Jarzębina – nie tylko na korale, ale też na talerz!

Zdjęcie: Jarzębina

Jesienią zdobi drzewa intensywnie czerwonymi owocami, ale mało kto wie, iż jarzębina może trafić również do kuchni, a choćby znaleźć zastosowanie w domowej pielęgnacji. Zawiera witaminę C, karotenoidy, polifenole i pektyny, a jej charakterystyczny smak od wieków wykorzystywano w tradycyjnych przetworach. Październik to doskonały moment, by odkryć ten zapomniany owoc. Sprawdź, co warto o nim wiedzieć i jak przygotować z niego coś wyjątkowego!

Jarzębina – zapomniany smak jesieni

Jarzębina, czyli owoce jarzębu pospolitego (Sorbus aucuparia), dojrzewa pod koniec lata i jesienią. Charakterystyczne czerwone kiście można zobaczyć w parkach, ogrodach i lasach.

Dziś kojarzą się przede wszystkim z jesiennymi dekoracjami i koralami robionymi w dzieciństwie. Dawniej jednak jarzębina była również wykorzystywana w kuchni. Przygotowywano z niej konfitury, galaretki, sosy i dodatki do mięs.

Jej smak jest wyjątkowy – cierpki, lekko gorzki i kwaskowaty. Właśnie dlatego doskonale łączy się ze słodszymi owocami, takimi jak jabłka czy gruszki.

Co cennego kryją czerwone owoce?

Jarzębina zawiera wiele naturalnych składników, które sprawiają, iż może być wartościowym urozmaiceniem codziennej diety.

W jej owocach znajdują się m.in.:

• Witamina C – która wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i uczestniczy w produkcji kolagenu.
• Karotenoidy – naturalne barwniki roślinne, z których część organizm przekształca w witaminę A.
• Polifenole – związki roślinne o adekwatnościach przeciwutleniających.
• Pektyny – składniki błonnika pokarmowego, które nadają przetworom charakterystyczną konsystencję.
• Potas i magnez – składniki mineralne ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Wartościowy skład jarzębiny potwierdzają również polscy naukowcy. W badaniu opublikowanym w 2023 roku w międzynarodowym czasopiśmie naukowym „Antioxidants” zespół badaczy z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi przeanalizował 20 próbek owoców jarzębu pospolitego, zebranych w różnych regionach Polski. Zidentyfikowano w nich 45 związków fenolowych, w tym flawonoidy i kwasy fenolowe, wykazujące adekwatności przeciwutleniające w badaniach laboratoryjnych. Wyniki potwierdziły, iż skład owoców różni się w zależności od miejsca ich pochodzenia.

Warto jednak pamiętać, iż zawartość składników odżywczych zależy od odmiany, dojrzałości owoców i sposobu ich przygotowania. Podczas gotowania część witaminy C ulega zniszczeniu.

Czy jarzębinę można jeść prosto z drzewa?

Surowej jarzębiny pospolitej nie należy spożywać! Jej owoce zawierają kwas parasorbowy, który może podrażniać przewód pokarmowy i powodować dolegliwości żołądkowe.

Odpowiednia obróbka termiczna ogranicza jego zawartość, dlatego jarzębinę najlepiej wykorzystywać do gotowanych przetworów. Należy również oddzielić nasiona, które zawierają niepożądane związki cyjanogenne.

Dawniej owoce zbierano najczęściej po pierwszych przymrozkach, gdy stawały się mniej cierpkie. Dziś można je również przemrozić w zamrażarce, ale samo mrożenie nie powinno zastępować gotowania.

Przepis na jesienną konfiturę z jarzębiny i jabłek

Składniki:

• 500 g dojrzałych owoców jarzębiny pospolitej,
• 500 g kwaśnych jabłek, np. antonówek lub szarej renety,
• 400–500 g cukru,
• 150 ml wody,
• sok z połowy cytryny,
• 2–3 goździki,
• niewielki kawałek kory cynamonu.

Przygotowanie:

1. Jarzębinę oddziel od gałązek, przebierz i dokładnie umyj. Owoce włóż do zamrażarki na 24–48 godzin, aby złagodzić ich cierpki smak.
2. Rozmrożoną jarzębinę umieść w garnku, zalej wodą i gotuj około 20–30 minut, aż owoce dobrze zmiękną.
3. Przetrzyj ugotowane owoce przez drobne sito, dokładnie oddzielając miąższ od nasion i skórek.
4. Jabłka obierz, usuń gniazda nasienne i pokrój na niewielkie kawałki.
5. Połącz przecier z jarzębiny z jabłkami, cukrem, sokiem z cytryny oraz przyprawami. Gotuj na małym ogniu około 30–40 minut, regularnie mieszając, aż jabłka się rozpadną, a konfitura zgęstnieje.
6. Usuń goździki i cynamon. Gotową konfiturę przełóż do czystych słoików. Po ostudzeniu przechowuj w lodówce i spożyj w ciągu kilku dni. jeżeli przygotowujesz zapasy na zimę, zastosuj sprawdzoną metodę pasteryzacji przetworów owocowych.

Do czego pasuje?

Konfitura z jarzębiny świetnie smakuje z pieczywem, twarogiem, serami dojrzewającymi i pieczonym mięsem. Jej słodko-cierpki smak może być ciekawą alternatywą dla tradycyjnej żurawiny.

Jarzębina w domowej pielęgnacji

Jarzębina znajduje zastosowanie również w kosmetyce. Ekstrakty z jej owoców są wykorzystywane jako składniki preparatów do pielęgnacji skóry.

Przepis na tonik

W domu można przygotować prosty, ziołowo-owocowy tonik. Trzeba jednak pamiętać, iż jego działanie pielęgnacyjne nie zostało potwierdzone badaniami klinicznymi, a domowe preparaty mogą wywoływać podrażnienia.

Składniki:

• 1 łyżka umytych owoców jarzębiny pospolitej,
• 150 ml wody.

Przygotowanie:

1. Owoce dokładnie umyj, zalej wodą i gotuj przez około 15 minut.
2. Pozostaw do ostygnięcia, a następnie starannie przecedź przez gęste sitko i filtr, usuwając wszystkie fragmenty owoców i nasiona.
3. Niewielką ilość chłodnego płynu nałóż najpierw na mały fragment skóry przedramienia, aby sprawdzić jej reakcję.
4. Jeśli nie pojawi się podrażnienie, można wypróbować niewielką ilość na nieuszkodzonej skórze twarzy, omijając okolice oczu i ust.

Ważne: Domowy tonik nie zawiera konserwantów, dlatego najlepiej przygotowywać go jednorazowo, bez przechowywania na kolejne dni. Nie należy stosować go na uszkodzoną, podrażnioną ani szczególnie wrażliwą skórę. W razie pieczenia lub zaczerwienienia trzeba natychmiast przerwać stosowanie.

Kiedy zbierać jarzębinę?

Najlepszy okres zbiorów przypada na jesień, zwykle od września do listopada, w zależności od pogody.

Warto przestrzegać kilku zasad:

• Wybieraj dojrzałe, intensywnie wybarwione owoce.
• Unikaj drzew rosnących przy ruchliwych drogach i na terenach zanieczyszczonych.
• Nie zbieraj owoców uszkodzonych, spleśniałych ani nadgniłych.
• Przed wykorzystaniem dokładnie je umyj i odpowiednio przetwórz.

Jarzębina to jeden z tych jesiennych darów natury, o których niemal zapomnieliśmy. Tymczasem jej charakterystyczny smak, interesujący skład i kulinarna tradycja sprawiają, iż zasługuje na ponowne odkrycie.

Może więc tej jesieni, zamiast kolejny raz podziwiać jarzębinowe korale, warto spróbować przygotować z nich aromatyczną konfiturę?

Przeczytaj także: Dynia – królowa jesieni w pełni sezonu

Teraz są najtańsze. Co warto kupować w październiku?