Stefania Wójcik miała siedemdziesiąt trzy lata i gospodarstwo na skraju Puszczy Borki, dwa kilometry za Hajnówką, kiedy jej zięć Robert postawił na stole dokumenty i powiedział, iż działkę trzeba przepisać na niego – bo inaczej, jak umrze, wnuki będą się o ziemię kłócić po sądach, a on to teraz uporządkuje.
To było w marcu, śnieg jeszcze leżał w rowach wzdłuż drogi, a ona akurat gotowała żurek na Wielkanoc, kiedy usłyszała to przy kuchennym stole, między garnkami.
Robert mówił, jakby to była najnormalniejsza rzecz na świecie. Położył papiery, długopis obok, odkręcił go i czekał.
Ale żeby zrozumieć, czemu Stefania w ogóle miała coś do przepisania, trzeba wrócić jedenaście lat wstecz.
Zimą dwa tysiące piętnastego roku, kiedy mróz trzymał minus dwadzieścia, Stefania znalazła w lesie przy starej linii kolejowej cztery szczenięta wilka. Matka leżała martwa na poboczu – potrącona przez ciężarówkę wiozącą drewno z tartaku w Narewce. Szczenięta, jeszcze ślepe, piszczały przy jej ciele, trzęsąc się tak, iż ledwo stały na łapach.
Wiedziała, iż nie powinna ich zabierać. Leśniczy z nadleśnictwa, pan Krawczyk, powtarzał to wszystkim: nie ingerować, przyroda sama decyduje, kto przeżyje. Ale kucnęła w śniegu, popatrzyła na te cztery kłębki, i po prostu je wzięła – wszystkie cztery, w rozpiętej kurtce, pod sweter, żeby nie zmarzły do domu.
W kuchni suszyła ręcznikiem, potem karmiła z butelki po mleku dla cieląt, bo kozie mleko miała dopiero rano od sąsiadki, pani Halinki. Nocami wyły z głodu albo ze strachu, a ona kładła się na podłodze koło ich kartonowego pudła i mówiła do nich – nie wiadomo, czy wilki rozumieją słowa, ale coś musiały rozumieć, bo się uspokajały.
Nazwała je po kolejności, w jakiej je wyjmowała z kurtki: Jeden, Dwa, Trzy, Czworo. Nigdy nie wymyśliła im lepszych imion, bo wiedziała, iż to się skończy.
I skończyło się po siedmiu miesiącach. Kiedy podrosły, zaprowadziła je do lasu, bez obroży, bez sznurka – otworzyła tylną klapę starego Żuka i patrzyła, jak wychodzą. Trzy pobiegły od razu. Czworo, najmniejszy i najbardziej przywiązany, stał jeszcze z dziesięć minut przy jej nogach, zanim poszedł za resztą między sosny.
Stefania wróciła do domu, umyła ręce, ugotowała sobie herbatę i uznała, iż to był koniec tej historii.
A teraz, jedenaście lat później, stała przy tym samym kuchennym stole i patrzyła na Roberta, który chciał, żeby podpisała działkę – dziewięć hektarów, w tym dwa hektary lasu graniczącego z Puszczą – na jego nazwisko. Mówił, iż to dla bezpieczeństwa rodziny. Że on się lepiej zajmie formalnościami. Że ona już "nie musi się martwić".
Nie podpisała od razu. Powiedziała, iż musi się zastanowić, i wyszła nakarmić kury, żeby nie stać dłużej w tej kuchni, gdzie pachniało żurkiem, a czuła się jak intruz we własnym domu.
Robert wrócił jeszcze dwa razy w kwietniu. Raz przyjechał z notariuszem z Hajnówki, panem Zielińskim, który czekał w samochodzie na podjeździe, bo "chciał tylko podpis, formalność, pani Stefanio, pięć minut". Stefania powiedziała notariuszowi przez okno, iż jej nie jest dobrze i żeby przyjechał innego dnia. Zieliński, zawstydzony, wrócił do samochodu i odjechał.
Drugi raz Robert przyjechał sam, już bez uśmiechu, i powiedział rzeczy, które Stefania zapamiętała słowo w słowo: iż jest stara, iż nie ogarnia już gospodarstwa, iż wnuki – jego dzieci – powinny mieć zabezpieczoną przyszłość, a nie czekać, aż "coś się rozstrzygnie w sądzie po jej śmierci między ciotkami". Mówił to, stojąc w drzwiach, nie wchodząc dalej, jakby sam czuł, iż przekracza granicę, której nie powinien przekraczać.
Stefania nic nie odpowiedziała. Zamknęła drzwi, poszła do komórki przy stodole i zaczęła szukać starych teczek z dokumentami gospodarstwa.
To był piątek, dwudziesty czwarty kwietnia, kiedy Robert przyjechał po raz trzeci – tym razem z żoną, córką Stefanii, Dorotą, która siedziała w samochodzie i nie wyszła. Robert powiedział, iż to ostatnia szansa, żeby zrobić to "po dobroci", bo inaczej będzie musiał "to rozwiązać inaczej".
Stefania zapytała, co to znaczy "inaczej".
Nie odpowiedział. Wsiadł do auta i odjechał w stronę Hajnówki, zostawiając ją na podjeździe, w gumowcach, z workiem obierek dla kur w ręce.
Weszła do domu i zamiast odkładać worek do spiżarni, usiadła przy stole z obierkami jeszcze w ręku i siedziała tak dobrą chwilę, zanim wstała i poszła do komórki przy stodole po pozostałe teczki. Rozłożyła je na kuchennym stole, jedną po drugiej: akt własności z tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego, rachunek za blachę na dach po burzy w dwa tysiące dziewiątym, kwitek za szczepienia krowy, które sama zawoziła do weterynarza w Hajnówce, bo nikt inny nie miał czasu. Przy każdej teczce przypominała sobie, ile to kosztowało i kto to robił – a odpowiedź, raz po raz, była ta sama: ona sama.
Tej samej nocy, już po zmroku, usłyszała przy płocie od strony lasu charakterystyczny, długi skrzek – nie wycie, raczej coś pomiędzy warkotem i wyciem, które pamiętała z tamtej zimy jedenaście lat wcześniej. Wyszła na podwórko w szlafroku i zobaczyła przy granicy światła z lampy cztery pary oczu, odbijających blask jak szkło.
Nie podeszła bliżej. Stała tylko w progu, kiedy jeden z wilków – większy, z białą plamą na łapie, dokładnie taką, jaką miał Czworo – podszedł na kilkanaście metrów, usiadł, i zawył krótko, dwa razy, zanim odwrócił się i zniknął w kierunku Puszczy.
Nazajutrz w Hajnówce mówiono już o tym w każdej kolejce – w piekarni na rynku, w przychodni, na targu. Ktoś widział stado wilków idące wzdłuż drogi do gospodarstwa Wójcikowej. Ktoś inny mówił, iż to znak, iż to przeklęte miejsce, iż trzeba wezwać straż łowiecką. Leśniczy Krawczyk, już na emeryturze, przyjechał osobiście sprawdzić, co się dzieje, i kiedy Stefania opowiedziała mu o tamtej zimie jedenaście lat temu, pokiwał głową i powiedział tylko, iż wilki mają dobrą pamięć, lepszą niż ludzie.
W poniedziałek Stefania pojechała do Hajnówki, do kancelarii innego notariusza, nie Zielińskiego. Zabrała ze sobą teczkę z aktem własności gospodarstwa i testament, który spisała jeszcze pięć lat wcześniej, zapisując dziewięć hektarów na rzecz nadleśnictwa i lokalnego stowarzyszenia ochrony wilków w Białowieży, z dożywotnim prawem zamieszkania dla siebie. Teraz dopisała tylko jeden punkt: iż żadna część gospodarstwa nie może być przekazana wnukom ani córce przed jej śmiercią, a wszelkie próby przejęcia nieruchomości za jej życia skutkują automatycznym wykluczeniem z zapisu.
Kiedy Robert przyjechał po raz czwarty, tydzień później, zastał na drzwiach stodoły nową kłódkę, a na stole w kuchni kopię dokumentu z kancelarii notarialnej, z pieczęcią i datą. Stefania podała mu kawę, usiadła po drugiej stronie stołu i powiedziała, iż działka zostaje tam, gdzie jest, do końca jej życia, a potem – zgodnie z papierem, który już leżał u notariusza – pójdzie do lasu i do ludzi, którzy się o nią zatroszczą bez pytania o korzyść.
Robert nie wyszedł od razu. Siedział chwilę, patrząc na filiżankę, potem wstał i wyszedł bez słowa. Przez okno kuchenne Stefania widziała, jak zatrzymał się przy samochodzie, popatrzył w stronę lasu za stodołą, i dopiero potem otworzył drzwi auta.
Wieczorem zjadła talerz żurku, umyła naczynia, zgasiła światło w kuchni i podeszła do okna, żeby zamknąć okiennice. Przy płocie, w miejscu, gdzie poprzedniej noc siedziały wilki, trawa była wygnieciona w czterech miejscach, równo obok siebie. Postała tam chwilę, patrząc na te cztery wgłębienia w trawie, potem zamknęła okiennice i poszła spać.
