Wyrzucono mnie z Klubu Seniora!
Pan Lechosław Spisak ma 77 lat. Przez trzy lata regularnie uczęszczał do Klubu Seniora -miejsca, które stało się dla niego czymś znacznie więcej niż tylko punktem na mapie. To tam rozmawiał, spotykał znajomych, brał udział w zajęciach i czuł, iż jest częścią wspólnoty. Tuż przed świętami Bożego Narodzenia dowiedział się jednak, iż nie może już uczestniczyć w klubowych aktywnościach. Powodem był brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania – wymóg wynikający z ustawy o pomocy społecznej. Decyzję podjęto nagle – bez rozmowy i propozycji alternatywnego wsparcia.
Wykluczenie zamiast wsparcia
Trzy lata po tej decyzji – mimo interwencji Stowarzyszenia MANKO – Głosu Seniora –sytuacja pozostaje niemal bez zmian.
– Uznałem ten wymóg za naruszający moją wolność i godność. Skomplikowane przepisy sprawiają, iż seniorów traktuje się jak osoby wymagające szczególnej kontroli, a nie partnerów życia społecznego – mówi pan Lechosław.
Tymczasem kończą się programy Senior + i Aktywni +, a w ich miejsce zapowiadany jest nowy program ASY 2026-2030, który ma je zastąpić. Potrzebne są więc prostsze procedury i realna dostępność wsparcia, by nowe programy działały w praktyce.
Problem ten ma charakter systemowy. Z Badań Potrzeb Społecznych Stowarzyszenia MANKO – Głos Seniora wynika, iż 36% seniorów doświadcza samotności, a 30% walczy z depresją. Wykluczenie z aktywności lokalnej prowadzi do ograniczenia kontaktów i wycofania z życia społecznego, a długotrwała izolacja wpływa nie tylko na samopoczucie, ale także na zdrowie i długość życia. Jak wskazuje dr inż. Anita Richert-Kaźmierska, ekspertka ds. polityki senioralnej:
– Samotność seniorów może prowadzić do utraty sensu życia, a choćby do tzw. cichych samobójstw. W 2024 roku niemal co piąta osoba, która odebrała sobie życie, miała 65 lat lub więcej, a część przypadków wiąże się z zaniedbaniem leczenia oraz odmawianiem posiłków i leków– podkreśla.
Czy nowy program zadziała w praktyce?
Zapowiadany program „Aktywni Seniorzy – ASY 2026–2030” ma wyznaczyć ramy działań infrastrukturalnych, aktywizacyjnych i partycypacyjnych wobec osób starszych. Czy przełoży się on jednak na realne wsparcie w codziennym życiu seniorów? Jak mówi Łukasz Salwarowski , prezes Stowarzyszenia MANKO – Głosu Seniora oraz Międzynarodowego Instytutu Rozwoju Społecznego:
– Projekt ma trafne cele, ale powiela mechanizmy poprzednich edycji: brak stabilnego finansowania i waloryzacji środków, sztywne wymogi organizacyjne oraz powiązanie aktywizacji seniorów z ustawą o pomocy społecznej.
W efekcie ciężar realizacji spada na samorządy i organizacje pozarządowe, a część seniorów przez cały czas pozostaje wykluczona przez biurokratyczne procedury zamiast otrzymywać realne wsparcie. Dostęp do klubów seniora, wsparcia środowiskowego, opieki zdrowotnej oraz działań aktywizujących powinien być prawem każdej osoby starszej, a nie nagrodą za spełnienie kolejnych formalnych warunków.
– Od wielu lat nic z tym nie zrobiliśmy. Najwyższy czas to zmienić, bo ile można powtarzać, iż się nie da?- mówi Łukasz Salwarowski.
Czas na realną politykę aktywizacji seniorów
Przygotowywane zmiany w polityce senioralnej wywołują oczekiwania, ale też konkretne postulaty środowisk zajmujących się wsparciem osób starszych, dlatego Głos Seniora i partnerskie samorządy apelują o:
- stabilne i waloryzowane finansowanie działań senioralnych,
- uproszczenie procedur oraz odejście od traktowania aktywizacji seniorów w logice pomocy społecznej,
- większą elastyczność organizacyjną dla gmin,
- możliwość wieloletniego planowania projektów,
- partnerskie traktowanie organizacji pozarządowych,
- przejrzyste zasady konkursów,
- ocenę opartą na skuteczności i realnym wpływie działań na życie seniorów, a nie formalnych kryteriach,
- projektowanie programów z perspektywy seniora jako współtwórcy, a nie petenta systemu.
Przykłady takich rozwiązań funkcjonują już w praktyce. Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora realizuje program „Pracodawca Przyjazny Seniorom”, wspierający aktywność zawodową osób starszych, inicjatywę „Poznaj swojego sąsiada – seniora”, wzmacniającą lokalne relacje, oraz programy „Szkoła Przyjazna Seniorom” i „Spółdzielnia Przyjazna Seniorom”, rozwijające współpracę międzypokoleniową. Towarzyszą im wydarzenia integracyjne m.in. Międzynarodowe Senioralia, które odbędą się już 19 czerwca w Krakowie.
Inicjatywy te pokazują, iż skuteczna polityka senioralna opiera się na relacjach, bezpieczeństwie i aktywności społecznej. Czy program „Aktywni Seniorzy – ASY 2026–2030” spełni więc oczekiwania seniorów, organizacji pozarządowych i samorządów?