Marcin powiedział to w czwartkowy wieczór, po kolacji, gdy Ewa już wkładała talerze do zmywarki. Siedział rozwalony na krześle, obracał wykałaczkę między palcami i mówił z taką miną, jakby ogłaszał coś oczywistego, prawie nudnego.
– Nie chcę się rozwodzić. Tylko może dobrze by nam zrobiło trochę więcej przestrzeni, rozumiesz?
Ewa zamknęła drzwiczki zmywarki i wytarła ręce w ściereczkę w paski.
– A co masz na myśli, mówiąc przestrzeń?
– Nic strasznego. Jesteśmy dorośli. Jesteśmy razem piętnaście lat. Możemy przestać z tymi wszystkimi obowiązkami, nie? Każdy spotyka się, z kim chce, nikt nikogo nie kontroluje. Więcej spokoju dla obojga.
Mówił z tą samą lekkością, z jaką kilka lat wcześniej zaproponował wyjazd na Mazury zamiast do Chorwacji. Już to sobie ułożył. Czekał tylko na zgodę.
– Czyli chcesz otwarty związek – powiedziała Ewa.
– Chcę, żeby nam obojgu było dobrze.
– A w domu?
– W domu nic się nie zmienia. Po co psuć coś, co działa.
Ewa odłożyła ściereczkę na krawędź zlewu. Powiedziała tylko: „Dobra".
Marcin zamrugał. – Dobra?
– Tak. Masz rację. Jesteśmy dorośli.
Zdjęła fartuch, zawiesiła go na haczyku przy piekarniku i wyszła z kuchni.
On został na krześle, sprawdzając w myślach, czy ta wygrana naprawdę była tak łatwa. Nalał sobie ostatni kieliszek wina i usiadł na kanapie z telefonem. Czuł się bystry, nowoczesny, wręcz szczodry.
Następnego dnia w pracy opowiedział o tym Tomkowi z księgowości.
– Ewa i ja postanowiliśmy dać sobie więcej swobody.
Tomek spojrzał na niego jak na kogoś, kto zaraz popełni kosztowny błąd. Nic nie powiedział. Zapytał tylko: – I zgodziła się tak od razu?
– Od razu. Żadnych scen. Dorosła rozmowa.
– No, uważaj – mruknął Tomek i wrócił do ekranu.
Marcin pomyślał, iż to po prostu zazdrość. Żona Tomka dzwoniła bez przerwy: gdzie jesteś, co kupić w Biedronce, wziąłeś tabletki na żołądek. Oni dwoje za to będą nowocześni. Żadnej kontroli. Żadnego nacisku. Wolność.
W sobotę rano Ewa obudziła go o wpół do dziewiątej.
– Jedę do Kasi do Sopotu.
Marcin podniósł się na łokciu. – Kiedy wracasz?
– W niedzielę wieczorem. Może w poniedziałek rano.
Ocknął się już całkowicie. – A obiad?
– Nie będzie obiadu. W lodówce jest ser żółty i pomidory. Zrób sobie kanapkę albo coś ugotuj.
– Czekaj. A koszule? W poniedziałek mam ważne spotkanie.
– Są w pralni. Kwitek na komódce w przedpokoju. Odbierzesz sam. Zdaje się, iż zamykają dziś o szóstej.
Ewa mówiła z absolutnym spokojem. Torba już wisiała na jej ramieniu, kluczyki w ręku. Właśnie w tym momencie Marcin poczuł dziwne ukłucie, jakby umowa, którą sam zaproponował, miała klauzule napisane drobnym drukiem.
– Chwila. Mówiliśmy, iż w domu nic się nie zmienia.
Ewa odwróciła się w drzwiach, prawie z czułością.
– Mówiliśmy, iż jesteśmy wolni. A wolni ludzie sami decydują, gdzie spędzić weekend. I sami odbierają koszule z pralni, kotku.
Wyszła, zamykając drzwi bez trzasku.
W mieszkaniu zrobiło się jakoś pusto. Marcin usłyszał kapiący kran w kuchni. Potem bicie zegara na kościele na rogu, odmierzające dziesiątą. Potem kota sąsiadów miauczącego na balkonie.
Na obiad zjadł resztkę żółtego sera i dwa pomidory. Chleb zrobił się twardy. Spróbował odgrzać gotowy sos do makaronu, ale spalił go na dnie garnka. Włączył mecz, ale nie był w stanie się skupić. Myślał tylko o niebieskiej koszuli na poniedziałek, o pralni, która zamyka się wcześnie, i o tym, iż nie ma pojęcia, gdzie ona jest.
Piętnaście lat. Przez piętnaście lat koszule pojawiały się w szafie czyste, wyprasowane, pachnące. Nigdy się nie zastanawiał, ile to zajmuje czasu, ile kosztuje, kto je nosi tam i z powrotem.
Znalazł kwitek na komódce. Na nim numer telefonu i adres na ulicy Chmielnej. Zadzwonił.
– Dzień dobry, do której dziś otwarte?
– Do czwartej. Jutro mamy zamknięte.
Zostało mu mniej niż godzina. Marcin wciągnął dżinsy, złapał kluczyki od Skody i wybiegł.
Pralnia była ciasną dziurą z panią przy desce do prasowania i papugą w klatce. Odebrał trzy koszule: 42 złote. Nie wiedział nawet, czy to normalna cena. Wrócił do domu, powiesił koszule w szafie i poszedł do kuchni.
Zlew był pełen naczyń. Wpatrywał się w nie, jak dziecko wpatruje się w zadanie z matematyki, nie wiedząc, od czego zacząć. Zajęło mu to dwadzieścia minut. Jeden talerz wyśliznął mu się z ręki i rozbił. Skaleczył się w palec, szukał plastrów przez kwadrans. Znalazł tylko na wpół pustą paczkę z opatrunkami w dinozaury, prawdopodobnie kupioną dla wnuczka siostry. Nakleił sobie jeden, z triceratopsem na wierzchu.
Wieczorem się poddał. Zamówił pizzę na wynos. Napisał do Ewy: „Jak się czujesz?".
Odpowiedź przyszła po trzech godzinach: „Dobrze".
Marcin przeczytał to słowo raz. Dwa razy. Cztery razy. Każdy raz wydawało mu się mniej niewinne.
W niedzielę rano obudził się z dziwnym głodem. zwykle w sobotę i niedzielę Ewa robiła naleśniki albo szarlotkę. Nie zawsze, ale wystarczająco często, żeby zapach masła i cukru był częścią tego przebudzenia. Teraz brak tego zapachu wydał mu się dziurą w klatce piersiowej.
Otworzył lodówkę. Pomidorów nie było. Sera też nie. Była słoiczek oliwek, śmietana po terminie i konfitura z truskawek. Niczego nie dotknął. Pojechał do Biedronki i kupił chleb, szynkę, mrożoną lasagne i sok pomarańczowy.
Lasagne zrobił dokładnie według instrukcji. Brzeg się spalił, środek został prawie zamrożony. Zjadł ją i tak, prosto z formy, popijając sok z kartonu.
Potem napisał znowu do Ewy: „Kiedy wracasz?".
– Wieczorem, myślę.
– O której?
– Nie wiem. Jestem wolnym człowiekiem. Zapomniałeś?
Marcin odłożył telefon i zadzwonił do mamy.
– Mamo, jak się włącza piekarnik?
Cisza. Potem, ostrożnie: – Jaki piekarnik?
– Ten u mnie w domu.
– A Ewa gdzie jest?
– Wyjechała do koleżanki do Sopotu.
– I nie umiesz włączyć piekarnika?
W głosie mamy nie było tylko zdziwienia. Było w nim stare pogodzenie się z czymś, jakby zawsze wiedziała, iż kiedyś będzie taki telefon, ale liczyła, iż się myli.
– Znajdź symbol wentylatora na panelu. Wciśnij. Potem ustaw sto osiemdziesiąt stopni i czekaj, aż zaświeci się lampka.
– Jaka lampka?
– Czerwona kontrolka przy wyświetlaczu.
Marcin zmarszczył brwi. – Mój piekarnik ma wyświetlacz?
Po drugiej stronie zapadła cisza. Potem: – Marcin, dobrze się czujesz?
Powiedział, iż tak, wszystko w porządku, rozłączył się i usiadł na podłodze przy kuchni.
Ewa wróciła w niedzielę po dziewiątej wieczorem. Otworzyła drzwi, postawiła torbę, zdjęła kurtkę i zatrzymała się w progu kuchni.
Na stole stały dwa pudełka po pizzy, karton po soku, forma z przypalonymi resztkami lasagne. W zlewie górował stos naczyń. Na kuchence ciemna, przypieczona plama. Ściereczka leżała na podłodze, razem z dżinsami, koszulką i dwoma skarpetkami. Marcin siedział w salonie przed wyłączonym telewizorem.
– Cześć – powiedział, wstając.
– Cześć.
– Jadłaś coś?
– Tak, u Kasi.
Ewa weszła do kuchni, przesunęła krzesło i usiadła. Niczego nie dotknęła. Przyglądała się wszystkiemu, jak ktoś, kto musi zrobić inwentaryzację po klęsce żywiołowej.
– Ewa, musimy porozmawiać.
– Rozmawiajmy.
– Myślałem… nie chcę już otwartego związku.
– Czemu?
– Bo to był głupi pomysł.
– Co konkretnie jest głupie?
Marcin wykrzywił twarz. – Ta cała historia z wolnością. Czemu to sobie wymyśliliśmy? Było nam dobrze wcześniej.
Ewa poprawiła sweter na kolanach.
– W dwa dni nie udało ci się odgrzać lasagne, znaleźć płynu do mycia naczyń ani odebrać trzech koszul.
– No, nie jestem przyzwyczajony. To nie znaczy, że…
– Zaproponowałeś otwarty związek w czwartek. Po kolacji, którą ugotowałam ja. Przy stole, który nakryłam ja. W czystej koszuli, którą wyprasowałam ja.
– Miałem na myśli coś innego…
– Chciałeś spotykać się, z kim ci się podoba. I wracać do domu, gdzie czekają czyste koszule i kolacja na stole. Dla ciebie to znaczy, iż dom funkcjonuje. Dla mnie znaczy, iż wszystko to robię ja. Sama. Codziennie.
Marcin opadł na krzesło po drugiej stronie stołu.
– Nie przemyślałem tego…
– Nie przemyślałeś. Nie dwóch dni. Piętnastu lat. A potem zdecydowałeś, iż do tego można jeszcze dołożyć wolność. Tylko dla siebie.
Mówiła spokojnie. Żadnych łez, żadnych krzyków. Marcin wolałby scenę. Od sceny można uciec.
– Nie chcę już żadnego otwartego związku – powiedział.
– Już to słyszałam. A co teraz chcesz?
– Żeby wróciło tak, jak było.
Ewa wstała, podeszła do zlewu i popatrzyła na brudne naczynia. Potem się odwróciła.
– Tak jak było, nie wróci. Ja już nie chcę żyć tak jak wcześniej.
– Więc co robimy?
– Jutro zmywasz naczynia ty. Pojutrze gotujesz kolację ty. Koszule prasujesz sam, przynajmniej co drugą. Albo zanosisz je do pralni i odbierasz. Śmieci wyrzucasz, kiedy widzisz, iż kosz jest pełny. Nie kiedy ci to powiem trzeci raz.
– Ale ja nie umiem prasować!
– Nauczysz się. Ja też się nauczyłam.
– U ciebie to inna sprawa. Ty zawsze to umiałaś.
Ewa podniosła brwi.
– Nie. Jako dziecko umiałam zawiązać sobie buty i umyć zęby. Prasowanie koszul, gotowanie bigosu, mycie okien i naprawianie spłuczki nauczyłam się w tym domu. Bo ktoś musiał to robić. I tym kimś, każdy raz, byłam ja.
Marcin nie odpowiedział. Siedział, wpatrując się we własne ręce. Ewa zerknęła na plaster z dinozaurem na jego kciuku i na chwilę zachciało jej się uśmiechnąć. Nie zrobiła tego.
W poniedziałek rano Ewa obudziła się na dziwny hałas. Trzask, a potem zapach spalonych jajek.
Poszła do kuchni. Marcin stał przy kuchence, w podkoszulku i spodenkach, z łopatką w ręku. Jajka przypalały się na krawędziach.
– Dzień dobry – powiedział, nie odwracając się.
Na stole stały dwa talerze, dwie szklanki, chleb pokrojony na kromki szerokie na trzy palce. Masło już wystawione, zmiękło. Przy jego filiżance stała druga, pusta.
– Nie wiem, ile cukru ci dać – przyznał.
Ewa podeszła i zajrzała do patelni.
– Najpierw zmniejsz gaz, inaczej wszystko się spali.
Marcin posłuchał.
– I nie przygniataj jajek łopatką. Się rozpadają.
– Myślałem, iż przyciskając, prędzej się usmażą.
– Nie. Tylko się rozdrabniają.
Marcin rozłożył jajka na dwa talerze. Większą porcję postawił przed nią.
– Daję dwie łyżeczki czy półtorej?
– Półtorej.
– Jak to półtorej?
– Jedna pełna, druga do połowy.
Marcin skinął głową, poważnie, jakby dano mu techniczną specyfikację.
Jedli w niemal pełnej ciszy. Jajka były suche, chleb za gruby, kawa zbyt gorąca. Ale Marcin jadł to samo i co jakiś czas zerkał na nią. Było to spojrzenie nowe, pełne niezręcznej uwagi. Jak u kogoś, kto nagle zauważa przedmiot, który stał przed jego oczami od lat.
W środę Marcin wrócił wcześniej niż zwykle. Ewa usłyszała hałas w przedpokoju i wyszła.
Stał tam z dwiema siatkami z zakupami. Z jednej wystawał brzeg kartonowego pudełka.
– Kupiłem coś do jedzenia. I to.
Wyciągnął małą deskę do prasowania rękawów, taką specjalną.
Ewa zerknęła na niego.
– A to do czego?
– Do rękawów. Poleciła mi sprzedawczyni. Powiedziała, iż bez tego nie wychodzą dobrze.
Ewa popatrzyła na deskę, potem na niego, potem znów na deskę. I wybuchnęła śmiechem. Marcin stał tam, z tym sprzętem w ręku, z poważną miną dziecka, które przynosi do domu wypracowanie i czeka na ocenę.
– Co? Źle zrobiłem?
– Nie, jest w porządku. Tylko gdybyś widział siebie z boku…
Odłożył siatkę i zaczął wyjmować zakupy. Kurczak, ziemniaki, cebula, olej. Potem odwrócił się.
– Chciałbym spróbować zrobić kurczaka z czosnkiem, tak jak ty robisz.
– Nie wiesz nawet, jakiego czosnku kupuję.
– Zwykłego. Białego.
– Ja kupuję czosnek od pana Mirka, z targu. Ząbki są mniejsze, ale smak intensywniejszy.
– Dobra. Następnym razem kupię taki. Na razie ten wystarczy?
Ewa wzruszyła ramionami i wróciła do salonu.
Z kuchni dobiegał hałas noża na desce. Potem woda z kranu. Potem syczący olej. Potem podejrzana przerwa, a za nią coś jakby przekleństwo wypowiedziane pod nosem. I znowu nóż.
Ewa siedziała na kanapie z książką, ale nie czytała. Słuchała. Od wielu lat w tej kuchni nie gotował nikt inny. Czuła się z tym dziwnie, niemal nieswojo. Jak wtedy, gdy przestawisz meble i jeszcze tygodniami zderzasz się z narożnikiem w starym miejscu.
Po godzinie Marcin ją zawołał.
Kurczak był przesolony. Ziemniaki miejscami zbyt twarde. Czosnku nie rozgniótł — pokrojył go w drobne krążki.
– No i? – zapytał z niepokojem, jakiego u niego jeszcze nie widziała.
Ewa przełknęła kęs, popiła wodą.
– Da się zjeść.
– Serio?
– Serio. Tylko następnym razem rozgnieć czosnek stroną noża. A ziemniaki pokrój drobniej, prędzej się usmażą.
Marcin wyjął telefon i zaczął pisać. Ewa zerknęła – otwarta notatka. Były już tam wpisane kilka linijek: temperatura żelazka do koszul, jak prasować kołnierzyki od wewnątrz, średni ogień do jajek.
Odwróciła wzrok i popiła wody, żeby przełknąć gulę w gardle. Płakać przez kilka notatek na telefonie byłoby absurdem. Ale gdy pomyślała o piętnastu latach bez jednej takiej linijki, robiło się to mniej zabawne.
W piątek wieczorem, tydzień po tej rozmowie o wolności, siedzieli znowu w kuchni. Był makaron w sosie pomidorowym, ugotowany przez Marcina z przepisu znalezionego w internecie. Na pierwszy raz wyszło całkiem zjadliwie. Tylko sosu było dwa razy tyle, co trzeba.
– Pomyślałem o czymś – powiedział Marcin, zbierając kapkę sosu serwetką.
– Znowu?
– Nie, to nie o otwartym związku. Zrozumiałem, iż nie znam nic z twojego życia. Tego, co robisz codziennie. Poza pracą. Tu, w domu.
– I w piętnaście lat nie przyszło ci do głowy, żeby zapytać?
Spojrzał na talerz.
– Myślałem, iż większość rzeczy dzieje się sama.
Ewa odłożyła widelec.
– Nic się nie dzieje samo. Nie czysta podłoga, nie koszula w szafie, nie kolacja, nie opłacone rachunki, nie wizyta u lekarza, nie prezent dla twojej mamy pod świąteczną choinkę. Za każdą rzeczą stoi ktoś. I tym kimś przez wszystkie te lata byłam ja.
– Teraz to wiem.
– Tydzień temu postanowiłeś zachować sobie wszystko, co było wygodne w naszym małżeństwie, a oddać resztę, jakby ktoś inny się tym zajął. Tak było?
Marcin podniósł ręce w geście poddania.
– Tak. Zachowałem się jak idiota. Przepraszam.
– Tak, zachowałeś się jak idiota.
– I nie chcę żadnej wolności.
– To już mówiłeś.
Ewa popatrzyła na niego przez chwilę.
– Jest tylko jedna rzecz, której wciąż nie rozumiesz. Ty chcesz, żebym została. Ale nie jestem pewna, czy to dlatego, iż mnie kochasz. Może po prostu zobaczyłeś, iż bez mnie twoje życie w dwa dni zamienia się w chaos. I to jest bardzo smutne.
Marcin długo milczał. Nie było w nim gniewu, nie było chęci kontry. Tylko poddanie się prawdzie, która na niego spadła.
– Masz rację – powiedział. – Ale chcę się zmienić. Chcę spróbować żyć inaczej.
– Co to znaczy inaczej?
– Bardziej szczerze. Dwa wieczory w tygodniu gotuję ja. W weekend robię porządki. Koszule prasuję sam. jeżeli zapomnę o czymś, zapiszę sobie. Nie mówię, iż od razu będzie idealnie. Ale spróbuję.
Ewa patrzyła na niego. Piętnaście lat wcześniej zakochała się w mężczyźnie, który przynosił kwiaty, umiał powiedzieć to, co trzeba, rozśmieszał ją. Teraz przed nią siedział mężczyzna z plamą sosu na koszulce i notatką w telefonie o temperaturze żelazka. A jednak w tej chwili wydał się jej bardziej prawdziwy niż przez ostatnie dziesięć lat.
– Dobrze – powiedziała.
Marcin popatrzył na nią z niewiarą. – Dobrze?
– Spróbujmy.
Wypuścił powietrze, jakby chirurg właśnie powiedział mu, iż operacja się powiodła. Potem wyciągnął rękę w stronę jej talerza.
– Dołożyć ci makaronu?
– Nie. Ale naczynia dziś myjesz ty.
– Wiem – powiedział Marcin.
Wstał, podszedł do zlewu i odkręcił wodę. Ewa patrzyła, jak bierze gąbkę, jak piana rośnie mu na przedramionach, jak plaster z triceratopsem na kciuku robi się coraz bardziej mokry i odkleja się w końcu od skóry, wpadając do zlewu razem z resztkami sosu.
Ewa wstała od stołu, zrobiła dwa kroki w kierunku drzwi i zatrzymała się.
– Marcin.
– Mów.
Odwróciła się.
– jeżeli kiedyś znowu zaproponujesz mi otwarty związek, potraktuję to serio. Ale wtedy nie będzie już koszul do odebrania ani kolacji do ugotowania. Bo ja już wtedy odejdę. I nie wrócę.
Marcin nie odpowiedział. Wrócił do mycia naczyń. Szum wody wypełnił kuchnię, zalewając wszystkie słowa, które mógłby jeszcze powiedzieć, a które nie były już potrzebne.
Ewa poszła do sypialni. Zgasiła światło, zanim zdążyła się rozebrać do końca, i leżała chwilę w ciemności, słuchając, jak woda w kuchni wreszcie cichnie, a po niej brzęk odkładanych na suszarkę talerzy — jeden, drugi, trzeci.
