Anna nie umie tego wyjaśnić. Kładzie dzieci spać o ósmej. Potem czeka. Nie ogląda telewizji, nie przewija telefonu. Siedzi w fotelu przy oknie wychodzącym na podwórze przy ulicy Brackiej w Krakowie i słucha, jak za ścianą oddycha jej dwunastoletnia córka. Za drugą ścianą — dziewięcioletni syn.
Mąż śpi na kanapie. Od jedenastu lat śpi na kanapie, bo w sypialni mieści się tylko łóżko dziecięce i biurko, przy którym Anna poprawia zeszyty. Jest nauczycielką matematyki w podstawówce. Zarabia trzy tysiące osiemset złotych na rękę. Janusz, jej mąż, wozi kurierkę i twierdzi, iż po odliczeniu paliwa zostaje mu drugie tyle.
Nie zostaje.
Anna wie o tym od dwóch lat, odkąd znalazła w schowku samochodu paragon z hotelu w Zakopanem na dwie osoby, a na zdjęciu, które Janusz przypadkiem zostawił otwarte w galerii, stała ta młoda z poczty. Miała rude włosy i paznokcie jak żelki.
Ale nie o tym jest ta historia. Ta historia jest o tym, co Anna robi, kiedy dzieci już zasypiają.
Otwiera szufladę. Wyjmuje zeszyt w twardej oprawie, kupiony w szkolnej papierniczce za osiem złotych. Zapisuje datę, imię i jedną prośbę. Krótko. Bez ozdobników.
Czternastego marca: «Proszę Cię, nie daj jej skłamać jutro na klasówce. Niech się przyzna, jeżeli nie umie». Dwudziestego drugiego: «Spraw, żeby on przestał się wstydzić, iż nie ma gier na telefonie jak inne dzieci». Trzydziestego: «Nie wiem, dlaczego wraca ze szkoły z podartym rękawem, ale zanim cokolwiek zrobi, daj mi siłę, żebym nie krzyczała».
Nikomu o tym zeszycie nie mówi. choćby siostrze, z którą rozmawia raz na tydzień, i która zawsze kończy rozmowę tym samym: «A mówiłam, nie wychodź za niego».
Każdej nocy zeszyt wraca do szuflady, a Anna wraca do łóżka, które od lat stoi puste — bo Janusz ze swoją kurierką wraca, kiedy chce, a jak nie wraca, to znaczy, iż ma trasę.
I tak było, dopóki nie wydarzył się kwiecień.
Dziesiątego kwietnia córka nie poszła do szkoły. Anna dowiedziała się o tym od wychowawczyni, która zadzwoniła po ósmej i powiedziała, iż nieobecność jest nieusprawiedliwiona.
— Przecież Ola — Anna ledwo to z siebie wydusiła — przecież Ola wyszła z domu.
Stała w szkolnej kuchni, w której robiła kawę, i patrzyła na kabinę od mopa. Zrobiła się dziwnie cicha ta kabina, taka zielona, jakby ktoś wyłączył dźwięk w całym mieszkaniu.
Ola wróciła po piętnastej. Weszła do pokoju, rzuciła plecak przy drzwiach, usiadła na taborecie i czekała, aż matka zacznie. Anna nie zaczęła.
Wyjęła z szuflady zeszyt. Położyła go na stole, obok niedojedzonego wczorajszego sernika, którego nikt nie ruszył, bo Janusz powiedział, iż za słodki.
— Czy wiesz, kim jesteś? — zapytała.
Ola przechyliła głowę. To pytanie nie miało sensu. Znała matkę. Matka nie zadawała pytań, które nie miały sensu.
— Wiem, iż jestem twoją córką…
— No właśnie. Jesteś moja. I nie ma takiej algebry, nie ma takiej rozprawki, nie ma takiego ranka, którego nie dałoby się wytłumaczyć. Ale nie kłam. W tej rodzinie kłamstwo kosztuje najwięcej. Tato już zapłacił.
Ola siedziała cicho. Anna otworzyła zeszyt na stronie z dziesiątym kwietnia.
— Napisałam tu dzisiaj rano, iż nie chcę, żebyś umiała uciekać w kłamstwo. Wychowawczyni zadzwoniła, zanim zdążyłam zamknąć szufladę. Nie musiałam cię szpiegować. Sama się dowiedziałam.
— Nie wierzę w to — powiedziała Ola, a chociaż słowa wyszły z jej ust zimne, w oczach zebrało się coś, co za chwilę spłynęło jej po policzku, zostawiając mokry ślad na kołnierzu bluzki.
— To nic. Ja nie wierzę w to, iż twoje oczy nie umieją płakać. A jednak umieją.
Ola powiedziała wtedy cicho, iż Kasia z klasy obok groziła, iż wszystkim pokaże zdjęcia, jeżeli Ola nie pójdzie z nią pod sklep zamiast na matematykę. Że bała się powiedzieć, bo myślała, iż matka i tak nie uwierzy, iż to nie jej wina. Anna wysłuchała do końca, nie przerywając. Potem wyjęła z szuflady drugi, pusty zeszyt i położyła go przed córką.
— Ten jest twój. Pisz w nim, co chcesz. Ale nie chowaj się już za milczeniem, bo milczenie w tym domu już raz kogoś kosztowało zbyt dużo.
Ola wzięła zeszyt obiema rękami, jakby ważył więcej niż osiem złotych, za które go kupiono, i schowała go pod poduszką, tam gdzie do tej pory trzymała tylko pluszowego lisa.
Wieczorem Anna zapisała w swoim zeszycie: «Spraw, żebym nie zabiła w nim do końca tego, co jeszcze chce, żeby wracał». Potem zamknęła zeszyt i wyszła z domu na krótki spacer, żeby ochłonąć.
Janusz wrócił o siódmej wieczorem. Trzeźwy. Zbyt trzeźwy jak na mężczyznę, który ma coś do ukrycia.
— Rozmawiałem z twoją siostrą — powiedział od progu.
Anna siedziała przy stole i obierała ziemniaki. Ostrze schodziło tak cienko, iż skórka układała się na gazecie w kręgi, jedno obok drugiego.
— Moja siostra mieszka w Gdańsku. Nie widziałeś jej od dwóch lat.
— Widziałem twoją siostrę w internecie. Napisała mi, iż jestem dla ciebie za głupi. No to jej odpisałem. Chcesz wiedzieć, co odpisałem?
Anna wcale nie chciała. Chciała, żeby te ziemniaki nigdy się nie kończyły, żeby cisza za oknem trwała wiecznie, żeby autobus nocny przesunął się po ulicy i zgasił światło w kuchni.
— Odpisałem: «To się sprawdzi». I wiesz co? Sprawdziło się. Od trzech lat Anna żyje z jakimś starym zeszycikiem i myśli, iż Bóg robi za nią wszystkie awantury.
Powiedział to tak lekkim tonem, jakby mówił o pogodzie. Anna odłożyła ziemniaka.
— Zeszyt był w szufladzie. Ty go przeczytałeś.
— Nie musiałem czytać. Poczułem. Codziennie, jak zamykasz oczy, Bóg wchodzi w moje łóżko, bo ja śpię na kanapie. Wszystko dostaje. On dostaje miłość. On dostaje twoje łzy. On dostaje choćby moje dzieci.
Anna wstała. Podeszła do kuchenki, wyjęła z szafki sól, postawiła ją na parapecie. Potem wróciła na krzesło, wyjęła z kieszeni telefon i wybrała numer.
— Tak, chciałabym zamówić rozmowę na jutro rano, w kancelarii notarialnej przy ulicy Długiej. Chodzi o sporządzenie testamentu.
Janusz zamarł.
— Jakiego testamentu? Masz czterdzieści dwa lata.
— Takiego, w którym jest napisane, komu zostawiam to, co uzbierałam. Konto oszczędnościowe zapisuję dzieciom. Po połowie każdemu, kiedy skończą osiemnaście lat.
— Skąd masz jakiekolwiek pieniądze na koncie?!
To nie był krzyk. To był lęk. Lęk mężczyzny, który nagle zrozumiał, iż w tej kuchni jest coś, czego nie potrafi sprzedać, przehandlować ani przemilczeć.
— Zdarza się, iż kobieta, która się modli, prowadzi równolegle rachunek. Sześćset złotych miesięcznie z korepetycji. Przez jedenaście lat. To prawie osiemdziesiąt tysięcy, Januszu. Nie ruszałam ani grosza. Dlatego, iż miałam dla kogo.
Janusz zrobił krok do przodu i położył rękę na oparciu krzesła. Ten sam gest, co zawsze, kiedy chciał coś wziąć. Ale Anna mu przerwała, zanim zdążył ułożyć usta w słowo.
— To konto nie jest twoje. Nigdy nie było. Ty możesz iść do młodej z poczty i zobaczyć, ile ona rozumie z tego, co tu się dzieje.
Następnego dnia Janusz spał do jedenastej. Wstał, spakował torbę, zabrał z korytarza ładowarkę i zostawił klucze na wycieraczce. Napisał SMS-a: «Zrób ten akt, zobaczysz».
Anna poszła z dokumentami do notariusza przy ulicy Długiej. Starszy mężczyzna w okularach wysłuchał, co chce zapisać, spisał testament własnoręczny w formie aktu notarialnego i zapytał, czy pani Anna nie potrzebuje jeszcze porady w sprawie majątku wspólnego.
— Potrzebuję tylko, żeby moje dzieci wiedziały, iż mają coś, czego nikt im nie zabierze.
Dokument spisała w środę. W czwartek Janusz przyszedł na osiedle, stanął pod blokiem i patrzył w okno na czwartym piętrze. Nie dzwonił. Nie pukał. Stał i patrzył, jak Anna zapala światło w pokoju dzieci, potem w kuchni, potem gasi.
Nie wiedział, iż Anna widzi go z góry. Że patrzy, jak przestępuje z nogi na nogę, bo wiosenny wiatr w Krakowie potrafi być nieprzyjemny. Że nie robi nic, żeby go wpuścić.
Zeszyt wrócił do szuflady. Odpis aktu notarialnego — do teczki, którą Anna schowała na górnej półce, tam gdzie dzieci nie sięgają i gdzie Janusz nigdy nie zaglądał, bo nie było tam ani alkoholu, ani pieniędzy.
Pieniądze zostały tam, gdzie były — na koncie oszczędnościowym, nienaruszone. Ale teraz miały swój dokument.
W piątek wieczorem Ola przyniosła matce swój nowy zeszyt otwarty na pierwszej stronie. Było tam jedno zdanie, napisane niepewnym, jeszcze dziecinnym pismem: «Przepraszam, iż skłamałam. Chcę, żebyś mi znowu wierzyła». Anna przeczytała, złożyła zeszyt i oddała go córce bez słowa, tylko przytrzymała jej dłoń na okładce chwilę dłużej, niż było trzeba.
Dzieci śpią. Za ścianą oddycha córka, za drugą — syn. Janusza już nie ma. Zostawił po sobie tylko odbity na parapecie ślad dłoni z mżawki, która zaczęła padać przed północą.
Żyrandol nad stołem ma pięć ramion i tylko trzy działają. Tego wieczoru świeci tylko jedno, małe, przy oknie.
Anna gasi je bez pośpiechu. Zdejmuje z wieszaka w przedpokoju granatowy płaszcz, wsuwa rękę do kieszeni i wyjmuje z niej zmiętą kartkę wyrwaną wczoraj z zeszytu — tę z jedenastym kwietnia. Rozgniata ją między palcami, aż papier robi się miękki jak płótno, potem wrzuca do kosza pod zlewem.
Zamyka drzwi do przedpokoju. W mieszkaniu robi się ciemno, tylko pod drzwiami dzieci przez chwilę widać wąską smugę światła z korytarza, zanim i ta gaśnie.
