klasnęła w dłonie, Marek mówił, iż słabo ci się zrobiło? Chcesz herbaty z domową maliną? Moja własna!
Dziękuję, już mi lepiej, Aga usiadła, starając się nie patrzeć na talerz przykryty gazą z kotletami. Chyba po prostu coś mi zaszkodziło w drodze.
Te barowe żarcia przy trasie, od zawsze to mówię, pokręciła głową Henryka, podtykając kubek i słoik z konfiturą. Zawsze lepiej jeść w domu. Tam to sama chemia.
Mamo, Marek wtrącił nie zatrzymywaliśmy się nigdzie, tylko kawa z termosu.
To tym bardziej, organizm różnie reaguje. A malinę pij, na pewno pomoże.
Agnieszka upiła łyk w obawie, czy teściowa umyła ręce zanim przygotowywała kubki. Wiedziała, iż jeśliby zaczęła rozkładać to dalej na czynniki pierwsze oszaleje.
Pani Henryko, odstawiła kubek, bardzo dziękuję za gościnę, ale chyba lepiej już wrócimy do domu. Marek mówił, iż dziś pojedziemy.
Jak to dziś? rozczarowała się Henryka. Ledwo przyjechaliście! Miałam ciasto upiec i planowałam zrobić zupę. Marek lubi moją kapuśniak.
Następnym razem, mamo, Marek wstał i pocałował ją w policzek. Aga naprawdę choruje, lepiej w warunkach domowych. Za dwa tygodnie wpadnę sam pomóc tacie na dachu, to wtedy dostanę i kapuśniaku i ciasta, co?
Henryka westchnęła, spojrzała na Agnieszkę, potem na Marka, znów na Agnieszkę i jej spojrzenie przeszło przez Agnieszkę na wylot. Jakby teściowa zrozumiała wszystko. I o kotletach, i o podpaszce, i o przyczynie nagłej choroby synowej.
Dobrze już, powiedziała oschle. Dam wam mrożone kotlety, zrobiłam na zapas, nabijam do zamrażarki, przynajmniej na tydzień wystarczy.
Agnieszka pobladła, ale ścisnęła w sobie nerwy:
Dziękuję, pani Henryko. To bardzo miłe.
Szybko się zebrali. Marek załadował bagażniki, Aga pożegnała się z Zenonem, który uścisnął jej dłoń i rzucił: Zdrowiej, córko. Wpadajcie, jak poczujesz się lepiej. Henryka wręczyła jeszcze torbę.
Tu kotlety i konfitura i moje swojskie smalec. Jedzcie na zdrowie.
Dzięki, mamo, Marek ucałował ją, a Agnieszka zauważyła, iż teściowa nie odwzajemniła uśmiechu tylko odwróciła się i wróciła do domu.
W drodze powrotnej Agnieszka milczała. Torba z kotletami leżała w bagażniku i miała wrażenie, iż niemal czuje jej obecność fizycznie, jakby tam czaiło się coś żywego i groźnego. Marek też milczał i był urażony, co było czuć po zaciśnięciu dłoni na kierownicy, ostrym przełączaniu biegów i wzroku skupionym tylko na trasie.
Możesz jeść kotlety, powiedziała cicho, gdy wjeżdżali do miasta. Mi to nie przeszkadza. Ja po prostu nie będę.
Aga, Marek westchnął, a w tym westchnieniu była życiowa rezygnacja. Przecież mama wszystko pojęła.
Co zrozumiała? odwróciła się do niego.
Wszystko. Przecież ona nie jest głupia. Widziała, iż nic nie jadłaś. Potem zachorowałaś. I uciekliśmy rano. Pojęła, Aga. Uraziłaś ją. I ją rozumiem.
A mnie nie rozumiesz?! wybuchła Agnieszka.
Nie odpowiedział.
W domu Agnieszka weszła do kuchni, spojrzała na czyste blaty, starannie odłożone słoiki, deseczki, które zawsze myła po każdym użyciu i poczuła, iż przynajmniej tu jest bezpiecznie. Tu jest czysto. Tu się ręce myje przed gotowaniem. Nie ma kotletów ugniatanych po podrapaniu się pod pachą.
Marek wniósł torbę, wsadził do zamrażarki i zamknął drzwiczki.
Nie zjesz? zapytała Agnieszka.
Zjem, odpowiedział Marek; w głosie było wyzwanie. Przecież to kotlety mojej mamy, jem je od dziecka.
Odwrócił się i poszedł pod prysznic, a Agnieszka została sama w kuchni. Otworzyła kran, sięgnęła po mydło i długo, sumiennie myła ręce aż do łokci, jak chirurg przed operacją. Odcięła wodę, wytarła się czystym ręcznikiem i pomyślała: Czy to dzisiaj coś jeszcze znaczy? Czy można zmyć z siebie to, co już zapisało się w pamięci?
Tego nie wiedziała.
Jednak jedno było pewne: już nigdy nie zje żadnego kotleta robionego rękami Henryki. Żadne prośby, żadne tłumaczenia, żadne ona nie specjalnie nie zmienią jej decyzji.
A trzy dni później Marek usmażył cztery kotlety, nałożył puree, pokroił kiszonego ogórka i zabrał się do jedzenia.
Zjesz? zapytał, podając jej widelec z kotletem.
Nie, dziękuję, odpowiedziała cicho.
Wyszła z kuchni, usiadła w fotelu w salonie i włączyła telewizor, podgłaśniając, by nie słyszeć, jak Marek żuje.
Agnieszka wiedziała, iż ta wizyta zmieniła coś w ich małżeństwie coś, czego już nie sklei się jak dawniej. A wszystko przez jedną rękę. Zwykłą kobiecą rękę, która podrapała się tam, gdzie zaswędziało.
Zamknęła oczy, postanawiając więcej do tego nie wracać. Czasem najlepiej dla spokoju duszy nie wiedzieć wszystkiego o innych i pilnować po prostu własnych zasad oraz własnej kuchni.
Bo czasem, żeby zachować szacunek do siebie i innych, trzeba postawić granicę choćby jeżeli chodzi tylko o kotleta.
