Nazywam się Jadwiga Ostrowska. Siedemdziesiąt cztery lata, miasteczko Zamość, ulica Cicha, dom po mężu. Taki z werandą, gdzie latem pachnie malinami z ogrodu, a rynna przy furtce od pięciu lat oderwana od haka.
Wnuków nie mam, więc nie było komu opowiedzieć o tej rynnie ani o malinach.
Mam za to córkę i syna. Dorota mieszka w Warszawie, Marek w Gdańsku. Oboje dorośli, z kredytami, pracą, urlopami w ciepłych krajach. Do mnie dzwonią rzadko — raz na dwa miesiące, jak już muszą.
Dawniej to bolało. Teraz po prostu zamiatałam podłogę w kuchni i patrzyłam, jak zamiata się samo.
Pierwszy raz od dwóch lat przyjechali w październiku. Zauważyłam, iż auto Marka stanęło przy furtce tak, iż zasłoniło całą ścieżkę. Dorota wysiadła z torbą z lotniska, nie zdążyła choćby zdjąć papierka z rączki.
— Mamo, musimy porozmawiać o domu — powiedziała, zanim jeszcze weszła do przedpokoju.
Stałam w drzwiach z butem w ręku, bo akurat zmieniałam sznurowadła. Stare się przetarły.
— O domu? — powtórzyłam.
Marek wszedł za nią, nie zdjął butów. Na mojej podłodze zostały ślady z trawnika.
— Wiesz, ile ten dom jest teraz wart? — zapytał, jakby to było powitanie.
— Wiem. Pół miliona złotych — odpowiedziałam. — Ale nie zamierzam go sprzedawać.
Dorota położyła torebkę na stole, dokładnie tam, gdzie leżał mój obrus po matce. Zawsze to robiła. Jakby chciała zaznaczyć, iż to jej miejsce.
— To może przepisz go na nas — powiedziała. — Żeby nie było potem problemów.
Patrzyłam na nich chwilę. Na ślady po trawniku. Na papierek z lotniska.
— Po co wam dom? — zapytałam.
— No… — Dorota nie dokończyła.
— Bo jak umrzesz, to będzie trzeba płacić podatek — dokończył Marek, jakby to była najbardziej oczywista rzecz na świecie.
Zamknęłam drzwi. Powoli. Usłyszałam trzask zamka, którego nie słyszałam od lat, bo zwykle nikt ich nie zamykał w środku dnia.
— Napijecie się herbaty? — zapytałam, choć wiedziałam, iż nie o herbatę tu chodzi.
Deszcz zaczął bębnić o parapet. Pomyślałam o rynnie przy furtce, która przeciekała dokładnie na ścieżkę. Marek patrzył w telefon. Dorota poprawiała papierek od torebki, jakby chciała go odkleić, ale się bała, iż zostanie klej.
Następnego dnia poszłam do notariusza.
Nie, nie zrobiłam tego od razu. Najpierw przez miesiąc udawałam, iż ta rozmowa nie miała miejsca. Dzwoniłam do koleżanki z kościoła, pani Haliny, która ma osiemdziesiąt lat i nikogo. Ona jedna nie udaje, iż jej na mnie zależy.
— Czy ty wiesz, co zrobić z takim domem? — zapytałam ją wtedy przy ciepłym kakao.
— Sprzedaj go i wyjedź nad morze — odpowiedziała, mieszając cukier, który i tak nie chciał się rozpuścić.
— A jak umrę?
— To pieniądze im zostaną — wzruszyła ramionami. — Ale zobaczysz, iż jak powiesz o sprzedaży, to zadzwonią pierwsi.
To zdanie okazało się mocniejsze niż ja.
W listopadzie powiedziałam przez telefon:
— Dom idzie na sprzedaż.
Dorota oddzwoniła po dziewięciu minutach. Dziewięć. Liczyłam.
— Mamo, nie możesz tak po prostu…
— Mogę. Jest na mnie.
— To oszukiwanie! — krzyknęła.
— Oszukiwanie to przychodzić po dwóch latach i pytać o podatek.
Odłożyłam słuchawkę. Trzy dni później przed domem stało auto Marka. Tym razem zaparkował na chodniku, nie na ścieżce. Postęp.
Marek wszedł pierwszy. Dorota za nim, tym razem bez torby z lotniska, ale w nowych butach na obcasie. Ślady na podłodze zostały te same.
— Mamo, po co ci sprzedaż? — zapytał. — Zostaw nam dom, a my będziemy ci pomagać.
— Jak? — zapytałam, nalewając wody do czajnika.
— No… sprawdzać lekarzy, kupować leki…
— Marek, ty nie wiesz, jakie biorę leki.
Nie wiedział.
A teraz chodzili po moim domu jak po własnym. Dorota otworzyła szafkę w kuchni. Poprawiła ten obrus. Marek wyjrzał przez okno na podwórko, jakby już liczył metry działki.
— To może być dobra inwestycja — powiedział cicho, jakby do siebie.
Wtedy zrobiło mi się zimno.
Nie z powodu sprzedaży. Z powodu tego, iż mój syn patrzył na mój dom, a widział w nim tylko działkę.
Tydzień później wezwałam rzeczoznawcę. Spisał wszystko: powierzchnię, stan dachu, metraż działki, choćby rynnę przy furtce, którą musiałam osobiście wyprostować, żeby nie wyglądała na zdjęciach na całkiem zaniedbaną.
— Pani Jadwigo, to się sprzeda — powiedział, chowając miarkę do kieszeni. — W takim stanie? Za tydzień będzie aukcja.
Zgodziłam się.
Cena wywoławcza: czterysta osiemdziesiąt tysięcy złotych.
Dzieci dowiedziały się od sąsiadki, bo ta ma córkę w Warszawie, która zna Dorotę. Pojawiły się na przełomie listopada i grudnia, oboje w jeden dzień, jak na umówiony sygnał.
— Mamo, nie rób tego — powiedziała Dorota, a w jej głosie usłyszałam coś, co przypominało dawną córkę sprzed rozwodu, sprzed Warszawy, sprzed tego całego pędu.
— Za późno — odpowiedziałam, choć wcale nie było za późno.
Marek usiadł ciężko przy stole. Ten stół, przy którym odrabiał lekcje. Przy którym zrobił pierwszą kanapkę samodzielnie, bo bałam się, iż się skaleczy, a on i tak chwycił nóż.
— To przez tę twoją dumę — rzucił.
— Nie. To przez waszą nieobecność.
Zapadła długa cisza. Słychać było tylko tykanie zegara po moim ojcu. Ten zegar zawsze chodził za głośno, ale nie pozwalałam go naprawić, bo wolałam głośny tyk niż zupełną ciszę.
Sprzedaż szła szybko. Za pierwszym razem kupiec się wycofał. Za drugim zaoferował o dwadzieścia tysięcy mniej. Zgodziłam się bez targowania.
— Mamo, możesz jeszcze to zatrzymać — zadzwonił Marek w Wigilię.
Siedziałam samotnie przy stole z karpia. Pani Halina nie mogła przyjść, bo się przeziębiła, a ja nie chciałam jej zarażać jeszcze bardziej.
— Wesołych świąt — powiedziałam i odłożyłam słuchawkę.
Trzy dni po Nowym Roku podpisałam umowę przedwstępną. Na konto wpłynął zadatek. Dziesięć procent.
Wtedy właśnie pojawili się oboje. Bez pukania, bo drzwi były uchylone, wiało z przedpokoju.
— Wyprowadzasz się? — Dorota patrzyła na kartony w korytarzu, bo zaczęłam pakować książki.
— Do mieszkania na wynajem — odpowiedziałam. — Dwa pokoje, blisko przychodni.
— To absurd — rzucił Marek. — Mogłaś nam to przepisać. Mielibyśmy pewność…
— Ty masz pewność od piętnastu lat. Pewność, iż dom stoi. A ja? — przerwałam mu, choć nie znosiłam przerywać.
— Co ty? — Dorota prychnęła.
— A ja potrzebowałam was, a nie rozmów o spadku.
Marek chodził po kuchni. Otworzył lodówkę, zamknął. Otworzył szafkę i wtedy zobaczył mój segregator z dokumentami.
— Co to? — zapytał, wyciągając rękę.
— Nie twój interes.
— Umowa? — dopytywał, już zły.
Nie odpowiedziałam. Podeszłam do stołu i położyłam na nim stare klucze do domu — te same, które nosiłam od lat: jeden na rzemyku, drugi z brelokiem z Zakopanego, prezentem od Marka sprzed trzydziestu lat, z czasów, gdy jeszcze jeździliśmy razem na wakacje.
— Nie potrzebujecie już tych kluczy — powiedziałam, a głos mi nie drżał.
Dorota patrzyła to na klucze, to na mnie. W końcu zapytała:
— Co ty robisz?
— Sprzedaję dom i wyprowadzam się. — Podeszłam do okna i poprawiłam firankę, bo od tygodnia wisiała krzywo. — A wam zostawiam to, co było wasze od początku.
Otworzyłam szufladę w kuchni. Wyjęłam małą kopertę, złożoną na pół, pożółkłą na rogach. Położyłam ją na stole obok kluczy.
— Co to za koperta? — Marek nie wyciągnął ręki.
— Rachunek za wasze studia — powiedziałam. — Całość. Czterdzieści jeden tysięcy czterysta złotych.
Zapadła cisza. Tym razem choćby zegar przestał tykać, bo w nocy nikt go nie nakręcił, a ja celowo tego nie zrobiłam.
Marek pierwszy otrząsnął się z zaskoczenia. Jego twarz zrobiła się czerwona, jak wtedy, gdy był dzieckiem i nie wolno mu było wyjść na boisko.
— Zwariowałaś? — jego głos zabrzmiał obco, jakby nie mój syn mówił, tylko ktoś wynajęty.
— To tylko papier — odparłam, poprawiając kopertę, żeby leżała równo.
Dorota złapała ją pierwsza. Nie wiem, co chciała z tym zrobić. Może sprawdzić, czy to prawda. Może podrzeć. Palce jej drgały, jakby nie mogła się zdecydować.
— To twoje pieniądze — powiedziałam. — Wasze. Spłacone przeze mnie i ojca. Wszystko, co wam daliśmy na start, leży w tej kopercie.
— Mamo… — Dorota zaczęła.
— Nie jesteście już moimi dziećmi — dokończyłam, jakby to było zwykłe zdanie z gazety.
Marek podszedł do stołu i jednym ruchem zgarnął klucze. Trzymał je w dłoni, ale nie wiedział, co dalej.
— To blaga — rzucił, a raczej wypluł.
— Rachunek z 2006 roku — powiedziałam. — Bank Pekao. Możesz sprawdzić. Kwota: czterdzieści jeden tysięcy, czterysta złotych. Spłacone przez jedenaście lat, z odsetkami.
Marek wypuścił klucze, brzęknęły o blat. Dorota patrzyła na kopertę, jakby to był wyrok.
— Sprzedam dom i wyjadę z tego miasta — powiedziałam, choć do tej pory nie wiedziałam, iż to zrobię.
— Gdzie? — zapytała Dorota, w jej głosie coś pękło.
— Gdzieś, gdzie nie muszę czekać, aż ktoś do mnie zadzwoni.
Następnego ranka wynajęłam mieszkanie na osiedlu Karolówka. Dwa pokoje, balkon od wschodu, blisko apteki. Zapłaciłam kaucję, czynsz za pierwszy miesiąc. Czekałam na notariusza.
A kiedy dom został sprzedany, a pieniądze pojawiły się na koncie, usiadłam przy kuchennym stole w nowym miejscu, w ciszy, i poczułam ulgę, jakiej nie znałam od lat. Córka dzwoniła jeszcze trzy razy. Nie odebrałam. Syn przysyłał wiadomości. Wykasowałam.
Potem pojechałam do banku. Przelałam czterdzieści jeden tysięcy czterysta złotych na konto Domu Dziecka w Zamościu — tam, gdzie kiedyś, zanim wyszłam za mąż, przez trzy lata pracowałam jako wychowawczyni i widziałam, ile kosztuje wychować cudze dziecko, gdy nikt inny nie chce tego zrobić. W tytule przelewu napisałam: „zwrot za utrzymanie” — bo tyle właśnie kosztowało wychowanie mojej dwójki, a ja postanowiłam oddać tę sumę tym dzieciom, o które nikt się nie upomni telefonem raz na dwa miesiące.
A resztę pieniędzy włożyłam do koperty i schowałam do szuflady z dokumentami. Nie wiem, na co je przeznaczę. Może na małe mieszkanie nad morzem. Może na remont rynny w nowym miejscu. Może po prostu na życie, w którym nikt nie odzywa się do mnie tylko wtedy, gdy usłyszy o pieniądzach.
Wieczorem przyszła pani Halina z ciastem drożdżowym, bo nie chciała, żebym była sama. Usiadła naprzeciwko mnie, a ja nie musiałam nic mówić. Ona i tak wiedziała.
— Kupiłaś sobie trochę czasu? — zapytała, krojąc ciasto.
Nie odpowiedziałam. Sięgnęłam do kieszeni fartucha i wyjęłam nowe klucze — te od mieszkania na Karolówce. Jeden na rzemyku, drugi z brelokiem w kształcie muszelki, kupionym tego samego dnia na straganie przy przychodni. Stare, z Zakopanego, zostały na stole tamtego popołudnia razem z kopertą — nie zabrałam ich ze sobą.
— Jadwiga, a co z dziećmi? — dopytała pani Halina.
— A co z nimi? — wzruszyłam ramionami i nalałam herbaty do dwóch szklanek.
Pani Halina patrzyła na mnie, jakby czekała, aż powiem coś jeszcze. Nie powiedziałam. Wypiłam herbatę. Zjadłam ciasto.
A potem odstawiłam szklankę na stół i poszłam spać.
Nikt nie dzwonił przez całą noc.
