Co miesiąc wyjmowała z emerytury sto albo dwieście złotych i chowała je w brązowej kopercie.
— Nie chcę, żebyście po moim odejściu kłócili się o pieniądze — powtarzała. — Wszystko ma być skromne, ale porządne.
W kopercie znajdowało się piętnaście tysięcy złotych. Wiedziała o niej cała rodzina. Babcia kilka razy pokazywała nam również zdjęcie nagrobka, który wybrała. Jasny granit, prosty krzyż i niewielki wazon. Żadnych złotych liter ani marmurowych aniołów.
— Wolę, żebyście przychodzili do mnie z jedną świeczką, niż postawili pałac i zapomnieli drogę — żartowała.
Po jej odejściu koperta zniknęła.
Przeszukaliśmy szafę, komodę oraz wszystkie szuflady. Pieniędzy nie było. Znaleźliśmy jedynie puste pudełko, w którym babcia przechowywała dokumenty.
Początkowo nikt nie chciał oskarżać nikogo wprost. Jednak kiedy kilka tygodni przed Wszystkimi Świętymi spotkaliśmy się, żeby zamówić pomnik, wybuchła awantura.
Kamieniarz wycenił wykonanie nagrobka na prawie szesnaście tysięcy złotych.
— Nie będę tyle płacił — oznajmił wujek Marek, najstarszy syn babci. — Postawmy zwykłą płytę i wystarczy.
— Mama sama zostawiła pieniądze — przypomniała moja matka. — Trzeba tylko ustalić, gdzie się podziały.
Marek spojrzał na mnie.
— Karolina miała klucze do mieszkania i siedziała z babcią niemal codziennie. Może ją zapytajcie.
Poczułam, jak robi mi się gorąco.
To ja robiłam babci zakupy, woziłam ją do lekarza i sprzątałam mieszkanie. W ostatnich tygodniach spałam na kanapie w jej pokoju, ponieważ bała się zostawać sama.
— Sugerujesz, iż zabrałam pieniądze?
— Niczego nie sugeruję. Stwierdzam tylko, iż miałaś najwięcej okazji.
Ciotka natychmiast zaczęła dopytywać, czy babcia nie dała mi koperty przed odejściem. Kuzynka przypomniała, iż dostałam od niej złoty pierścionek. Nagle każdy mój gest stał się podejrzany.
— Pierścionek dostałam na trzydzieste urodziny — tłumaczyłam. — O kopercie wiedziałam tyle samo co wy.
— Złodziej nigdy sam się nie przyzna — rzucił Marek.
Wybiegłam z mieszkania babci ze łzami w oczach.
Najbardziej bolało mnie, iż nikt nie stanął w mojej obronie. Przez lata cała rodzina dzwoniła do mnie, gdy trzeba było zawieźć babci leki albo spędzić z nią noc. Po jej odejściu wystarczyło jedno oskarżenie, żebym z ukochanej wnuczki stała się złodziejką.
Następnego dnia wróciłam do mieszkania sama. Chciałam odnaleźć polisę, której potrzebowaliśmy do zamknięcia spraw spadkowych. Podczas odsuwania szafki nocnej zauważyłam leżący za nią stary zeszyt.
Rozpoznałam zieloną okładkę. Babcia zapisywała w nim wszystkie wydatki. Notowała cenę chleba, wysokość rachunków i każdą pożyczoną złotówkę.
Na ostatnich stronach znalazłam wpis sporządzony drżącą ręką:
„12 lipca. Dałam Markowi kopertę na pomnik. Piętnaście tysięcy. Powiedział, iż jego znajomy kamieniarz zrobi wszystko taniej. Obiecał przywieźć umowę”.
Kilka kartek dalej widniała następna notatka:
„Marek przez cały czas nie pokazał umowy. Powiedział, iż pieniądze są bezpieczne. Nie chcę myśleć źle o własnym synu”.
Ostatni wpis powstał niecałe dwa tygodnie przed odejściem babci.
„Dowiedziałam się od Kamila, iż Marek kupił mu samochód. Syn twierdzi, iż to z własnych oszczędności. Boję się zapytać, bo znam odpowiedź”.
Ręce zaczęły mi drżeć.
Zrobiłam zdjęcia wszystkich stron i zadzwoniłam do numeru kamieniarza zapisanego w zeszycie. Mężczyzna pamiętał Marka. Wujek rzeczywiście poprosił o wycenę, ale nigdy niczego nie zamówił ani nie wpłacił zaliczki.
Zwołałam rodzinne spotkanie. Nie powiedziałam, co znalazłam.
Marek znowu zaczął przekonywać, iż nie stać go na drogi pomnik. Gdy zapytałam, co zrobił z pieniędzmi babci, uderzył dłonią w stół.
— Ile razy mam powtarzać, iż ich nie brałem? To ty miałaś dostęp do mieszkania!
Wtedy położyłam przed nim zeszyt.
Najpierw przeczytał pierwszy wpis. Potem drugi. Przy ostatnim pobladł.
W pokoju zapadła cisza.
— Mama pozwoliła mi wziąć kopertę — powiedział w końcu.
— Na zamówienie pomnika, nie na samochód — odpowiedziałam.
Marek przyznał, iż jego syn Kamil potrzebował auta, żeby dojeżdżać do nowej pracy. Wujek planował pożyczyć pieniądze tylko na kilka tygodni, a potem oddać je z premii. Premii jednak nie dostał.
— Mama już ich nie potrzebowała — powiedział. — Kamil jest młody. Samochód miał mu pomóc stanąć na nogi.
— Więc dlaczego oskarżyłeś mnie o kradzież?
Nie odpowiedział. Prawda była oczywista. Potrzebował kogoś, na kogo mógł zrzucić winę.
Nagle otworzyły się drzwi. W progu stał Kamil. Moja matka poprosiła go wcześniej, żeby przyszedł.
— Powiedziałeś mi, iż samochód kupiłeś z premii — zwrócił się do ojca.
— Chciałem ci pomóc.
— Pieniędzmi babci?
Kamil wyjął z kieszeni kluczyki i położył je na stole.
— Sprzedam samochód.
Marek próbował protestować, ale syn nie chciał go słuchać. Auto zostało sprzedane kilka dni później. Brakującą kwotę dołożyliśmy wspólnie, z wyjątkiem Marka, który od tamtego spotkania przestał odbierać telefony.
Przed Wszystkimi Świętymi na grobie stanął dokładnie taki pomnik, jaki wybrała babcia. Jasny granit, prosty krzyż i niewielki wazon.
Kiedy zapalaliśmy pierwsze znicze, Kamil długo stał w milczeniu.
— Babcia oszczędzała na własny pomnik, a tata kupił mi za te pieniądze samochód — powiedział. — Nigdy sobie tego nie wybaczę.
— Nie wiedziałeś — odpowiedziałam. — W przeciwieństwie do niego potrafiłeś naprawić swój błąd.
Stary zeszyt oczyścił mnie z podejrzeń, ale nie uratował naszej rodziny. Ujawnił coś znacznie boleśniejszego niż zwykła kradzież.
Babcia odłożyła pieniądze, żebyśmy nie musieli kłócić się o jej pomnik. Nie przewidziała tylko, iż własny syn zabierze kopertę, a potem spróbuje pochować prawdę razem z pamięcią o niej.
