Mam na imię Jadwiga i od trzydziestu jeden lat prowadzę cukiernię przy Rynku w Zamościu. Nie żadną sieciówkę z mrożonymi ciastami, tylko zwykły zakład z okrągłym szyldem, na którym odrapany anioł trzyma lukrowaną truskawkę. Pachnie u mnie wanilią, palonym cukrem i trochę wilgocią z piwnicy, bo stary budynek. I właśnie tam, jedenastego stycznia, dwie godziny przed zamknięciem, stanął mężczyzna, który poprosił o ciszę.
Wtorek był. Mróz taki, iż ptaki siadały na parapecie tylko po to, żeby odlecieć. W radio leciała składanka kolęd, chociaż było już dawno po świętach. Wytarłam blat, chociaż był suchy. Czekałam na dostawę mąki i modliłam się, żeby kurier nie przyjechał przed piątą, bo wtedy zwykle mam ręce w karmelu.
Mężczyzna wszedł bez pośpiechu. Koło sześćdziesiątki. Płaszcz z porządnej wełny, ale rękawy krótkawe, jakby od kogoś pożyczony. Zdjął szalik dopiero przy ladzie i długo go składał, najpierw na pół, potem na ćwierć, potem jeszcze raz. Wtedy zauważyłam, iż lewą dłoń trzyma jakoś dziwnie, przy samej kieszeni, jakby nie mógł jej do końca rozprostować.
— Dzień dobry — powiedział tak cicho, iż z trudem usłyszałam spod wentylatora.
— Dzień dobry. Co podać?
Przesunął się wzdłuż witryny. Bezgłośnie. Stanął przy makowcu, potem przy serniku z brzoskwiniami, potem wrócił do drzwi, jakby zapomniał, po co przyszedł.
— Dwa pączki z różą — powiedział w końcu. — I herbatę. Ale to nie dla mnie.
Znałam ten ton. Ludzie często zaczynają od „nie dla mnie”, kiedy nie chcą, żeby ich pytać. Wzięłam pączki w bibułkę, a on w tym czasie oparł się o ladę i powiedział coś o zapachu. Że tak pachniało u jego żony w domu, kiedy ją poznał. Pączki z różą, właśnie. Ich córka tego nie cierpiała, ale żona zawsze smażyła podwójną porcję.
Policzyłam. Siedem złotych czterdzieści.
Położył na blacie dychę i nie zabrał reszty.
— Niech pan weźmie — podsunęłam mu drobne.
— Proszę to zatrzymać.
— Reszty nie trzymam — skłamałam, ale widać było, iż i tak nie usłyszy.
Wzięłam czajnik, żeby zrobić mu herbatę. A on nagle, całkiem trzeźwym głosem, powiedział, iż osiemnaście lat temu w tę sobotę — nie w ten dzień, tylko dokładnie w trzecią sobotę po sylwestrze — siedział z żoną w tej samej cukierni. W zamieć. Wracali z pogotowia, nie chciał powiedzieć, z czym. I iż zjedli wtedy dwa pączki z różą, bo pieniędzy starczyło tylko na tyle.
Spojrzałam na buty. Śnieg topił mu się pod podeszwami, zostawiał dwie ciemne kałuże.
— Żona nie przyjechała z panem? — zapytałam.
Pomasował kciukiem kant blatu. Później sięgnął do kieszeni i położył przede mną złożoną kartkę. Poprosił, żebym przeczytała na głos. Tylko cztery linijki, pismo trochę rozjechane. Wiersz. O tym, iż zimą człowiek nie umiera sam, tylko razem z zapachem ciasta i z jedną niedokończoną rozmową przy stoliku pod oknem.
Nie czytałam. Podałam mu herbatę i zapytałam, czy wszystko w porządku.
Otworzył usta. Potem je zamknął. Wziął pączki, położył je z powrotem na ladzie. Z kieszeni wyjął telefon — stary, z pękniętym ekranem — i powiedział: „Niech pani posłucha”.
Włączył nagranie. Głos kobiety, spokojny, mówił coś na temat zasady: póki ma się do kogo wrócić, to jest po co myć okna. Że u nich w sypialni nigdy nie było firanek, bo ona lubi widzieć, jacy ludzie idą rano do pracy. Mężczyzna stał oparty o ladę i choćby nie mrugnął. Dopiero w połowie nagrania wyciągnął dłoń, tę, którą trzymał przy kieszeni, i dotknął nią szyby witryny. Delikatnie, jakby tam był czyjś policzek.
Kiedy nagranie się skończyło, schował telefon.
— To głos mojej żony. Zostało mi siedem takich nagrań. Na dłużej nie starczy, bo telefon się wyładowuje.
Chciałam coś powiedzieć. Coś zwykłego: o pogodzie, o tym, iż mróz zelżeje. Ale on znów zaczął mówić. Że lekarz dał jej najwyżej kilka tygodni i iż umarła trzy dni po tym, jak nagrała to siódme. Zostawiła mu te wiadomości w telefonie. Nie listy, nie testament. Po prostu mówi do niego, po jednej na każdy dzień odchodzenia.
I teraz on ma tylko starego Samsunga z pękniętym szkłem, w którym bateria pada po paru godzinach.
— Dlatego przyszedłem — powiedział. — Pani prowadzi cukiernię. Tu są gniazdka.
Spojrzałam na listwę pod ladą. Rzeczywiście, dwoje gniazdek. Jedno przy kasie, drugie przy ekspresie. Burza zeszłego lata spaliła mi ładowarkę, ale to samo gniazdko działało.
— Chce pan usiąść i naładować telefon?
— Ja bym chciał — powiedział — ale nie mam ładowarki. Została w szpitalu. W szufladzie przy łóżku. Nie mam siły tam wracać.
Podałam mu herbatę, chociaż zdążyła prawie całkiem wystygnąć. Wypił łyk, nie czekając. Potem otworzył pudełko z pączkami, przełamał jednego na pół. Okruszki posypały się na kołnierz, choćby ich nie strzepnął.
— Ten wiersz — powiedział — ona pisała trzy godziny. Trzy godziny na cztery linijki. Bo ręce już jej nie słuchały. A pani pierwsza od dwóch miesięcy choćby nie zapytała, ile miała lat.
Wzięłam z zaplecza swoje prywatne rzeczy. Z torebki wyciągnęłam ładowarkę, którą noszę od lipca — czarną, z linką owiniętą srebrną taśmą, bo kable mi się ciągle łamią. Położyłam ją na ladzie.
— Niech pan bierze. I tak mam drugą w samochodzie.
Popatrzył na nią, jakby to było coś żywego.
— Ile się należy?
— To jest ładowarka do telefonu — powiedziałam. — Nie handluję tym.
Nie wziął od razu. Poszedł do stolika pod oknem. Usiadł tyłem do witryny, wyciągnął telefon. Ekran błysnął. Przez chwilę trzymał go przed sobą, jakby czekał, aż coś się stanie.
Wtedy z zaplecza zawołała mnie Kasia, iż dostawca stoi na podwórku. Wyszłam na chwilę. Kiedy wróciłam, mężczyzny już nie było. Na stoliku została pusta szklanka po herbacie i dwa złote sześćdziesiąt reszty ułożone w rządek, każda moneta awersem do góry. Ładowarki też nie było.
Dopiero przed zamknięciem, kiedy przestawiałam puszki z polewą, znalazłam pod ladą bibułkę z jednym pączkiem. Zawinięty był staranniej, niż go pakowałam. Obok leżał złożony w czworo rachunek, a na nim dopisane tym rozjechałym pismem: „Za ładowarkę. Dwa pączki z różą. Zimowe.”
Ponad dwa tygodnie o tym myślałam. Kasia mówi, iż wyglądam, jakbym się z kimś pokłóciła. A ja tylko sprawdzałam w internecie, jak długo trzyma bateria w takim starym modelu i ile razy można odsłuchać siedem nagrań przy włączonym trybie oszczędzania. Wychodziło mi, iż niewiele. Za mało na całą zimę.
Dziesiątego lutego, w niedzielę, zamknęłam wcześniej. Wyjęłam z kasy sto czterdzieści złotych — dokładnie tyle, ile kosztuje używany egzemplarz tego samego starego modelu z ogłoszenia w Lublinie. Dwie godziny w jedną stronę, przez Zdziłowice i Bychawę. Sprzedawca, młody chłopak, nie mógł zrozumieć, po co mi telefon bez karty, bez baterii gwarantowanej na cokolwiek.
Kupiłam. Do tego nową ładowarkę, oryginalną, w salonie przy ulicy Lipowej. Wróciłam do Zamościa przed zmrokiem. Pudełko położyłam na biurku na zapleczu, w szufladzie, w której trzymam rajstopy i klucze zapasowe.
Czekam. Nie wiem, jak się nazywa, nie wiem, gdzie mieszka. Wiem tyle, iż w trzecią sobotę po sylwestrze, w zamieć, jadł w tej cukierni pączki z różą z żoną, która odeszła. I iż jeżeli jeszcze raz przyjdzie — a ludzie zwykle wracają do miejsc, w których coś ich trzymało — to ja mu to pudełko po prostu podam. Bez słów. Bez rachunku. A jak nie przyjdzie, to przez całe lato będę nosiła tę ładowarkę w torebce, żeby w razie czego nie szukać za długo.
