Kolejka ruszyła dopiero po ósmej, ale Genowefa stała w niej od szóstej rano. W korytarzu związku zawodowego pachniało kiszoną kapustą i mokrymi płaszczami. Emeryci siedzieli na rozkładanych krzesłach, niektórzy przysypiali z twarzami opartymi na torbach. Genowefa ściskała w palcach złożony dowód osobisty — trzeci raz z rzędu miała usłyszeć to samo: „Na pani nie ma przydziału". Co roku przyjeżdżała z Lublina do Nałęczowa, bo sanatorium w Nałęczowie to podobno cud. Jej siostra, Irena, uparła się: jedź, siedź w tej kolejce, nie bądź głupia. No to siedziała.
Drzwi gabinetu trzasnęły, wyszła kobieta w granatowym kostiumie z dwiema kieszeniami na piersi. Obok niej szła urzędniczka, ta młoda, co zawsze rozdaje skierowania. — Wszystkiego dobrego, pani Anno, niech pani dobrze wypocznie… — Dziękuję, Aga, przywiozę pani nalewkę z mirabelek, obiecuję — zaśmiała się kobieta.
Genowefie zrobiło się duszno. Schyliła głowę, zaczęła rozpinać guzik pod szyją. Ten śmiech. Trzydzieści lat go nie słyszała, a poznała od razu. Ręka sama powędrowała do broszki przypiętej do płaszcza — starej, z odpryśniętym szkiełkiem. Tego samego dnia, czterdzieści pięć lat temu, ta broszka upadła na podłogę w oborze, kiedy Genowefa zobaczyła ich razem za stogiem siana.
Wieś pod Lublinem, rok 1979. Genowefa miała dwadzieścia trzy lata, jasne włosy i brzuch w piątym miesiącu. Rano mdliło ją od samego zapachu mleka. Poszła do brygadzistki prosić o zastępstwo. Kalafiorowa, tak ją wszyscy nazywali, bo zawsze pachniała kapustą. Mieszkała w poniemieckim domu z werandą. Genowefa zapukała w furtkę. — Jest pani Kalafiorowa? — zapytała staruszkę, która łatała worki na podwórzu. — Nie ma, nie nocowała. Poszła cielakom ogony kręcić, pewnie — syknęła stara, nie podnosząc oczu znad worka.
Genowefa zawróciła. Za stodołą były stogi. Tam usłyszała ten śmiech — niski, rozchodzący się po polu. Kalafiorowa siedziała w sianie, spódnica podwinięta, a obok niej Marian, mąż Genowefy. Nie zdążyła zasłonić twarzy. Pobiegła w stronę lasu, nie po ścieżce, tylko przez krzaki. Wróciła po północy. Dwa dni później poroniła. W szpitalu w Lublinie położna powiedziała: „Dziewczynka". Genowefa nie zapytała, gdzie ją pochowali.
Przez kolejne miesiące chodziła do pracy o trzeciej rano, doiła krowy, wymieniała ściółkę, udawała, iż nie widzi, jak Kalafiorowa przechodzi obok z wiadrem pełnym mleka i śmieje się do niego. Marian wyprowadził się tydzień po tym, jak wróciła ze szpitala. Nie zabrał nic — choćby skórzanych rękawic, które Genowefa kupiła mu na urodziny. Zostawił je na progu. Genowefa spaliła je w piecu razem z listem od niego, którego nigdy nie otworzyła.
A potem przyszła zima. I wiadomość z kopalni. Marian zginął w wypadku na poziomie 750 — tak napisali w urzędowym piśmie. Genowefa dostała to pismo jako formalna małżonka. Sąsiadka powiedziała, iż Kalafiorowa stoi przy płocie i czeka. Genowefa wyszła boso, zaniosła jej ten dokument. Kalafiorowa wzięła go w palce, te same palce, które wtedy trzymały go za kołnierz koszuli, i powiedziała tylko: — A co mi po tym. On i tak był już mój.
W korytarzu związku zrobiło się ciemniej. Ktoś otworzył okno, wleciał deszcz. Genowefa poczuła, iż nie może złapać tchu. Zerwała chustkę z szyi, zaczęła nią machać jak wachlarzem. — Aga, u pani w kolejce ktoś zasłabł! — krzyknęła Anna, ta sama Anna, która przed chwilą wyszła z gabinetu z skierowaniem.
Genowefa odmówiła, kiedy przyniesiono wodę. Poprosiła, żeby wyprowadzić ją na zewnątrz. Mężczyzna w waciaku pomógł jej zejść po schodach, a Anna szła obok. Po deszczu ławka była mokra. Anna zdjęła apaszkę z szyi — niebieską w białe grochy — i położyła na deskach. — Niech pani usiądzie. — Dziękuję, zaraz pójdę. — A po co pani przyszła? Po skierowanie? — Tak, ale i tak nie dostanę. Trzy razy odmówili. — Jak to? — Dziwią się, iż niby nie ma przydziału. Ale wiadomo, iż przydział jest dla tych, co dają koperty. Ja nie mam.
Anna zmrużyła oczy. Wyciągnęła rękę. — Proszę dać dowód. Genowefa zamarła. Anna, ta sama Anna, czterdzieści pięć lat temu nazywana Kalafiorową, stała przed nią w granatowym kostiumie, z tym samym śmiechem, tylko włosy miała teraz srebrne i upięte w kok, a na powiekach cień grubszy niż trzeba, jakby wciąż chciała komuś się podobać. — Proszę się nie ociągać, bo Aga wyjdzie na obiad. Genowefa podała dowód. Nie czuła nic. Zupełnie nic.
Anna weszła do budynku. Genowefa siedziała na apaszce i patrzyła, jak krople zbierają się na liściach kasztanowca. Po dziesięciu minutach Anna wróciła. — Proszę, skierowanie do sanatorium w Nałęczowie. Pokój 265. Wyjazd za tydzień. — położyła dokumenty na kolanach Genowefy. — Byłam ciekawa, kogo mi pani przypomina. A tu proszę: Genowefa. Ta sama, co wtedy boso stała na mrozie. — Nie boso, w kaloszach — odparła Genowefa, zbierając papiery.
Anna usiadła obok. Pachniała miętą i tytoniem. — Ciężko mi było, Genowefa. Nie myśl, iż nie. Pochowałam dwóch mężów i syna, mieszkam sama, córka dzwoni raz na Boże Narodzenie. Miałam czas, żeby to sobie wszystko poukładać w głowie. — Nie myślę o tym wcale. — Ja naprawdę nie chciałam, żeby tak się to wszystko… — Nie trzeba. Pójdę już, bo deszcz. Genowefa wstała. Anna poszła za nią. Całą drogę do przystanku milczały. Dopiero w autobusie Anna powiedziała: — Ten sanatorium to dobry adres. Same porządne osoby. Genowefa patrzyła w okno. Na przystanku przy Krańcowej wysiadły obie.
Irena, siostra Genowefy, otworzyła drzwi. — Ty co, znowu nie zdążyłaś? — Zdążyła — powiedziała Anna, zdejmując buty. — Jestem Anna. Genowefa wpuściła ją do mieszkania. Do swojego pokoju. To nie był pokój. To była klitka bez okna, trzy metry na dwa. Łóżko, stolik, stos starych pończoch w szufladzie. Pod łóżkiem walizki. Na ścianie ikonka zakryta serwetką. — Genowefa… — Anna wciągnęła powietrze, jakby chciała coś wykrzyczeć, ale wypuściła je tylko nosem. — Tu nie ma choćby okna. — I co z tego? — I jak ty tu żyjesz? — Żyję. Do sanatorium pojadę. Tam są okna.
Anna stała na progu, trzymając torebkę oburącz. Wyglądała na mniejszą niż w korytarzu związku. Wreszcie odwróciła się i wyszła, nie mówiąc ani słowa.
Tydzień później Genowefa stała przed sanatorium w Nałęczowie. Biały budynek z kolumnami, alejki wysypane żwirem, fontanna z lwem. W recepcji pachniało pastą do podłogi. Dostała klucz z drewnianym brelokiem: 265. Wjechała windą na drugie piętro. Korytarz był długi i ciemnawy, ale z końca biło światło. Genowefa podeszła do drzwi 265. Otworzyła zamek. W środku — wersalka, stolik, fotel. I Anna. Stała przy oknie, z ręcznikiem na ramieniu. — Wiedziałam, iż przyjedziesz — powiedziała Anna, nie odwracając się.
Genowefa położyła torbę na podłodze. W środku miała słoik marynowanych grzybów, ciepłe skarpety i telefon z pękniętym ekranem — prezent od siostrzenicy. Usiadła na brzegu wersalki. — Co ty tu robisz? — zapytała Genowefa. — Tu jest mój pokój. Wymieniłam się z jedną panią, żebyśmy były razem. — Po co? — Żeby porozmawiać. Żeby ci powiedzieć… — Nie chcę. — A co ty chcesz?
Genowefa nic nie odpowiedziała. Wyjęła telefon, wpisała PIN — cztery cyfry, dzień, w którym urodziła się jej wnuczka, jedyna rzecz, którą chciała pamiętać z ostatnich lat. Otworzyła aplikację banku. Na stoliku obok wersalki leżała kartka, którą Anna musiała zostawić dla siebie — numer konta, zapisany drżącym pismem, pewnie na wypadek, gdyby ktoś miał jej kiedyś coś przelać za tę wymianę pokoju. Genowefa przeczytała cyfry raz, drugi, żeby zapamiętać. Wstukała je w aplikację. Anna próbowała zajrzeć jej przez ramię. — Co ty wyrabiasz? — zapytała, ściągając brwi. — Nie pytaj. — Genowefa, przestań, co ty robisz z tym telefonem.
Ale Genowefa już wpisała kwotę: 4600 złotych. Cała jej skarbonka. Pieniądze, które przez dziesięć lat odkładała na trumnę, na czarną godzinę, na to, żeby nie być nikomu ciężarem. „Na własny pogrzeb" — mówiła Irenie, gdy ta śmiała się, iż nie ma sensu tak oszczędzać. Palec zawisł nad przyciskiem. Genowefa pomyślała o kaloszach, w których stała na mrozie, o liście, którego nigdy nie otworzyła, o skierowaniu, które przed chwilą jeszcze leżało na jej kolanach jak jałmużna. Nacisnęła „zatwierdź".
Na ekranie pojawiło się: „Przelew zrealizowany". Genowefa podniosła telefon i pokazała go Annie. — Widzisz? Cztery tysiące sześćset złotych. Za skierowanie, za pokój, za tę apaszkę na ławce. Teraz jesteśmy kwita. Nikomu nic nie jestem winna.
Anna zamilkła. Zaczęła wycierać ręce ręcznikiem, jakby nie wiedziała, co z nimi zrobić, jakby ręcznik mógł wchłonąć coś więcej niż wodę. — Po co to zrobiłaś? — To były moje pieniądze i moja sprawa. Genowefa wstała, wzięła torbę. Klucz z brelokiem położyła na stoliku, na wierzchu. — Zostawiam ci pokój. Ja pojadę do domu. — Nie, zaczekaj! — Anna zagrodziła jej drogę. — Nie możesz teraz wyjechać. Ty musisz tu odpocząć. — Nie muszę nic. Zwłaszcza nie muszę być w twoim towarzystwie.
Anna odsunęła się. Genowefa minęła ją, szurając pantoflami po wyfroterowanej podłodze. Wyszła na korytarz. Za sobą usłyszała dźwięk telefonu Anny — przyszła wiadomość o przelewie. Drzwi pokoju 265 zamknęły się za nią z cichym kliknięciem.
Na dole, w recepcji, podeszła do okienka. — Oddaję klucz. Pokój 265. Nie skorzystam. — Wymeldowanie? — Tak. — A dlaczego? — Bo zmieniłam plany. Recepcjonistka stuknęła w klawiaturę. Genowefa oddała klucz.
Wyszła przed sanatorium. W fontannie pływały liście. Usiadła na krawędzi, wyjęła z torby telefon. Pęknięty ekran pokazywał saldo: 0,00 zł. Napisała do siostry: „Nie będę w sanatorium. Wracam autobusem o 14:35. Oddałam wszystko."
Po chwili przyszła odpowiedź od Ireny: „Coś ty zrobiła, głupia?" Genowefa nie odpisała. Wrzuciła telefon do torby, wyciągnęła z niej słoik z grzybami i postawiła go na ławce. Niech ktoś ma. Wstała i poszła na przystanek.
Autobus do Lublina podjechał punktualnie. Genowefa wsiadła, kupiła bilet za 12 złotych i usiadła przy oknie. Wyjęła z kieszeni broszkę z odpryśniętym szkiełkiem. Przycisnęła ją do szyby. W oddali, przed wejściem do sanatorium, zobaczyła Annę, która wyszła na schody i rozglądała się, trzymając w ręku telefon.
Genowefa schowała broszkę z powrotem do kieszeni. Autobus ruszył. Ktoś w środku kaszlnął. Pachniało mokrym płaszczem i grzybami, które zostały na ławce. Za oknem mijały pola, potem las, potem szara wstęga szosy do Lublina. Genowefa oparła głowę o szybę i patrzyła, jak krople deszczu spływają po szkle na zewnątrz, każda inną drogą, ale wszystkie w tę samą stronę.
