W ciągu zaledwie 60 dni Polska przeżyła 3 poważne kryzysy płatnicze. Za każdym razem ten sam obraz: kolejki do bankomatów, porzucone koszyki w supermarketach i niemożność kupienia podstawowych produktów. To nie był przypadek. Europejski Bank Centralny wydał już oficjalny raport z jednym wnioskiem: bez gotówki w domu jesteś zdany na łaskę systemu, który może paść w każdej chwili. Podobne apele płyną z kolejnych państw – holenderskiego banku centralnego, szwedzkiego Riksbanku, a w Polsce – z ust prezesa NBP. Ile gotówki naprawdę powinieneś mieć? I co konkretnie grozi tym, którzy mają tylko kartę i telefon?
Fot. Warszawa w Pigułce
3 awarie w 60 dni. Polska przekonała się na własnej skórze
Wrzesień i listopad 2025 roku zapisały się w historii polskiego systemu finansowego jako wyjątkowo turbulentne miesiące. Pierwsza awaria uderzyła 11 września – po godzinie 10:00 użytkownicy w całej Polsce zaczęli masowo zgłaszać problemy z BLIK-iem. Zaledwie 2 dni później, 13 września, padły terminale płatnicze. Awaria trwała 3 godziny, ale jej skutki były natychmiastowe.
Kulminacja nastąpiła 1 listopada 2025 roku – w Dzień Wszystkich Świętych, około godziny 6:00 rano, BLIK przestał działać. Serwis Downdetector odnotował lawinę ponad 2 000 zgłoszeń w ciągu kilku minut. Ludzie nie mogli zapłacić za znicze, kwiaty ani paliwo. Ówczesny minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski potwierdził publicznie, iż był to zmasowany atak hakerski DDoS na polską infrastrukturę rozliczeniową. System BLIK, który obsługuje średnio 7,7 mln transakcji dziennie, stanął. Przywrócono go dopiero około 10:33 – ale bankomaty zdążyły już opustoszeć. 48 godzin później, 3 listopada, atak się powtórzył. Polski Standard Płatności ponownie informował o zewnętrznym ataku DDoS.
Na tym nie koniec. 29 stycznia 2026 roku awaria internetu sparaliżowała dostęp do kont w PKO BP, Pekao, ING, mBanku, Santanderze, BNP Paribas, Alior Banku i Millennium jednocześnie. Klienci tych banków przez kilkadziesiąt minut nie mogli zalogować się do swoich kont ani korzystać z BLIK-a.
W Hiszpanii 60% krajowej mocy zniknęło w 5 sekund
Polska nie jest wyjątkiem – raczej częścią szerszego europejskiego obrazka. 28 kwietnia 2025 roku Półwysep Iberyjski doświadczył największego blackoutu w Europie od 20 lat. W ciągu 5 sekund Hiszpania straciła 60% krajowej mocy – to efekt serii czynników, które doprowadziły do niekontrolowanego wzrostu napięcia i kaskadowego wyłączania kolejnych elementów sieci, jak wynika z raportu przygotowanego przez ENTSO-E i ACER. Terminale płatnicze przestały działać, bankomaty odmówiły posłuszeństwa, stanęło metro i lotniska. Zakupy robili tylko ci, którzy mieli przy sobie gotówkę.
W kolejnych miesiącach podobne sytuacje powtórzyły się w Pradze i Paryżu – tam rozległy blackout sparaliżował bankomaty i komunikację miejską. W Danii awaria systemu Nets w lipcu 2025 roku skończyła się interwencją rządu: przepisami nakazującymi sieciom handlowym umożliwienie płatności kartą w trybie offline, bez internetu.
Polskie Sieci Elektroenergetyczne opracowały po tych zdarzeniach tzw. pakiet antyblackoutowy we współpracy z Ministerstwem Energii. Jego rekomendacje są zbieżne z tym, co zalecili europejscy eksperci z ENTSO-E.
EBC wydał raport z tytułem, który mówi wszystko
We wrześniu 2025 roku Europejski Bank Centralny opublikował raport pod tytułem „Keep calm and carry cash” – dosłownie „Zachowaj spokój i noś przy sobie gotówkę”. To nie był przypadkowy tytuł. Autorzy raportu przeanalizowali 4 duże kryzysy ostatnich lat – pandemię COVID-19, inwazję Rosji na Ukrainę, kryzys grecki z 2015 roku i blackout iberyjski z 2025 roku. We wszystkich przypadkach wnioski były identyczne: gdy cyfrowy system płatności padał, liczyły się tylko banknoty.
*„Gotówka zapewnia niezbędną redundancję – koło zapasowe – dla systemu płatności”* – napisano wprost w raporcie EBC. Bank wskazał, iż Holandia, Austria i Finlandia już wcześniej zaleciły gospodarstwom domowym posiadanie od 70 do 100 euro na osobę – kwoty wystarczającej na pokrycie podstawowych potrzeb przez pierwsze 72 godziny kryzysu.
Miesiąc później, w listopadzie 2025 roku, EBC opublikował priorytety nadzorcze na lata 2025-2028 z twardym komunikatem: europejskie banki muszą przygotować się na szoki o skali nienotowanej w najnowszej historii. Instytucje finansowe wchodzą – według EBC – w erę permanentnej niepewności, napędzanej napięciami geopolitycznymi i rosnącą liczbą cyberataków.
Riksbank, DNB i NBP mówią jednym głosem
Szwedzki Riksbank – symbol digitalizacji finansów – rozesłał do mieszkańców broszury z zaleceniem trzymania w domu co najmniej 1 000 koron szwedzkich (ok. 400 zł, równowartość 170 euro). Gubernator Erik Thedéen ostrzegł przed „cyfrowym wykluczeniem w sytuacjach awaryjnych”. Holenderski bank centralny poszedł dalej – jego rekomendacja to 200-500 euro na gospodarstwo domowe. Duński bank centralny po awarii Nets zalecił minimum 250 koron duńskich (ok. 140-145 zł) na osobę, a rząd nakazał sklepom obsługę kart offline.
W Polsce żaden bank komercyjny nie wydał formalnego zalecenia analogicznego do Riksbanku czy DNB. Temat poruszył jednak prezes NBP Adam Glapiński, który jeszcze w 2024 roku mówił wprost: *„Jesteśmy krajem frontowym, a gotówka pełni rolę, której nic nie może zastąpić w sytuacji ataku cybernetycznego. Kiedy obejmie on wszystkie formy płatności bankowych, wtedy pozostaje tylko gotówka.”*
Po listopadowych atakach podobny głos zabrał Paweł Szałamacha, członek zarządu NBP, podkreślając, iż w razie awarii systemów cyfrowych gotówka staje się jedynym środkiem płatniczym. Sygnał płynący z banku centralnego jest czytelny, choć Polska wciąż nie ma oficjalnej, kwotowej rekomendacji na wzór zachodnich sąsiadów.
Dane NBP potwierdzają, iż Polacy to wyczuwają. Na koniec sierpnia 2025 roku wartość gotówki w obiegu sięgnęła 443 mld zł – wzrost o 7,4% od początku roku. To rekord. Jednocześnie z badań NBP wynika, iż ok. 2/3 Polaków posiada rezerwy gotówkowe nieprzekraczające 5 000 zł.
Saxo Bank nakreślił czarny scenariusz dla Polski
W grudniu 2025 roku duński Saxo Bank opublikował coroczne „Szokujące Prognozy”. Po raz pierwszy w historii tej publikacji znalazł się scenariusz dedykowany konkretnie Polsce – nazwany przez analityków „scenariuszem czarnego łabędzia”. Bank zastrzega, iż to eksperyment myślowy, a nie klasyczna prognoza, ale obraz jest niepokojący: hipotetyczny cyberatak na polską infrastrukturę energetyczną, który miałby doprowadzić do trwającego 3 dni ogólnokrajowego blackoutu. Trzy doby bez prądu oznaczają trzy doby bez internetu, bez działających terminali i bez dostępu do kont bankowych.
Ryzyko ataków na sektor finansowy jest przy tym bardzo realne. Według firmy Sophos liczba ataków ransomware na sektor finansowy wzrosła w 2023 roku o 64% rok do roku i była blisko dwukrotnie wyższa niż w 2021 roku. EBC wskazuje wprost na rosyjskich hakerów działających w odpowiedzi na sankcje.
Wyjmij gotówkę, zanim kolejka pod bankomatem będzie miała 50 osób
Kiedy system pada, bankomaty pustoszeją w ciągu godziny – przekonali się o tym Polacy 1 listopada 2025. Dlatego gotówkę wypłaca się z wyprzedzeniem, a nie kiedy już coś się dzieje.
Ile konkretnie? RCB rekomenduje kilkaset złotych jako minimum w plecaku awaryjnym. Eksperci finansowi wskazują na 500-1 000 zł na osobę jako rozsądną rezerwę domową – czyli tyle, by przez tydzień kupić jedzenie, leki i paliwo bez karty i telefonu. Dla rodziny 4-osobowej to ok. 2 000-4 000 zł. W EBC mówią o kwocie pokrywającej pierwsze 72 godziny – w polskich realiach to ok. 300-500 zł na osobę.
Kilka zasad, które warto zapamiętać: przynajmniej 30% rezerwy powinny stanowić banknoty 10, 20 i 50 zł oraz bilon – bo w sytuacji kryzysowej sklepy mogą nie mieć wydać z setki. Gotówkę przechowuj w bezpiecznym miejscu, najlepiej w sejfie lub zamykanej skrytce – nie w jednym miejscu i nie w jednym nominale. Zaktualizuj rezerwę co kilka miesięcy, żeby nie zaskoczył cię inflacyjny ubytek siły nabywczej.
Gotówka nie zastąpi oszczędności na koncie – to nie ta rola. Chodzi o to, żeby w razie awarii móc normalnie funkcjonować przez kilka dni. Wszystko inne – karty, aplikacje, BLIK – wróci. Pytanie tylko, kiedy.
