No więc na imieniny mój zięć położył przede mną kopertę. Pomyślałam, iż to bilety do teatru albo voucher na weekend w Kazimierzu. Marek lubił takie gesty, kiedy chciał coś załatwić.
— Otwórz w domu — powiedział, ale ja już rozrywałam papier.
W środku nie było biletów. Była wycena mojego mieszkania w Łodzi na ulicy Narutowicza. I projekt umowy darowizny na nazwisko Marka.
Anna, moja córka, mieszała łyżeczką w filiżance. Herbata dawno wystygła, a ona dalej kręciła nią w kółko.
— To formalność — usłyszałam. — Bank potrzebuje zabezpieczenia na hipotekę. Czekamy na dziecko, szukamy domu pod Warszawą. Twoje mieszkanie wystarczy.
— Ale ja tam mieszkam — powiedziałam i wygładziłam papier na obrusie.
— Dalej będziesz mieszkać. Nic się nie zmieni.
— Zmieni się właściciel.
Marek poprawił okulary. Ten gest zawsze robił, kiedy chciał wyglądać na rozluźnionego.
— Kiedyś i tak będzie nasze — dodał.
Ta fraza zawisła nad stołem jak dym z zgaszonej świeczki. Mówił o mojej śmierci jak o dacie w przyszłości, którą da się przyspieszyć w dokumentach.
Zaczęło się kilka tygodni wcześniej, gdy w maju skończyłam sześćdziesiąt cztery lata. Zaprosili mnie na niedzielny obiad do Warszawy. Siedziałam w pociągu TLK i patrzyłam na pola za oknem, na mokre od deszczu rzepaki. Cieszyłam się, iż znowu jestem potrzebna. Bo od pół roku Anna dzwoniła tylko wtedy, gdy czegoś chciała.
Przez lata pracowałam jako księgowa w przychodni na Kościuszki. Prowadziłam listy płac, rozliczałam ZUS, siedziałam nad bilansami do późna. Po rozwodzie w latach dziewięćdziesiątych zostałam sama z małą Anią. Mieszkałyśmy w wynajętej kawalerce na Bałutach, póki nie uzbierałam wkładu własnego. Mieszkanie na Narutowicza kupiłam od starszej pani, która wyjeżdżała do córki do Kanady. Dwa pokoje, kuchnia w niszy, parkiet w jodełkę. Przez jedenaście lat spłacałam kredyt. W tym mieszkaniu Ania odrabiała lekcje, płakała po pierwszej miłości, pakowała walizkę na studia do Warszawy.
Nigdy nie wchodziłam w jej dorosłość. Nie pytałam, ile zarabia, nie oceniałam Marka, nie wtrącałam się, gdy kupili samochód na kredyt. Teraz Marek siedział naprzeciwko mnie i czekał, aż podpiszę.
— A jeżeli nie będziecie mogli spłacić? — zapytałam. Zdjęłam serwetkę z kolan i złożyłam ją w trójkąt, potem w drugą stronę.
— Zawsze dramatyzujesz — westchnął. — To nie tak, iż zostaniesz bez dachu.
— A co będzie, jak sprzedacie dom? Albo jak bank zajmie mieszkanie?
Anna przestała kręcić łyżeczką.
— Mamo, Marek pracuje w firmie ubezpieczeniowej od ośmiu lat. Stać nas na kredyt. A ten dom na Wilanowie nie poczeka.
Wtedy zrozumiałam, iż oni już wszystko ustalili. Bez mojego udziału. Byli u prawnika, zrobili wycenę, dostali wstępną decyzję z banku. Ja byłam tylko elementem, który wpisuje się w rubrykę „zabezpieczenie”.
— Muszę to skonsultować z adwokatem — powiedziałam.
Marek uniósł brwi.
— Nie ufasz mi?
— Ufać to nie znaczy oddać mieszkanie bez zabezpieczenia.
Wstałam od stołu. W przedpokoju długo zapinałam płaszcz. Anna podała mi torebkę. Nie zatrzymał mnie nikt.
Po powrocie do Łodzi zaczęły się telefony. Czasem Marek dzwonił z samego rana i mówił, iż kupił Ani sok pomarańczowy, bo teraz musi pić witaminy. Innym razem pisał SMS-y, iż ciąża to stres i iż moje wahanie szkodzi dziecku. Anna dzwoniła rzadziej. Pytała, czy już rozmawiałam z adwokatem. Mówiła, iż termin na decyzję kredytową mija za dwa tygodnie.
Pani Halina z naprzeciwka spotkała mnie na klatce, kiedy wracałam z Biedronki. Trzymałam siatkę z mlekiem i chlebem, a ona spytała, czemu Marek dzwonił do niej, bo szukał mnie. Nie wiedziałam nawet, iż zna mój numer do sąsiadki.
W poniedziałek poszłam do notariusza na Piotrkowskiej. Zapłaciłam trzysta pięćdziesiąt złotych za projekt aktu. Notariusz, starsza kobieta w okularach na łańcuszku, zapytała:
— Chce pani darować mieszkanie z dożywotnią służebnością?
— Tak — powiedziałam. — Bez tego nie.
Wyjaśniła mi, jakie paragrafy muszą się znaleźć. Zakaz sprzedaży i obciążania bez mojej zgody. Prawo do dożywotniego zamieszkiwania. Wartość nieruchomości — czterysta dziewięćdziesiąt tysięcy złotych.
W czwartek zadzwoniłam do Anny.
— Przyjedźcie w sobotę do Łodzi. Spotkamy się u notariusza.
Słyszałam, jak Marek w tle mówi „nareszcie”.
Sobota była chłodna. W kancelarii pachniało kawą i papierem do drukarki. Marek usiadł naprzeciwko mnie, Anna obok niego. Położyłam na stole teczkę z projektem.
— Podpiszesz to w tej formie — powiedziałam. — Albo wracam do domu i zamykam sprawę. Składam w banku oświadczenie, iż nie wyrażam zgody na obciążenie mojego mieszkania hipoteką. Wtedy nie dostaniecie kredytu.
Marek otworzył teczkę. Czytał długo. Przewracał kartki, cofał się do pierwszej strony.
— To nie tak miało wyglądać — powiedział w końcu.
— Wiem — odpowiedziałam. — Umawialiście się beze mnie. Więc teraz macie moje warunki.
— Służebność osobista? To znaczy, iż nie możemy sprzedać mieszkania bez twojej zgody?
— Tak. I iż ja w nim zostaję do śmierci. choćby jak wy zbankrutujecie.
Marek popatrzył na Annę. Anna wpatrywała się w blat stołu. W kącie biurka notariusz stukała klawiaturą.
— Mamy dwa tygodnie — dodałam. — Potem zamykam sprawę. Twój dom na Wilanowie przepadnie.
Wstałam i zapięłam marynarkę. Marek chciał coś powiedzieć, ale Anna ścisnęła go za rękaw.
Na zewnątrz, na Piotrkowskiej, tramwaj linii 17 podjechał z piskiem. Kupiłam bilet w automacie za cztery sześćdziesiąt. Usiadłam przy oknie i patrzyłam na mokre szyby. Nie wiedziałam, czy podpiszą.
Tydzień później Anna przysłała SMS: „Mama, Marek się zgadza. Sobota, jedenasta.”
Przyjechali punktualnie. Marek był blady, ale podpisał każdą stronę. Anna podpisała jako świadek. Ja podpisałam akt darowizny z ustanowieniem dożywotniej, nieodpłatnej i nieodwołalnej służebności mieszkania.
Notariusz przybiła pieczęć. Dokument zsunął się na biurko.
Zabrałam swój egzemplarz. Marek wstał i wyciągnął do mnie rękę. Nie uścisnęłam jej. Powiedziałam tylko:
— Idź do banku.
Wyszłam na korytarz, potem na ulicę. W kieszeni płaszcza miałam złożony akt notarialny. Na schodach kancelarii minęłam kobietę z wózkiem dziecięcym. Zatrzymałam się na chwilę, bo wózek zaczepił o krawężnik. Pomogłam jej przenieść go na drugą stronę.
Potem poszłam na przystanek. W tramwaju wyjęłam dokument i przeczytałam paragraf czwarty: „Darowizna obciążona dożywotnią służebnością osobistą na rzecz darczyńcy, bez prawa zbycia i obciążenia bez zgody darczyńcy.”
Schowałam akt do torebki. W domu powiesiłam go magnesem na lodówce, obok zdjęcia Ani z czasów, gdy miała siedem lat. Potem zdjęłam płaszcz i zaparzyłam herbatę. Zostawiłam torebkę na blacie, a obok niej paragon z automatu biletowego na cztery sześćdziesiąt.
