Na środku izby stała ława, przykryta białym lnianym obrusem, pod spodem było siano. Na mazowieckich wsiach rodziny zasiadały do wigilijnej wieczerzy, gdy na niebie ukazała się pierwsza gwiazdka.
Jak mówi Joanna Szewczykowska z Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, zgodnie z tradycją gospodynie przygotowywały postne potrawy z tego, co dały ogród, pole, woda i las.
– Kapusta z grochem, pierogi z kapustą i z grzybami, barszcz grzybowy, czyli zupa grzybowa na kwasie z kiszonej kapusty, kluski z makiem, pęczak, który był kraszony olejem z dodatkiem miodu i oczywiście śledzie. Takie właśnie proste potrawy spożywano na Wigilię, potrawy postne – tłumaczy.
Zapomniane tradycje wigilijne
Dekorowanie domów na Boże Narodzenie kolorowymi ozdobami, dzielenie się opłatkiem, wieczerza wigilijna - to zwyczaje, które dobrze znamy i pielęgnujemy. Są jednak takie zwyczaje, które z czasem zostały całkowicie zapomniane.
Na północnym zachodzie Mazowsza należy do nich obwiązywanie w Wigilię nóg ławy łańcuchem.
– Nogi ławy obwiązane łańcuchem i kładziono również właśnie przed Wigilią fragment pługa, tzw. lemierz pod ławę. Ten zabieg miał służyć zapewnieniu wysokich plonów w nadchodzącym roku i odstraszyć krety, które po prostu wyrządzają szkody w uprawach. Bardzo interesujący zwyczaj, dzisiaj praktycznie już nieznany – przypomina Joanna Szewczykowska.
Dziś Wigilię trudno sobie wyobrazić bez prezentów pod choinką. Czekają na nie dorośli i dzieci.
Jakie kiedyś dawano prezenty?
Niegdyś na mazowieckich wsiach prezenty dostawali tylko najmłodsi członkowie rodziny, a upominki były o wiele skromniejsze niż w tej chwili i ukryte w sianie.
– Oczywiście ława musiała być nakryta sianem, które symbolizowało tą szopkę betlejemską, i białym obrusem. I też tu był taki zwyczaj, iż rodzice swoim dzieciom w to siano wkładali takie drobne podarki, nie prezenty tak jak dzisiaj. Na przykład spinkę, wstążkę, koraliki czy scyzoryk dla chłopca i przed Wigilią dzieci szukały tych podarków w sianie – mówi ekspertka.
W jaki sposób przygotowywano dawniej potrawy wigilijne, jakie inne zwyczaje panowały na mazowieckiej wsi na przełomie XIX i XX wieku można zobaczyć na wystawie "Boże Narodzenie na Mazowszu".
Muzeum będzie czynne w drugi dzień świąt od 9.00 do 15.00.
