O jedenastej rano w warsztacie pachniało olejem do zegarków i starym drewnem. Ojciec zawsze powtarzał, iż czas pachnie, tylko ludzie przestali to czuć. Ja czułam. Zwłaszcza tego dnia, kiedy na progu stanęła jego siostra, Halina.
— Zamknij drzwi, Grażynko — powiedziała zamiast dzień dobry. — To nie potrwa długo.
Nie zaproponowałam jej kawy. Ona i tak by nie wypiła. Stanęła przy oszklonej gablocie z czasomierzami, jakby bała się dotknąć podłogi. Czterdzieści dwa metry kwadratowe, które nagle przestały być moje.
— To ja się tu zajmowałam przez jedenaście lat — mówię. — Codziennie rano. Od szóstej.
Halina poprawiła pasek torebki. Skóra ekologiczna, pachniała jeszcze sklepem.
— Nikt ci nie mówił, żebyś rezygnowała z pracy w laboratorium. Sama podjęłaś decyzję. A mieszkanie było jego. I wróci do rodziny.
Słowo „rodzina" wypowiedziała tak, jakby wykluczało mnie z jakiegokolwiek rodu. Stałam przy biurku ojca. Na blacie, pod warstwą kurzu, leżał jego notatnik w kratkę — rachunki, daty napraw, numery telefonów klientów. Obok zaschnięty klej i pudełko po orzeszkach, w którym trzymał rubinowe szkiełka do naręcznych mechanizmów.
— Brat zostawił notarialny akt zrzeczenia — ciągnęła. — Podpisałaś go w lutym 2018, w Bydgoszczy. Zrzekłaś się swojej połowy mieszkania i wieży zegarowej przy Rynku. Za czterdzieści pięć tysięcy. Masz to na piśmie, Grażynko. Nie udawaj, iż nie pamiętasz.
Nigdy nie podpisywałam żadnego aktu. Ojciec mówił mi wtedy zupełnie co innego — na miesiąc przed śmiercią, na szpitalnym korytarzu w Grudziądzu. Siedział w szlafroku, patrzył na automat z kawą i powtarzał, iż nie chce, żebym po nim sprzątała, iż warsztat ma zostać przy mnie. Miałam wtedy trzydzieści sześć lat, a on przepraszał mnie za swoje życie.
Nie spierałam się z Haliną. Wyjęłam z szuflady metalowe klucze, które nosił na rzemyku. Położyłam je przed nią na ladzie. Dwa małe, jeden duży. Duży — od żelaznej kraty z tyłu, tej od podwórka na Chełmińskiej.
— Skoro masz papier, to go pokaż. A na razie zabierz swojego psa, bo czeka w bramie.
Halina nie spodziewała się takiego spokoju. Myślała, iż będę płakać albo krzyczeć. Nie doczekała się. Wyszłam za nią na dwór, a w bramie rzeczywiście siedział jej pies — mieszańczyk z czarnym uchem, zgarbiony, z pyskiem na łapach. Miał na szyi obrożę z adresówką. Na adresówce numer telefonu do mojego ojca, wypisany jego charakterem pisma. Ojciec musiał dać ten telefon jeszcze zanim pies trafił do Haliny — może znalazł go kiedyś na ulicy, może to był pies znajomego. Halina pociągnęła za smycz, nie patrząc na mnie, i poszła w stronę przystanku.
—
Zanim cokolwiek postanowiłam, przez trzy tygodnie pomagałam panu Zygmuntowi z naprzeciwka. Staruszek prowadził punkt wymiany baterii przy Dworcu Miasto. Jego córka wyjechała do Holandii na zbiory i zostawiła mu na parapecie długopis z napisem „Utrecht". Pan Zygmunt potrzebował pomocy przy inwentaryzacji i przy listach poleconych. Siedziałam u niego w kanciapie nad kebabem, parzyłam miętę i układałam faktury. Myślałam, iż oszaleję z powodu tej ciszy po ojcu.
Pies Haliny przybiegał tam czasem sam, przez uchyloną furtkę na tyłach — pan Zygmunt dokarmiał go resztkami kiełbasy jeszcze za życia ojca, który tam wpadał na kawę. Zwierzę znało tę drogę na pamięć.
Pewnego popołudnia, gdy składałam rachunki za prąd, przyszedł do notariusza list polecony, skierowany na warsztat, ale przez pomyłkę kuriera dostarczony do pana Zygmunta — mamy podobne numery. Nadawca: Kancelaria Notarialna, Bydgoszcz. Adresat: Halina Cichocka.
Nie miałam prawa go otwierać. Ale koperta leżała na blacie, niezaklejona, jakby ktoś już w niej grzebał. W środku był odpis aktu notarialnego A-583/2018 — tego samego, o którym mówiła Halina. Zrzeczenie się praw do mieszkania i wieży zegarowej za czterdzieści pięć tysięcy złotych. Data: 7 lutego 2018 roku. Podpis pod dokumentem miał być mój.
Tyle iż nie mój. Litery za bardzo pochylone w prawo, zawijas przy „G" inny niż mój, prosty, bez pętli. Poznałam to od razu, bo tysiąc razy podpisywałam faktury dla klientów warsztatu.
—
Pojechałam do notariusza w Bydgoszczy. Nie telefonowałam wcześniej, weszłam z odpisem w dłoni. Urzędnik — łysy mężczyzna w okularach z pękniętą oprawką — otwierał akta dziesięć minut. Potem zdjął okulary i potarł nos.
— Proszę pani, to nie jest pani podpis. Mam pani wzór w dokumentach spadkowych, porównywałem już przy sporządzaniu aktu poświadczenia dziedziczenia. To coś zupełnie innego.
Zapytałam, co mam robić. Odpowiedział, iż sporządzi pisemną opinię o niezgodności podpisów, jeżeli pójdę z tym do prokuratury. Nie wahałam się ani chwili.
Prokuratura Rejonowa w Bydgoszczy wszczęła postępowanie z urzędu. Ustalono, iż akt sporządzono na podstawie sfałszowanego pełnomocnictwa — Halina przedłożyła notariuszowi dokument z moim podrobionym podpisem, twierdząc, iż działa w moim imieniu za moją zgodą. Grafolog powołany przez prokuraturę potwierdził fałszerstwo jednoznacznie. Halina tłumaczyła się, iż to ojciec przyniósł jej ten papier już podpisany, iż nie wiedziała, skąd wziął podpis. Sąd jej nie uwierzył — w aktach sprawy znalazł się rachunek za usługę ksero z tego samego dnia, wystawiony na jej nazwisko, w punkcie oddalonym o dwie przecznice od kancelarii.
Trzy miesiące później przyszło postanowienie z Torunia: nakaz przywrócenia mi posiadania lokalu przy Chełmińskiej 14. Halina dostała dozór elektroniczny i pół roku ograniczenia wolności za posłużenie się podrobionym dokumentem. Musiała też oddać czterdzieści pięć tysięcy, które wcześniej ktoś jej rzeczywiście przekazał — okazało się, iż pieniądze pożyczyła od sąsiadki, licząc, iż mieszkanie i tak zostanie u niej na zawsze.
Nie triumfowałam. Wracałam wieczorem, tą samą bramą, w której latem siedział pies. Był grudzień. Na klamce wisiał biały pasek z pieczęcią sądową. Weszłam do środka. Na podłodze leżał kurz w kształcie mebli, których tu już nie było. Halina zdążyła wywieźć bufet, maszynę do szycia i radio z drewnianą obudową. Został stół, taboret i zegar ścienny, który ojciec naprawiał dla kogoś trzydzieści lat temu i nikt po niego nie wrócił.
Następnego dnia rano zadzwoniłam do ślusarza. Wymienił zamek w drzwiach wejściowych. Stary wrzuciłam do torby z napisem „Hala sportowa" i zaniosłam do skupu złomu przy Szosie Chełmińskiej. Dostałam siedem złotych dwadzieścia groszy. Za te pieniądze kupiłam herbatę w bistro na rogu i postawiłam ją na biurku ojca.
Nie wypiłam. Spojrzałam na odpis aktu notarialnego A-583/2018 i podarłam go na dwadzieścia cztery równe paski. Potem wrzuciłam je do pudełka po orzeszkach, gdzie ojciec trzymał rubinowe szkiełka. Zamknęłam wieko. Na wierzchu napisałam flamastrem: „Do oddania".
Wieczorem przyjechała taksówka. Halina stała na rogu, w płaszczu za kolana i w butach z nubuku, które przemakały na styku z chodnikiem. Próbowała włożyć klucz do zamka. Kręciła, pchała, stukała. Klucz nie pasował. Podeszłam do okna od frontu, odsunęłam starą drewnianą ramę i pchnęłam szpingalet, tak jak robił to ojciec, gdy wietrzył warsztat po lakierowaniu.
— Nie szarp, Halina — powiedziałam. — Od piątku to jest znów pracownia.
Nie odpowiedziała od razu. Stała na chodniku, śnieg przyklejał się do jej torebki z ekoskóry. W końcu spytała tylko, cicho, gdzie jest pies — bo nie było go w bramie od tygodnia, a ona myślała, iż uciekł na dworzec.
— U pana Zygmunta — powiedziałam. — Przychodzi tam codziennie od furtki, sam. Karmi go, jak ojciec karmił. Możesz go stamtąd zabrać, ale on i tak wróci.
Zamknęłam okno. W warsztacie pachniało pastą do podłóg, którą ojciec nacierał deski co drugą sobotę. Usiadłam przy biurku i wzięłam do ręki mechanizm zegara z wieży, rozłożony na tacce — kółka, sprężynę, oś. Zaczęłam czyścić zębatki jedną po drugiej, tak jak uczył mnie, kiedy miałam dziesięć lat i nie sięgałam jeszcze do lady.
