Od 1 września 2026 roku w szkołach pojawią się dwa przedmioty o bardzo podobnych nazwach. Edukacja zdrowotna jest obowiązkowa. Edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne jest nieobowiązkowa. To właśnie na tych drugich zajęciach mają być realizowane m.in. tematy dotyczące zgody, przemocy seksualnej, antykoncepcji, infekcji przenoszonych drogą płciową czy orientacji psychoseksualnej.
Co dokładnie znajdzie się na tych lekcjach? Ile będzie godzin? Kto może je prowadzić? Czy rodzice mogą wcześniej poznać program i materiały? Czy trzeba zapisywać dziecko na zajęcia, czy przeciwnie, trzeba je z nich wypisać? Sprawdzamy przepisy i podstawę programową punkt po punkcie.
Edukacja zdrowotna jest obowiązkowa, zdrowie seksualne nie
Od roku szkolnego 2026/2027 obowiązkowa edukacja zdrowotna będzie prowadzona w klasach IV–VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych. W liceum, technikum i branżowej szkole I stopnia dyrektor wybiera, czy będą to klasy I i II, II i III czy I i III.
Z obowiązkowego przedmiotu usunięto jednak dział „Zdrowie seksualne”. Został on przeniesiony do osobnego przedmiotu pod nazwą „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, z którego można zrezygnować.
To ważne rozróżnienie. Rodzic nie może wypisać dziecka z całej edukacji zdrowotnej. Może natomiast złożyć pisemną rezygnację z zajęć dotyczących zdrowia seksualnego.
Jednocześnie część zagadnień związanych z dorastaniem przez cały czas pozostaje w obowiązkowej edukacji zdrowotnej. Dotyczy to m.in. dojrzewania, cyklu miesiączkowego, zdrowia społecznego, rozpoznawania przemocy, dbania o granice osobiste oraz reagowania na ich przekraczanie.
Ile godzin edukacji seksualnej będzie w szkole?
Nie będzie to przedmiot odbywający się co tydzień.
W klasach IV, V i VI szkoły podstawowej przewidziano po jednej godzinie zajęć w całym roku szkolnym.
W klasach VII i VIII będą to po dwie godziny w roku.
Oznacza to łącznie siedem godzin „edukacji zdrowotnej – zdrowia seksualnego” przez pięć lat szkoły podstawowej.
W szkołach ponadpodstawowych zaplanowano trzy godziny w roku w każdej z dwóch klas, w których odbywa się edukacja zdrowotna. Łącznie daje to sześć godzin w całym cyklu.
Jakie tematy mają zmieścić się w tym czasie? Podstawa programowa określa je bardzo konkretnie.
Klasa IV: zdrowie seksualne, granice i „zły dotyk”
W czwartej klasie na zajęcia dotyczące zdrowia seksualnego przypada jedna godzina w całym roku.
Zgodnie z podstawą programową dziecko ma dowiedzieć się:
- czym jest zdrowie seksualne i jaki ma ono związek z rozwojem człowieka.
- uczeń_uczennica ma poznać pojęcie tzw. złego dotyku, wiedzieć, jak zareagować, gdy ktoś przekracza jego granice intymne, oraz gdzie można szukać pomocy.
To zatem przede wszystkim zajęcia dotyczące ochrony własnych granic i rozpoznawania sytuacji, w których ktoś je narusza.
Klasa V: stereotypy związane z płcią
W piątej klasie również przewidziano jedną godzinę.
Podstawa programowa zakłada, że:
- uczeń będzie rozpoznawał stereotypy płciowe obecne w swoim otoczeniu i zastanawiał się, w jaki sposób mogą one wpływać na funkcjonowanie człowieka.
Może chodzić na przykład o przekonania dotyczące tego, jakie zainteresowania, zachowania, zawody czy cechy charakteru „pasują” do dziewczynek i chłopców.
Podstawa nie narzuca nauczycielowi konkretnych przykładów. Określa efekt zajęć, czyli umiejętność zauważenia stereotypów i zrozumienia ich możliwego wpływu.
Klasa VI: zapłodnienie, ciąża, poród i rodzicielstwo
- W klasie szóstej uczniowie mają poznać podstawowe informacje dotyczące powstawania i rozwoju ciąży. Podstawa mówi o wyjaśnieniu procesu zapłodnienia oraz najważniejszych faktów dotyczących ciąży, porodu i opieki nad niemowlęciem.
- Drugim elementem jest rozmowa o znaczeniu rodziny i rodzicielstwa w życiu człowieka i społeczeństwa.
Na realizację tych zagadnień przeznaczona jest jedna godzina w roku szkolnym.
Klasa VII: seksualność, relacje i przemoc seksualna
W klasie VII liczba zajęć zwiększa się do dwóch godzin w roku.
Zakres tematów jest już znacznie szerszy.
- Uczeń ma dowiedzieć się, czym jest seksualność i dlaczego wiedza na jej temat ma znaczenie na kolejnych etapach życia, szczególnie w okresie dorastania.
- Program obejmuje również budowanie zdrowych relacji. W podstawie pojawiają się szacunek, odpowiedzialność, miłość oraz komunikacja.
- Kolejny temat dotyczy bezpieczeństwa. Uczniowie mają nauczyć się rozpoznawać różne formy przemocy seksualnej, w tym molestowanie seksualne oraz cyberprzemoc. Powinni również wiedzieć, jak reagować, gdy przemocy doświadczają sami albo gdy dotyczy ona innej osoby.
Podstawa wymaga także wskazania miejsc i osób, do których młoda osoba może zwrócić się po pomoc, w tym rodziców, bliskich i specjalistów.
Klasa VIII: zgoda, presja, inicjacja seksualna, orientacja i tożsamość płciowa
W klasie VIII na zdrowie seksualne przeznaczone są dwie godziny w roku szkolnym.
- Jednym z najważniejszych tematów jest świadoma zgoda. Uczeń ma poznać jej kryteria oraz zasady asertywnej odpowiedzi.
- Program obejmuje także presję dotyczącą rozpoczęcia aktywności seksualnej i seksualizację obecną m.in. w mediach społecznościowych, kulturze młodzieżowej i najbliższym otoczeniu. Uczniowie mają nauczyć się rozpoznawać takie zjawiska i poznawać sposoby radzenia sobie z nimi.
- W podstawie znajduje się również rozmowa o przygotowaniu do inicjacji seksualnej oraz o konsekwencjach zbyt wczesnego jej podejmowania.
- Drugi punkt podstawy programowej dla klasy VIII brzmi: uczeń „rozumie pojęcie orientacji psychoseksualnej i tożsamości płciowej”. Przepisy nie narzucają bardziej szczegółowego zakresu tego zagadnienia.
Szkoła ponadpodstawowa. Pierwszy rok: antykoncepcja, STI i wiarygodne informacje
W liceum, technikum i branżowej szkole I stopnia program nie jest przypisany sztywno do klasy I, II albo III. Dyrektor wybiera dwie klasy, w których realizowana jest edukacja zdrowotna, np. I i II albo II i III. Dlatego podstawa mówi o „pierwszym” i „drugim roku nauczania”.
W pierwszym roku na zdrowie seksualne przewidziane są trzy godziny.
- Uczeń ma przede wszystkim nauczyć się oceniać wiarygodność informacji dotyczących zdrowia seksualnego, w tym rozpoznawać dezinformację i treści niezgodne z aktualnym stanem wiedzy naukowej.
- Program obejmuje profilaktykę infekcji i chorób przenoszonych drogą płciową oraz informację o miejscach, w których można wykonać badania i testy.
- Osobnym punktem jest antykoncepcja. Uczniowie mają poznać metody antykoncepcji, mechanizmy ich działania oraz kryteria wyboru odpowiedniej metody.
- Podstawa przewiduje też rozmowę o świadomym przygotowaniu do rodzicielstwa.
Szkoła ponadpodstawowa. Drugi rok: płodność, ciąża, aborcja, związki i rodzicielstwo
W drugim roku również realizowane są trzy godziny zajęć.
- Program obejmuje płodność człowieka i czynniki, które mogą na nią wpływać. Uczniowie mają dowiedzieć się także, czym jest niepłodność, jakie mogą być jej przyczyny oraz jakie są możliwości leczenia.
- Kolejny blok dotyczy ciąży, porodu, połogu, karmienia i opieki nad niemowlęciem. Uczniowie mają poznać również organizację opieki okołoporodowej i prawa kobiet w tym zakresie.
- W podstawie wprost zapisano także wyjaśnienie dwóch pojęć: poronienia i aborcji.
- Ostatni obszar dotyczy związków. Mowa jest o czynnikach wpływających na ich trwałość, komunikacji, odpowiedzialności i szacunku oraz o tym, gdzie można szukać pomocy w przypadku problemów w relacji lub problemów dotyczących zdrowia seksualnego.
Kto może prowadzić zajęcia dotyczące zdrowia seksualnego?
Przepisy precyzują również kwalifikacje osób prowadzących „edukację zdrowotną – zdrowie seksualne”.
Mogą to być osoby, które ukończyły studia w zakresie edukacji zdrowotnej i mają przygotowanie pedagogiczne albo ukończyły inne studia i dodatkowo studia podyplomowe z edukacji zdrowotnej.
Uprawnienia mają także posiadający odpowiednie kwalifikacje nauczyciele biologii, przyrody i wychowania fizycznego oraz nauczyciele psycholodzy.
Zajęcia mogą prowadzić również absolwenci określonych kierunków medycznych, m.in. lekarze, lekarze dentyści, farmaceuci, pielęgniarki, położne, fizjoterapeuci czy ratownicy medyczni, jeżeli mają przygotowanie pedagogiczne. Podobne zasady dotyczą absolwentów zdrowia publicznego, dietetyki i żywienia człowieka.
Uprawnienia zachowują także osoby, które według wcześniejszych przepisów miały kwalifikacje do prowadzenia wychowania do życia w rodzinie.
Co istotne, nauczyciel, który może prowadzić obowiązkową edukację zdrowotną wyłącznie dlatego, iż ma kwalifikacje do edukacji dla bezpieczeństwa lub kształcenia obronnego, nie uzyskuje automatycznie prawa do prowadzenia zajęć dotyczących zdrowia seksualnego.
Rodzic ma prawo poznać dokładny program przed rozpoczęciem zajęć
Przepisy wprowadzają obowiązkowe spotkanie informacyjne.
Najpóźniej miesiąc przed rozpoczęciem zajęć nauczyciel, który będzie je prowadził, wraz z wychowawcą ma przeprowadzić co najmniej jedno spotkanie z rodzicami uczniów niepełnoletnich. W przypadku uczniów pełnoletnich informacja przekazywana jest im bezpośrednio.
Podczas spotkania szkoła ma przedstawić nie tylko ogólną nazwę zajęć.
Rodzice powinni otrzymać informacje o terminie ich realizacji, celach i treściach programu nauczania, podręcznikach, materiałach edukacyjnych i ćwiczeniowych oraz innych środkach dydaktycznych, które będą wykorzystywane.
Za przeprowadzenie spotkania odpowiada dyrektor szkoły. To dyrektor ustala również termin realizacji zajęć.
Rodzic ma więc możliwość sprawdzenia, czego dokładnie nauczyciel zamierza uczyć, zanim zajęcia się rozpoczną.
Czy trzeba zapisywać dziecko na zajęcia?
Nie.
Przepisy działają na zasadzie rezygnacji. o ile rodzic nie chce, aby niepełnoletnie dziecko uczestniczyło w „edukacji zdrowotnej – zdrowiu seksualnym”, musi przekazać dyrektorowi szkoły pisemną rezygnację.
Pełnoletni uczeń może zrobić to sam.
Jeżeli rezygnacja nie zostanie złożona, uczeń uczestniczy w zajęciach.
W nowych przepisach nie ma znanego z poprzednich lat terminu 25 września na wypisanie dziecka z zajęć. Rozporządzenie z 17 lipca 2026 r. takiego terminu nie wskazuje.
Czy uczeń dostanie ocenę z edukacji seksualnej?
Nie. „Edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne” nie podlega ocenie.
Udział albo nieuczestniczenie w tych zajęciach nie ma również wpływu na promocję do następnej klasy ani na ukończenie szkoły.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku obowiązkowej edukacji zdrowotnej. To obowiązkowy przedmiot szkolny, który podlega ocenianiu.
Jak mają wyglądać zajęcia?
Podstawa programowa wskazuje, iż lekcje dotyczące zdrowia seksualnego powinny mieć przede wszystkim charakter aktywizujący.
MEN wymienia m.in. pracę w grupach, dyskusje, debaty, analizę konkretnych sytuacji. Nauczyciel powinien zadbać o poczucie bezpieczeństwa, odpowiedni język i szacunek wobec każdego ucznia.
Podstawa zwraca także uwagę na potrzebę korzystania z wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz uczenia młodych ludzi krytycznej oceny źródeł informacji.
Czy szkoła może zmienić program?
Podstawa programowa określa, jakie wiadomości i umiejętności powinien zdobyć uczeń, ale nie jest gotowym scenariuszem lekcji.
Nauczyciel lub zespół nauczycieli przygotowuje albo wybiera program nauczania. Następnie przedstawia go dyrektorowi szkoły. Dyrektor, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, dopuszcza program do użytku.
Szkoła może więc zdecydować, w jaki sposób rozłożyć poszczególne zagadnienia, jakich przykładów użyć i z jakich materiałów korzystać. Nie może natomiast pominąć wymagań określonych w podstawie programowej.
Dlatego obowiązkowe spotkanie informacyjne z rodzicami ma znaczenie. To właśnie wtedy rodzic może dowiedzieć się nie tylko, co zapisano w ministerialnej podstawie, ale również jak konkretnie szkoła zamierza te zapisy realizować.
Czy po wypisaniu dziecka ze zdrowia seksualnego nie będzie ono miało żadnych zajęć dotyczących dojrzewania?
Nie.
Obowiązkowa edukacja zdrowotna przez cały czas obejmuje dział „Dojrzewanie”. W podstawie pozostały także zagadnienia dotyczące relacji społecznych, granic osobistych czy rozpoznawania przemocy. MEN wskazuje również na kwestie związane z cyklem miesiączkowym i jego zaburzeniami.
Osobno część informacji dotyczących układu rozrodczego i rozmnażania pojawia się również w podstawie programowej biologii.
Rezygnacja ze zdrowia seksualnego powoduje natomiast, iż dziecko nie uczestniczy w osobnym programie opisanym powyżej, czyli zależnie od wieku może nie mieć w jego ramach zajęć m.in. o przemocy seksualnej, świadomej zgodzie, presji seksualnej, orientacji psychoseksualnej, antykoncepcji czy profilaktyce infekcji przenoszonych drogą płciową.
Co warto zrobić przed podjęciem decyzji?
- Nie musisz opierać decyzji na przekazach z mediów społecznościowych ani na tym, co ktoś twierdzi, iż „będzie na edukacji seksualnej”.
- Możesz sprawdzić oficjalną podstawę programową, a szkoła ma obowiązek przed rozpoczęciem zajęć pokazać, jaki program i jakie materiały zamierza wykorzystać.
- Warto więc najpierw poznać treści przewidziane dla wieku dziecka, sprawdzić, kto będzie prowadził zajęcia i zapoznać się z materiałami. Dopiero wtedy można podjąć świadomą decyzję o ewentualnej rezygnacji.
W przypadku klas IV–VI mówimy o jednej godzinie w całym roku. W klasach VII i VIII o dwóch. W szkole ponadpodstawowej o trzech godzinach rocznie przez dwa lata. W tych kilku godzinach znalazły się jednak zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa, granic, zgody, przemocy, profilaktyki infekcji, antykoncepcji czy wiarygodnych źródeł wiedzy, z którymi młode osoby i tak spotykają się poza szkołą.
Podstawa prawna
Tekst opracowano na podstawie przepisów obowiązujących od 1 września 2026 roku, w szczególności: rozporządzenia Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. dotyczącego podstawy programowej szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 958), rozporządzenia Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. dotyczącego liceum i technikum (Dz.U. 2026 poz. 947), rozporządzenia dotyczącego branżowej szkoły I stopnia (Dz.U. 2026 poz. 1012), rozporządzenia Ministra Edukacji z 17 lipca 2026 r. dotyczącego sposobu realizacji treści związanych ze zdrowiem seksualnym (Dz.U. 2026 poz. 966), rozporządzenia z 22 lipca 2026 r. w sprawie ramowych planów nauczania (Dz.U. 2026 poz. 1028) oraz przepisów dotyczących kwalifikacji nauczycieli obowiązujących od 1 września 2026 r.
